Ertelenmiş Vergi Nedir? Günlük Hayattan Bir Örnek
Şöyle düşünelim: Şirketiniz 100.000 TL'lik bir makine satın aldı. TFRS'ye göre makineyi 5 yılda amortisman ayırıyorsunuz (her yıl 20.000 TL). Vergi mevzuatı ise aynı makine için 4 yıllık amortisman öngörüyor (her yıl 25.000 TL). Bu durumda 1. yılda vergi matrahınız muhasebe kârınızdan 5.000 TL daha düşük çıkıyor — ama bu fark, 5. yılda tam ters yönde kapanacak.
İşte bu geçici fark bugünden kayıt altına alınmazsa, finansal tablolar gerçek vergi yükünü gösteremiyor. Ertelenmiş vergi, bu geçici farkların gelecekte doğuracağı vergi etkisini bugünden bilançoya taşımayı sağlar.
Geçici Fark mı, Sürekli Fark mı?
Bu ayrımı bilmek kritik; çünkü ertelenmiş vergi yalnızca geçici farklarda hesaplanır.
| Fark Türü | Tanım | Ertelenmiş Vergi? | Örnek |
|---|---|---|---|
| Geçici Fark | Zamanla kapanır, yönü değişir | ✅ Evet | Amortisman farkı, kıdem tazminatı karşılığı |
| Sürekli Fark | Hiçbir zaman kapanmaz | ❌ Hayır | Bağış giderleri, trafik cezaları (KKEG) |
📌 Pratik not: Trafik cezası veya bağış giderleri vergi matrahından hiçbir zaman düşülmez. Bu nedenle ertelenmiş vergi hesabı doğurmaz. Yalnızca vergi matrahı ile muhasebe değeri arasındaki fark gelecekte kapanacaksa ertelenmiş vergi söz konusudur.
Ertelenmiş Vergi Varlığı (EVV) ve Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü (EVY)
🟢 Ertelenmiş Vergi Varlığı — Gelecekte az vergi ödeyeceksiniz
Örnek: Kıdem Tazminatı Karşılığı
Şirket, bu yıl 80.000 TL kıdem tazminatı karşılığı ayırdı. TFRS'ye göre bu gider bu yıl kaydedildi. Ancak vergi mevzuatında kıdem tazminatı fiilen ödendiğinde gider sayılır.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| TFRS'ye göre gider (bu yıl) | 80.000 TL |
| VUK'a göre gider (bu yıl) | 0 TL |
| Geçici fark (indirilebilir) | 80.000 TL |
| Vergi oranı | %25 |
| Ertelenmiş Vergi Varlığı | 20.000 TL |
Bu fark kıdem tazminatı ödendiğinde kapanır; o dönem vergi matrahı daha düşük olacağından daha az vergi ödenecektir.
🔴 Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü — Gelecekte fazla vergi ödeyeceksiniz
Örnek: Hızlandırılmış Amortisman
Şirket 200.000 TL'lik bir makine aldı. TFRS 10 yılda, VUK 5 yılda amortisman öngörüyor.
| Yıl 1 | TFRS | VUK | Fark |
|---|---|---|---|
| Amortisman | 20.000 TL | 40.000 TL | 20.000 TL |
| Makine net değer | 180.000 TL | 160.000 TL | — |
VUK daha fazla amortisman ayırdığından bu yıl daha az vergi ödendi. Ama 6–10. yıllarda VUK amortismanı biterken TFRS amortismanı devam eder, dolayısıyla o dönemde daha fazla vergi ödenecektir.
Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü = 20.000 × %25 = 5.000 TL
Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır?
TMS 12 / IAS 12 uyarınca ertelenmiş vergi, bilanço yükümlülüğü yöntemi (balance sheet liability method) ile muhasebeleştirilir. İşlem gelir tablosunu etkiler.
EVV Muhasebe Kaydı (Kıdem tazminatı örneğine devam):
Borç: 284 Ertelenmiş Vergi Varlığı .... 20.000 TL
Alacak: 692 Ertelenmiş Vergi Gideri (Geliri) .. 20.000 TL
(Bir sonraki yıl kıdem tazminatı ödendiğinde kapanış kaydı:)
Borç: 692 Ertelenmiş Vergi Gideri (Geliri) .. 20.000 TL
Alacak: 284 Ertelenmiş Vergi Varlığı ........ 20.000 TL
EVY Muhasebe Kaydı (Hızlandırılmış amortisman örneğine devam):
Borç: 692 Ertelenmiş Vergi Gideri ............ 5.000 TL
Alacak: 484 Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü ... 5.000 TL
Sıkça Yapılan Hatalar
- ✗KKEG'leri geçici fark saymak: Trafik cezası, bağış gibi kalıcı farklar asla ertelenmiş vergi doğurmaz.
- ✗Yanlış vergi oranı kullanmak: Farkın kapanacağı dönemde geçerli olması beklenen oran esas alınmalı, cari dönem oranı değil.
- ✗Dönem başı bakiyesini güncellememeye unutmak: Vergi oranı değiştiğinde tüm mevcut ertelenmiş vergi bakiyeleri yeni oranla yeniden hesaplanmalıdır.
- ✓Doğru yaklaşım: Her dönem sonunda varlık/yükümlülüklerin hem TFRS hem VUK değerlerini karşılaştırın; fark geçiciyse ertelenmiş vergi hesaplayın.