Şahıs İşletmesi Nasıl Kurulur? 2026 Güncel Rehber

Türkiye'de şahıs işletmesi açmak isteyen girişimcilerin ilk sorması gereken soru “vergi dairesine nasıl giderim?” değil, “ben hangi kapıdan girmeliyim?” sorusudur. Çünkü vergi açılışı tek başına yeterli değildir; faaliyetin niteliğine göre esnaf odası, esnaf sicili, ticaret sicili, MERSİS, belediye ve SGK katmanı da devreye girebilir.

Gerçek kişilerde işe başlama bildirimi kural olarak işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde yapılır. Başvuru vergi dairesine bizzat, posta ile veya Dijital/İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden gönderilebilir. Standart vergi açılışı artık dijital yapılabilse de adres teyidi, vekâlet, ruhsat ve oda/sicil süreçlerinde destekleyici belge istenebilir.

Bu rehberde Temmuz 2026 itibarıyla doğru statü seçimi, adım adım kuruluş, belgeler, maliyet senaryoları ve 4/b Bağ-Kur yükümlülükleri birlikte ele alınmaktadır.

1️⃣Doğru Statüyü Seçmek

Şahıs işletmesi kurmadan önce faaliyetinizin niteliği, ölçeği, stok/mağaza ihtiyacı, ticaret unvanı kullanımı ve defter düzeni netleştirilmelidir. Bedeni çalışmanın baskın olduğu ve esnaf meslek kollarına giren faaliyetler genellikle esnaf sicili/odaya; ticari işletme niteliği baskın olan ve bilanço esasına göre tutulacak faaliyetler ticaret siciline gider.

Aşağıdaki pratik eşleştirme, İstanbul'da çoğu küçük girişim için doğru başlangıç noktasıdır:

Faaliyet tipine göre statü eşleştirmesi

NACE seçimi için kısa kontrol listesi

Ana NACE kodu, fiilen gelir üreten asıl faaliyeti yansıtmalıdır. Yanlış NACE; yanlış oda kaydı, yanlış ruhsat sınıfı, yanlış defter düzeni ve bazen yanlış belge tipine yol açabilir. İTO başvurularında MERSİS'teki NACE ile evraktaki NACE'in aynı olması özellikle aranır.

• •Asıl gelir kalemim nedir?
• •İkincil gelir kalemim var mı?
• •Müşteriye ne teslim ediyorum?
• •Faaliyet sürekli mi, proje bazlı mı?
• •Stok tutuyor muyum?
• •Fizikî mağaza veya atölye var mı?
• •Çalışan olacak mı?
• •Oda/sicil veya sektörel ruhsat gerektiren özel faaliyet var mı?

Örnek: yazılım geliştirip proje teslim ediyorsanız ana faaliyetiniz perakende ticaret değildir. Berberseniz ticaret siciline gitmek yerine esnaf tarafını test etmelisiniz. Ürün alıp satıyor, stok tutuyor ve ticaret unvanı kullanmak istiyorsanız gerçek kişi tacir tarafı genellikle daha doğrudur.

2️⃣Adım Adım Kuruluş Prosedürü

Kuruluşun omurgası vergi kaydıdır. İstanbul'da çoğu dosyada pratik sıra şu şekildedir:

Özetle: vergi kaydı çoğu dosyada 1 günde başlatılabilir; tam uyumlu faaliyet başlangıcı ise senaryoya göre 1 gün ile birkaç hafta arasında değişir.

3️⃣Gerekli Belgeler ve Sistemler

Aşağıdaki liste “her dosyada kesin istenir” mantığıyla değil, Temmuz 2026 İstanbul pratiğinde en sık gereken belgeleri gruplar. Güncel şartlar ilgili kurumdan teyit edilmelidir.

Vergi açılışı için temel dosya

• •İşe Başlama/Bırakma Bildirimi
• •Kimlik bilgileri
• •Adres dayanağı (yoklama/özel durumda)
• •Vekâletname (başkası adına işlem yapılacaksa)
• •Elektronik Tebligat Talep Bildirimi (gerçek kişiler için)

Esnaf sicili ve oda için tipik dosya

• •Kimlik fotokopisi
• •Bazı iş kollarında araç ruhsat fotokopisi
• •Vergiden muaf olanlar için muafiyet belgesi
• •İkametgâh belgesi
• •Şahsen başvuru veya vekâletname

Ticaret sicili ve İTO için tipik dosya

• •MERSİS başvurusu ve talep numarası
• •Dilekçe (unvan, sermaye, açılış tarihi, faaliyet, NACE)
• •Oda kayıt beyannamesi
• •İmza beyannamesi veya yeni kimlik + MERSİS yetki kabul
• •Vergi levhası fotokopisi
• •Gerekiyorsa yabancı uyruklu belgeler

İTO gerçek kişi ticari işletmelerde oda kayıtları için işletme sermayesinin en az 100 TL belirtilmesini arar. Dilekçede bilanço esasına göre tutulan defter bilgileri de yer almalıdır.

Noter, e-imza, e-belge ve defter düzeni

İstanbul 2026 iş yükü esaslı tarifede şahıs işletmesi kuruluş işlemi işçisiz dosyada 2.240 TL, işçili dosyada 2.900 TL’dir. E-imza her açılışta zorunlu değildir; e-belge ve dijital süreçlerde kolaylık sağlar.

• •Serbest meslek erbabı mesleki tahsilatları için serbest meslek makbuzu düzenler; işe başladığı ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar e-SMM’ye geçer.
• •Ticari faaliyetlerde fatura, e-Fatura ve e-Arşiv Fatura düzeni ayrıca değerlendirilir.
• •1 Ocak 2026’dan itibaren “diğer mükellefler” için e-Arşiv Fatura düzenlemede parasal sınır kaldırılmıştır.
• •Basit usul ve işletme hesabı esasındakilerde vergiler dahil 3.000 TL sınırı 31 Aralık 2026’ya kadar sürer; bunlarda tutar sınırlaması olmaksızın uygulama 1 Ocak 2027’de başlar. Genel e-Fatura geçiş eşiği ve sektörel özel zorunluluklar ayrıca değerlendirilir.

4️⃣2026 Kuruluş ve İlk Yıl Maliyetleri

Tek bir ulusal “şahıs işletmesi kuruluş maliyeti” yoktur. Aşağıdaki hesaplar İstanbul için 2026 iş yükü esaslı SMMM tarifesi ile ilgili sicil ve oda bedellerine göre hazırlanmıştır.

Tarife tutarları asgari referanstır. İş hacmi, belge sayısı, çalışan, e-dönüşüm, ek danışmanlık, kira, ruhsat, ÖKC, POS ve sektörel izinler ayrıca fiyatlanabilir.

2026 resmî ve tarife referansları

Kuruluş senaryolarına göre başlangıç maliyeti

Aşağıdaki tutarlar yalnız kuruluş aşamasındaki temel işlemleri gösterir; aylık ve dönemsel işletme giderleri toplamların dışında tutulmuştur.

Kuruluş toplamına dâhil edilmeyen giderler

Yukarıdaki tutarlara aşağıdaki giderler dâhil değildir:

• •Aylık mali müşavirlik hizmeti
• •Bağ-Kur primi
• •Gelir vergisi, KDV ve beyanname damga vergileri
• •İşyeri kirası ve depozito
• •Belediye işyeri açma ve çalışma ruhsatı
• •E-imza ve özel entegratör hizmetleri
• •Kaşe
• •Yazar kasa ve POS cihazı
• •Marka tescili
• •Ustalık belgesi ve sektörel izinler
• •Çalışanların ücret ve SGK maliyetleri

Sonuç: Temmuz 2026 itibarıyla şahıs işletmesinin kuruluş maliyeti sabit değildir. Yalnızca vergi mükellefiyeti açılan bir işletmede maliyet 2.240 TL’den başlayabilir. Esnaf sicili kaydı gerekiyorsa yaklaşık 9.917 TL’ye; ticaret sicili ve İTO kaydı gerekiyorsa noter işlemleri hariç yaklaşık 9.310 TL’ye çıkabilir. Fiziki imza beyannamesi ve noter vekâletnamesi gibi işlemler gerektiğinde toplam maliyet artar.

Kuruluş bedeli ile işletmenin ilk yıl nakit ihtiyacı aynı değildir. Aylık SMMM, 4/b, vergi, kira, ruhsat ve çalışan giderleri faaliyet başlangıcında ayrıca bütçelenmelidir.

5️⃣4/b Bağ-Kur Yükümlülükleri

Şahıs işletmesi kuran gerçek kişi kural olarak 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b bendi kapsamında sigortalı sayılır. Buna ticari veya serbest meslek kazancı nedeniyle gelir vergisi mükellefi olanlar ile gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar dahildir.

4/b sigortalılığının başlangıcı, gelir vergisi mükellefi olanlarda vergi mükellefiyetinin başladığı tarihe bağlanır. Bildirim vergi dairesi, esnaf sicili ve ilgili kurumlar üzerinden SGK'ya yapılır; bildirim yapılmamışsa kişi belgeleriyle doğrudan başvurabilir.

4/a çalışan kişi aynı anda şahıs işletmesi açarsa

SGK’nın 19 Şubat 2025 tarihli 2025/7 sayılı Genelgesine göre, 1 Ocak 2025’ten itibaren ay içindeki toplam 4/a prim gün sayısı 30 ise o ay ayrıca zorunlu 4/b primi çıkmaz. Toplam 4/a bildirimi 30 günden azsa, eksik gün nedenine bakılmaksızın kalan günler 4/b kapsamında 30 güne tamamlanır. Birden fazla işverendeki 4/a günleri birlikte değerlendirilir.

Temmuz 2026 prim yapısı

5 puan indirim için primlerin yasal sürede ödenmesi ve kişinin kendi 4/b borcunun bulunmaması (veya yapılandırmanın düzenli işlemesi) gerekir. 4/b prim borcu, ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenir.

Tescil, takip ve ödeme süreci

• •Vergi işe başlama bildirimi (10 gün)
• •Kurum bildirimiyle veya doğrudan başvuruyla 4/b tescili
• •e-Devlet: 4B Tescil Kaydı, Borç Durumu, Ödeme Dökümü, Günlük Kazanç Beyanı
• •4/b priminin takip eden ay sonuna kadar ödenmesi
• •İşçi varsa 4/a işyeri bildirgesi + işe giriş + e-Bildirge/MUHPHB
• •Sağlık için 30 gün prim + başvuru tarihinde 60 günden fazla borç olmaması

Hesaplama örnekleri

Senaryo 1 — Çalışanı yok, başka yerde 4/a çalışması yok: Alt sınırdan beyan varsa aylık prim 11.808,23 TL; 5 puan indirim şartları sağlanıyorsa 10.156,73 TL.

Çalışan maliyeti örneği — 33.030 TL brüt asgari ücrette çalışan payı %15 = 4.954,50 TL olup brüt ücretten kesilir. İndirimsiz işveren payı %23,75 = 7.844,63 TL’dir. Bu nedenle toplam %38,75’i brüt ücretin üstüne ek işveren gideri gibi okumak yanlıştır; indirimsiz işveren maliyeti 33.030 + 7.844,63 = 40.874,63 TL’dir.

4/a–4/b örneği — Başka işveren veya işverenlerden ay içinde toplam 20 gün 4/a bildirimi varsa kalan 10 gün zorunlu 4/b ile tamamlanır. Toplam 4/a bildirimi 30 günse o ay zorunlu 4/b primi çıkmaz.

6️⃣Zaman Planı ve Kontrol Listeleri

Vergi kaydı çoğu dosyada 1 günde başlatılabilir. Ancak yoklama, sicil randevusu, belediye evrakı, e-Tebligat ve çalışan tescili nedeniyle “her şey tek günde biter” demek doğru değildir.

Tam uyumlu faaliyet başlangıcı senaryoya göre 1 gün ile birkaç hafta arasında değişir.

Senaryo A — Ev-ofis / dijital hizmet kontrol listesi

• •Faaliyet ticari mi yoksa serbest meslek faaliyeti mi; buna bağlı belge türü doğru belirlendi mi?
• •Home-office için kira/tapu ve apartman/yönetim planı engeli var mı?
• •Belediye açısından müşteri trafiği veya tabela oluşuyor mu?
• •e-Tebligat ve defter düzeni planlandı mı?
• •Yabancı müşteri varsa KDV ve tahsilat akışı nasıl izlenecek?

Senaryo B — Esnaf kontrol listesi

• •Vergi açılışı + oda + esnaf sicili birlikte planlandı mı?
• •Belediye çalışma ruhsatı ve gerekiyorsa ustalık belgesi var mı?
• •Gıda/kozmetik ise ilave izin/denetim ihtiyacı kontrol edildi mi?
• •Nakit-perakende satışta belge düzeni ve ÖKC planı hazır mı?
• •İSTESOB yeni kayıt toplamının belediye/ekipman maliyetini kapsamadığı biliniyor mu?

Senaryo C — Gerçek kişi tacir kontrol listesi

• •MERSİS + ticaret sicili + ticaret unvanı hazır mı?
• •Bilanço esası ve e-Defter/e-Belge mimarisi planlandı mı?
• •Oda kayıt beyannamesi ve dilekçe alanları eksiksiz mi?
• •İTO randevu ve fiziki başvuru evrak seti tamam mı?
• •“Sadece vergi açtırıp sonra bakarım” yaklaşımından uzaklaşıldı mı?

7️⃣Sık Yapılan Hatalar

❓Sıkça Sorulan Sorular

9️⃣Vergi Türleri ve Beyan Yükümlülükleri

Şahıs işletmesinin kazancı, işletme sahibinin gelir vergisine tabidir. Vergi matrahı ciro değil; vergi mevzuatına göre tespit edilen safi ticari veya mesleki kazançtır.

Beyan dönemleri, KDV/stopaj durumu ve özel istisnalar faaliyet yapısına göre değişir. Vergi takvimi mükellefiyet açılışında SMMM ile yazılı hale getirilmelidir.

Genç girişimci kazanç istisnası

Mükellefiyet başlangıcında 29 yaşını doldurmamış, ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilen ve diğer şartları taşıyan gerçek kişiler, 2026’da 400.000 TL’ye kadar kazanç istisnasından üç vergilendirme dönemi yararlanabilir.

Genç girişimcilere sağlanan bir yıllık 4/b sigorta prim desteği, 7566 sayılı Kanunla 1 Ocak 2026 itibarıyla kaldırılmıştır. Gelir vergisi kazanç istisnası devam etmektedir.

🔟Home-Office, Kira Stopajı ve Giderler

Ev adresinin işyeri olarak kullanılması vergi, kira sözleşmesi, kat mülkiyeti/yönetim planı ve belediye ruhsatı bakımından birlikte değerlendirilmelidir.

Kira ve stopaj

GVK 94 kapsamında kesinti yapmakla yükümlü gerçek usul mükellefin, gerçek kişiden kiraladığı işyeri veya home-office için brüt kira üzerinden genel olarak %20 stopaj yapması gerekir. Net/brüt kira sözleşmesi nakit yükünü değiştirir.

Kiraya veren kurum, vergiden muaf kuruluş veya özel sözleşme senaryolarında sonuç değişebilir. Sözleşme imzalanmadan önce kiraya verenin vergi statüsü kontrol edilmelidir.

Gider yazılabilecek başlıca kalemler

• •Kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle doğrudan ilgili genel giderler
• •Serbest meslekte ikametgâhın bir kısmı işyeri ise ödenen kiranın tamamı
• •Serbest meslekte home-office ısıtma, aydınlatma ve su gibi giderlerin yarısı
• •İşyeri mülk sahibine aitse, şartlarına göre amortisman veya home-office amortismanının yarısı
• •Mesleki/ticari faaliyette kullanılan demirbaşların amortismanı
• •Faaliyetle ilgili seyahat, iletişim, yazılım ve mesleki yayın giderleri
• •Binek otomobil giderleri ve kiralamalarında kanuni oran ve parasal sınırlar

Her harcama gider değildir. Belge, faaliyetle illiyet, kanuni sınır ve KDV indirimi ayrı ayrı incelenmelidir; kişisel harcamalar işletme gideri yapılamaz.

1️⃣1️⃣Şahıs İşletmesi Kapanış İşlemleri

Vergiye tabi işlemlerin tamamen durdurulması işi bırakmadır. Gerçek kişiler işi bırakmayı olay tarihinden itibaren bir ay içinde bildirmelidir.

Şahıs işletmesinin vergi kapanışı sermaye şirketi tasfiyesine göre daha basittir; ancak vergi, SGK, oda/sicil ve ruhsat katmanlarının tamamı kapatılmadan dosya bitmiş sayılmamalıdır.

1️⃣2️⃣Şahıs İşletmesi mi, Limited Şirket mi?

Seçim yalnız kuruluş maliyetine göre yapılmamalıdır. Kişisel sorumluluk, kâr düzeyi, ortaklık ve yatırım planı, kamu borçları ve kapanış süreci birlikte değerlendirilmelidir.

Düşük riskli ve tek kişilik başlangıçlarda şahıs işletmesi pratik olabilir. Yüksek sözleşme riski, ortak/yatırımcı planı veya kurumsal yapı ihtiyacında limited şirket daha uygun olabilir; karar somut rakamlarla verilmelidir.

✅Pratik Sonuçlar

Şahıs işletmesi kuruluşu tek bir form doldurmaktan ibaret değildir. Doğru statü, NACE, vergi ve e-belge düzeni, 4/a–4/b gün hesabı, gerçek maliyet, home-office stopajı ve kapanış planı birlikte yönetilmelidir.

Temmuz 2026 itibarıyla pratik öncelik sırası şöyledir:

• •Faaliyet + adres + NACE + statü seçimi
• •10 gün içinde işe başlama bildirimi
• •e-Tebligat ve defter/belge düzeni
• •Esnaf veya ticaret sicili ihtiyacını doğru kapıdan çözmek
• •4/b primini ve varsa çalışan süreçlerini bütçelemek

Doğru planlanmış bir dosyada hem açılış hem ilk yıl maliyeti daha öngörülebilir olur; yanlış kapı ve yanlış varsayımlar ise hem zaman hem para kaybettirir.