172 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri — 3. Proje Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 17 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri (Proje Bazlı)
Kısa tanım
Birden fazla takvim yılına yayılan ve vergi mevzuatındaki özel şartları taşıyan inşaat/onarma işlerinin proje bazındaki maliyetlerini izler. 170-177 kodları farklı projeler için kullanılabilir.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Birden fazla takvim yılına yayılan ve vergi mevzuatındaki özel şartları taşıyan inşaat/onarma işlerinin proje bazındaki maliyetlerini izler. 170-177 kodları farklı projeler için kullanılabilir.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 17 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli proje maliyet hesapları |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | 740/710/720/730 vb. maliyetlerden yansıtılan proje maliyetleri ve ortak gider payları. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | İş tamamlandığında maliyetin 622 veya uygun sonuç hesabına aktarımı. |
| Sık karşı hesaplar | 741,751,761,771,781,622,697. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar içinde yıllara yaygın inşaat maliyetleri. |
Muhasebe mantığı
Vergi uygulamasında yıllara yaygın inşaat işinin kâr/zararı işin bittiği yılda belirlenir; bu nedenle maliyetler sonuç hesabına hemen aktarılmayıp proje hesabında biriktirilir.
Mesleki uyarı: Her uzun süren inşaat işi vergi anlamında “yıllara yaygın inşaat ve onarım işi” değildir; işin niteliği, süresi ve taahhüt ilişkisi ayrı test edilmelidir.
Uygulama 1 - Temel işlem
Proje A için dönem içinde 400.000 TL hizmet üretim maliyeti oluşmuş ve dönem sonunda 741 Yansıtma hesabı üzerinden 170 hesaba aktarılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 170 | Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri - Proje A | ₺400.000,00 | |
| 741 | Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400.000,00 TL = Alacak toplamı 400.000,00 TL.
- Maliyet iş bitimine kadar 170 hesapta aktifleştirilerek proje bazında taşınır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Proje tamamlandığında 170 hesapta biriken 1.250.000 TL maliyet 622 Satılan Hizmet Maliyeti hesabına aktarılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 622 | Satılan Hizmet Maliyeti | ₺1.250.000,00 | |
| 170 | Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri - Proje A | ₺1.250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1.250.000,00 TL = Alacak toplamı 1.250.000,00 TL.
- İşin tamamlanmasıyla maliyet sonuç hesabına taşınır. Hakedişlerin 350-358 hesaplardan gelire aktarımı ayrıca yapılır.
Uygulama 3 - Vergi/MSUGT ile TFRS 15 hasılat zamanlaması farkı
Yıllara yaygın bir taahhüt işinde sözleşme bedeli 10.000.000 TL, tahmini toplam maliyet 8.000.000 TL, 31.12.2026’ya kadar katlanılan uygun maliyet 3.200.000 TL’dir. Maliyet tabanlı ilerleme ölçüsü %40’tır. TFRS 15’te zaman içinde hasılat koşulları sağlanıyorsa kümülatif hasılat 4.000.000 TL, kümülatif brüt kâr 800.000 TL olur. Vergi/MSUGT sisteminde ise 170-177 maliyetler ve 350-358 hakedişler iş bitimine kadar farklı zamanlama yaratabilir.
Vergi/MSUGT maliyet birikimi - basitleştirilmiş
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 170 | Yıllara Yaygın İnşaat Maliyetleri | ₺3.200.000,00 | |
| 7xx/102/320* | İlgili maliyet/borç hesapları | ₺3.200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3.200.000,00 TL = Alacak toplamı 3.200.000,00 TL.
TFRS raporlama düzeltmesi - basitleştirilmiş
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 181/Özel Alt Hesap* | Sözleşme Varlığı / Devam Eden İş | ₺4.000.000,00 | |
| 600 | Hasılat | ₺4.000.000,00 | |
| 620 | Satışların Maliyeti | ₺3.200.000,00 | |
| 170/TFRS Düzeltme* | Sözleşme Maliyetleri | ₺3.200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 7.200.000,00 TL = Alacak toplamı 7.200.000,00 TL.
- TFRS 15’te “tamamlanma yüzdesi” sözcüğü tek başına yeterli değildir; önce edim yükümlülüğünün zaman içinde yerine getirilme kriterleri sağlanmalıdır. Vergi mevzuatındaki yıllara yaygın inşaat rejimi ile finansal raporlama hasılatı ayrı tutulur.
Uygulama 4 - Beklenen sözleşme zararı
Toplam sözleşme hasılatı 5.000.000 TL, güncel toplam maliyet tahmini 5.600.000 TL’dir. Kalan iş için 600.000 TL toplam beklenen zarar vardır; daha önce muhasebeleştirilen zararlar dikkate alınarak örnek 350.000 TL ek karşılık gerektiği varsayılmıştır.
Zarar karşılığı - raporlama kaydı
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 659/689* | Zarar Doğuran Sözleşme Gideri | ₺350.000,00 | |
| 379 | Zarar Doğuran Sözleşme Karşılığı | ₺350.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 350.000,00 TL = Alacak toplamı 350.000,00 TL.
- TFRS 15 kapsamındaki sözleşmenin yerine getirilmesine ilişkin maliyet ve zarar değerlendirmesinde TMS 37; BOBİ/KÜMİ’de ilgili hasılat ve karşılık bölümleri birlikte uygulanır.
Uygulama 5 - Hakediş ile performansın farklı olması
Raporlama tarihinde tamamlanmış işe göre hasılat 2.400.000 TL, faturalandırılmış hakediş 2.000.000 TL’dir. Aradaki 400.000 TL sözleşme varlığı niteliğindedir.
TFRS/BOBİ/KÜMİ raporlama sunumu - basitleştirilmiş
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 181 | Sözleşme Varlığı / Gelir Tahakkuku | ₺400.000,00 | |
| 600 | Hasılat | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400.000,00 TL = Alacak toplamı 400.000,00 TL.
- Hakediş tutarı ilerleme ölçüsünün kendisi değildir; performans ile faturalama farkı sözleşme varlığı veya yükümlülüğü yaratabilir. TDHP’de ayrı bir sözleşme varlığı hesap kodu yoktur; uygulamada 181 Gelir Tahakkukları veya işletme alt hesabı kullanılır.
Vergisel değerlendirme
GVK 42-44 kapsamındaki yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde kazanç işin bittiği yılda tespit edilir; ortak genel gider ve amortisman dağıtımı özel hükümlere tabidir. Güncel stopaj oranları ayrıca resmi kaynaktan kontrol edilmelidir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TFRS 15/IFRS 15’te yüklenici sözleşmesinde önce sözleşme ve edim yükümlülükleri belirlenir. Hasılatın zaman içinde muhasebeleştirilmesi için standardın zaman içinde yerine getirme kriterlerinden en az biri sağlanmalıdır. İlerleme ölçümü girdi veya çıktı yöntemleriyle yapılır; faturalama/hakediş tek başına ilerleme ölçüsü değildir. Performans ile faturalama farkı sözleşme varlığı veya sözleşme yükümlülüğü oluşturabilir. Beklenen zarar/ekonomik açıdan dezavantajlı sözleşmeler için ilgili karşılık hükümleri değerlendirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 5 inşa sözleşmelerinde sonuç güvenilir tahmin edilebiliyorsa tamamlanma yüzdesi yöntemiyle hasılat ve maliyet kâr veya zarara alınır; sonuç güvenilir tahmin edilemiyorsa geri kazanılması beklenen maliyet kadar hasılat yaklaşımı vardır. İlerleme, hakediş/avansla değil tamamlanan işi en güvenilir gösteren yöntemle ölçülür. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 7 inşa sözleşmelerinde güvenilir sonuç halinde tamamlanma yüzdesi yöntemi kullanılır; maliyet tabanlı oran veya somut tamamlanma oranı gibi yöntemler vardır. Hakediş ve avanslar genellikle tamamlanma düzeyini göstermez. Beklenen toplam zarar için karşılık hükümleri uygulanır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: Vergi/MSUGT yıllara yaygın inşaat hesapları vergiye özgü gelir tanıma zamanlaması yaratabilir. TFRS 15 finansal raporlama hasılatını vergi rejimine bağlamaz; iki defter/raporlama köprüsü ve ertelenmiş vergi analizi gerekir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Her proje için maliyet/hakediş ve ortak gider dağıtımı kontrol edilir. Enflasyon düzeltmesi uygulanıyorsa 178/358/697 hesapları ve güncel VUK tebliğleri ayrıca dikkate alınır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Taahhüt niteliği olmayan yap-sat işini 170 hesapta izlemek.
- Projeler bazında alt hesap açmamak.
- İş bitiminde 170 ve 350 grubunu kapatmamak.
Kontrol sorusu: Her proje için sözleşme, başlangıç-bitiş tarihi, hakediş ve maliyet dosyası ayrı ve mutabık mı?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.