263 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı
Sınıf / grup: 2 Duran Varlıklar / 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar
Kısa tanım
Araştırma/geliştirme projelerinde aktifleştirilen tutarların izlenmesinde kullanılır; TMS 38’de araştırma ile geliştirme safhası kesin ayrılır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Araştırma/geliştirme projelerinde aktifleştirilen tutarların izlenmesinde kullanılır; TMS 38’de araştırma ile geliştirme safhası kesin ayrılır.
| Grup | 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar |
|---|---|
| Nitelik | Aktif |
| Normal bakiye | Borç |
| Borçlandırılır | Varlık aktifleştirildiğinde veya edinildiğinde. |
| Alacaklandırılır | Satış, kayıttan çıkarma, itfa ile dolaylı azalış veya sınıf değişikliğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 102,320,268,750/770,679/689 |
| Mali tablo yeri | Duran varlıklar / maddi olmayan duran varlıklar. |
Muhasebe mantığı
Araştırma/geliştirme projelerinde aktifleştirilen tutarların izlenmesinde kullanılır; TMS 38’de araştırma ile geliştirme safhası kesin ayrılır.
Uygulama 0 - Araştırma safhası (TFRS)
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 750 | Araştırma ve Geliştirme Giderleri | ₺180.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺180.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 180,000.00 TL = Alacak toplamı 180,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Araştırma safhasındaki harcama TMS 38’e göre giderleştirilir; yasal teşvik/vergisel aktifleştirme hükümleri ayrı değerlendirilir.
Uygulama 1 - Edinim/aktifleştirme
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 263 | ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ | ₺600.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺600.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 600,000.00 TL = Alacak toplamı 600,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Varlık kriterlerini ve yasal aktifleştirme şartlarını sağlayan tutarın kaydı.
Uygulama 2 - İtfa payı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 770 | Genel Yönetim Giderleri / ilgili fonksiyon | ₺120.000,00 | |
| 268 | Birikmiş Amortismanlar (-) | ₺120.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 120,000.00 TL = Alacak toplamı 120,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Sınırlı yararlı ömürlü maddi olmayan varlığın dönemsel itfası.
Vergisel değerlendirme
VUK 282 ve ilgili amortisman/değerleme hükümleri ile GVK/KVK Ar-Ge ve teşvik düzenlemeleri somut olaya göre değerlendirilir. Vergi aktifleştirme/itfa yaklaşımı TFRS’den farklı olabilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IAS 38/TMS 38 araştırma safhası harcamalarını doğrudan giderleştirir. Geliştirme safhasında teknik yapılabilirlik, tamamlama niyeti ve kabiliyeti, gelecekte ekonomik fayda, yeterli kaynak ve maliyetin güvenilir ölçümü kriterlerinin tamamı sağlandıktan sonraki harcamalar aktifleştirilir. Kriterlerin sağlandığı tarihten önceki giderler geriye dönük aktifleştirilmez. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 14 maddi olmayan duran varlıkları, Bölüm 21 iş birleşmelerini ve Bölüm 18 değer düşüklüğünü düzenler. Araştırma/geliştirme ve şerefiye yaklaşımı TFRS’den bazı yönleriyle farklı/sadeleştirilmiş olabilir; bölüm hükümleri birlikte okunmalıdır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS maddi olmayan duran varlıkları daha sade kurallarla düzenler; aktifleştirme, itfa ve değer düşüklüğü hükümleri işletme sınıfına göre ilgili metinden kontrol edilir. |
| Vergi/MSUGT | Temel yaklaşım: Hesap planı ve vergi değerleme kuralları esas alınır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Yasal kayıt ile raporlama ölçümü ayrılmalıdır. |
| IFRS/TFRS | Temel yaklaşım: Ekonomik öz ve ilgili standart ölçüm esasları uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS hesap kodu dayatmaz; düzeltme/alt hesap işletme politikasına göre kurulur. |
| BOBİ FRS | Temel yaklaşım: BOBİ FRS bölüm hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS’ye göre sadeleştirilmiş veya farklı ölçüm tercihleri olabilir. |
| KÜMİ FRS | Temel yaklaşım: KÜMİ FRS ölçeklenmiş hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Mikro/küçük işletme ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Hukuki hak, sözleşme, yararlı ömür ve aktifleştirme kriterleri dosyalanır. TFRS’de sınırsız ömür veya henüz kullanıma hazır olmayan varlıklar için yıllık değer düşüklüğü testi kontrol edilir. Vergi-TFRS geçici farkı analiz edilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Marka değeri gibi işletme içinde yaratılan unsurları keyfi aktifleştirmek.
- Araştırma safhası giderlerini TFRS’de geliştirme varlığına dahil etmek.
Mesleki kontrol sorusu: Bu harcama ayrılabilir, satılabilir veya lisanslanabilir bir hak yaratmıyorsa maddi olmayan varlık tanımını karşılıyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.