299 Birikmiş Amortismanlar Hesabı
Sınıf / grup: 2 Duran Varlıklar / 29 Diğer Duran Varlıklar(−)
Kısa tanım
294/297 gibi diğer duran varlıklardaki amortismana tabi kalemlerin birikmiş amortismanlarını izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
294/297 gibi diğer duran varlıklardaki amortismana tabi kalemlerin birikmiş amortismanlarını izler.
| Grup | 29 Diğer Duran Varlıklar |
|---|---|
| Nitelik | Aktifi düzenleyici |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | İptal/kayıttan çıkarma halinde. |
| Alacaklandırılır | Karşılık/amortisman ayrıldığında. |
| Başlıca karşı hesaplar | 294/297, gider/gelir hesapları |
| Mali tablo yeri | İlgili duran varlığın altında indirim. |
Muhasebe mantığı
294/297 gibi diğer duran varlıklardaki amortismana tabi kalemlerin birikmiş amortismanlarını izler.
Uygulama 1 - Amortisman
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 770 | Genel Yönetim Giderleri | ₺60.000,00 | |
| 299 | BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) | ₺60.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 60,000.00 TL = Alacak toplamı 60,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: 29 grubundaki amortismana tabi varlığın birikmiş amortismanı.
Uygulama 2 - Varlık çıkışı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 299 | BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) | ₺180.000,00 | |
| 294 | Elden Çıkarılacak Stoklar ve MDV | ₺180.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 180,000.00 TL = Alacak toplamı 180,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Elden çıkarma kaydının bir bileşeni olarak birikmiş amortisman kapatılır.
Adım 1 - Avans
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 259 | Verilen Avanslar | ₺2.000.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺2.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 2,000,000.00 TL = Alacak toplamı 2,000,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Yatırım avansı 259’da izlenir.
Adım 2 - Yatırım harcamaları
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 258 | Yapılmakta Olan Yatırımlar | ₺10.000.000,00 | |
| 259 | Verilen Avanslar | ₺2.000.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺8.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 10,000,000.00 TL = Alacak toplamı 10,000,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Avans ve ek ödemeler yatırım hesabında birleştirilmiştir; örnek basitleştirilmiştir.
Adım 3 - TMS 23 borçlanma maliyeti
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 258 | Yapılmakta Olan Yatırımlar | ₺600.000,00 | |
| 780 | Finansman Giderleri | ₺600.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 600,000.00 TL = Alacak toplamı 600,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Yasal kayıtta giderleşmiş tutarın TFRS raporlama düzeltmesi; vergi uygulaması ayrıca kontrol edilir.
Adım 4 - Kullanıma hazır olma
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 253 | Tesis, Makine ve Cihazlar | ₺10.600.000,00 | |
| 258 | Yapılmakta Olan Yatırımlar | ₺10.600.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 10,600,000.00 TL = Alacak toplamı 10,600,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: 1 Ekim itibarıyla yatırım tamamlanır ve amortisman başlar.
Adım 5 - Bileşen amortismanı (3 ay)
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 730 | Genel Üretim Giderleri | ₺487.500,00 | |
| 257 | Birikmiş Amortismanlar (-) | ₺487.500,00 |
Kontrol: Borç toplamı 487,500.00 TL = Alacak toplamı 487,500.00 TL.
- Kayıt mantığı: Kritik bileşen: 3.000.000 / 3 yıl × 3/12 = 250.000 TL; kalan 7.600.000 / 8 yıl × 3/12 = 237.500 TL. Toplam üç aylık amortisman 487.500 TL’dir.
- Vaka kontrolü: 10.600.000 - 487.500 = 10.112.500 TL amortisman sonrası defter değeri. Geri kazanılabilir tutar 9.800.000 TL ise TMS 36 değer düşüklüğü 312.500 TL’dir.
Adım 6 - TMS 36 değer düşüklüğü
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 689.90 | TMS 36 Değer Düşüklüğü Zararı | ₺312.500,00 | |
| 253.90 | MDV Değer Düşüklüğü Düzeltmesi (-) | ₺312.500,00 |
Kontrol: Borç toplamı 312,500.00 TL = Alacak toplamı 312,500.00 TL.
- Kayıt mantığı: Defter değeri geri kazanılabilir tutara indirilir.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 2 - Bina, arsa, yatırım amaçlı gayrimenkul ve TFRS 5 sınıflaması
- Aynı taşınmazın hangi hesapta/standartta izleneceği kullanım amacına bağlıdır. İşletmenin kullandığı bina IAS 16/TMS 16; kira/değer artışı için tutulan gayrimenkul IAS 40/TMS 40; olağan iş akışında satış için tutulan gayrimenkul IAS 2/TMS 2; satış amacıyla elde tutulan duran varlık kriterleri oluştuğunda IFRS 5/TFRS 5 kapsamına girebilir. Yasal TDHP’de 250/252/294 kullanımı bu standart analizinin yerine geçmez.
TFRS - kriterler öncesi araştırma/geliştirme gideri
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 750 | Araştırma ve Geliştirme Giderleri | ₺1.100.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺1.100.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,100,000.00 TL = Alacak toplamı 1,100,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Kriterlerin sağlanmasından önceki harcamalar TMS 38 kapsamında giderdir.
TFRS - kriterler sonrası geliştirme varlığı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 263 | Araştırma ve Geliştirme Giderleri / Geliştirme Varlığı | ₺1.800.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺1.800.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,800,000.00 TL = Alacak toplamı 1,800,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: 1 Haziran’dan sonra altı geliştirme kriterini sağlayan uygun harcamalar aktifleştirilir.
- Yayın Öncesi Profesyonel Kontrol Listesi
- Her hesap için ekonomik mahiyet, vade ve bilanço sınıfı doğrulandı mı?
- Borç/alacak toplamları her örnekte eşit mi?
- KDV oranları “örnek varsayım” olarak işaretlendi mi ve güncel oranla yayımdan önce kontrol edilecek mi?
- VUK amortisman faydalı ömürleri güncel listeyle doğrulandı mı?
- Yenileme fonu ve binek otomobili sınırlamaları güncel VUK/GVK/KVK metniyle teyit edildi mi?
- TMS 16 maliyet/bileşen/amortisman, TMS 36 değer düşüklüğü, TMS 23 borçlanma maliyeti ve TFRS 5 sınıflama testleri ayrı ayrı yapıldı mı?
- Maddi olmayan varlıklarda TMS 38 araştırma-geliştirme ayrımı belgelendi mi?
- Şerefiye için TFRS’de amortisman yapılmadığı ve yıllık değer düşüklüğü testi gerektiği doğru gösterildi mi?
- BOBİ FRS ve KÜMİ FRS metinleri TFRS’nin kopyası gibi anlatılmadan kendi bölüm hükümleriyle karşılaştırıldı mı?
- Finansal raporlama düzeltme alt hesaplarının resmi TDHP hesabı olmadığı açıkça belirtildi mi?
- Vergi/TFRS geçici farkları TMS 12 ertelenmiş vergi açısından değerlendirildi mi?
- Boş TDHP kodlarına uydurma hesap atanmadı mı?
- Resmî kaynak sistemi
- Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB): 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve güncel tebliğ/sirküler/özelge veri tabanı.
- 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ve sonraki MSUGT’ler; özellikle 11 Sıra No.lu MSUGT finansal kiralama hesapları.
- KGK, TFRS 2026 Seti (Mavi Kitap): TMS 16 Maddi Duran Varlıklar; TMS 23 Borçlanma Maliyetleri; TMS 36 Varlıklarda Değer Düşüklüğü; TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar; TMS 40 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller; TFRS 5; TFRS 9; TFRS 16; TFRS 3.
- KGK, BOBİ FRS 2021 Sürümü: Bölüm 9 Finansal Araçlar ve Özkaynaklar; Bölüm 12 Maddi Duran Varlıklar; Bölüm 13 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller; Bölüm 14 Maddi Olmayan Duran Varlıklar; Bölüm 15 Kiralamalar; Bölüm 17 Borçlanma Maliyetleri; Bölüm 18 Varlıklarda Değer Düşüklüğü; Bölüm 23 Gelir Üzerinden Alınan Vergiler.
- KGK, KÜMİ FRS güncel seti: finansal araçlar, maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, kiralamalar ve borçlanma maliyetlerine ilişkin bölümler.
- Türk Ticaret Kanunu ve ilgili sermaye/iştirak/bağlı ortaklık hukuku düzenlemeleri.
- Kaynak notu: Bu çalışma baskısı, kaynakların teknik çerçevesini kitap diline dönüştürür; mevzuat metinlerini uzun alıntılar halinde çoğaltmaz. Nihai baskıda her kritik iddianın paragraf/madde bazlı dipnotlandırılması önerilir.
Vergisel değerlendirme
Vergisel gider kabulü ve amortisman hükümleri VUK’a göre ayrıca değerlendirilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS’de hangi varlığın amortismana tabi olduğu ilgili standarda göre belirlenir. TFRS 5 satış amaçlı sınıflanan duran varlıklarda amortisman durdurulur. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS ilgili stok/duran varlık ve değer düşüklüğü hükümleri uygulanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS ilgili sadeleştirilmiş hüküm uygulanır. |
| Vergi/MSUGT | Temel yaklaşım: Hesap planı ve vergi değerleme kuralları esas alınır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Yasal kayıt ile raporlama ölçümü ayrılmalıdır. |
| IFRS/TFRS | Temel yaklaşım: Ekonomik öz ve ilgili standart ölçüm esasları uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS hesap kodu dayatmaz; düzeltme/alt hesap işletme politikasına göre kurulur. |
| BOBİ FRS | Temel yaklaşım: BOBİ FRS bölüm hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS’ye göre sadeleştirilmiş veya farklı ölçüm tercihleri olabilir. |
| KÜMİ FRS | Temel yaklaşım: KÜMİ FRS ölçeklenmiş hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Mikro/küçük işletme ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Alt hesaplar dayanak varlıklarla mutabık olmalıdır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Dayanak varlıktan bağımsız bakiye bırakmak.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 1 - Makine yatırımı: avans → yatırım → borçlanma maliyeti → bileşen amortismanı → değer düşüklüğü → satış
- Varsayım: İşletme 1 Ocak’ta özel üretim hattı için 2.000.000 TL avans veriyor. Yıl içinde 8.000.000 TL ek harcama ve TMS 23 kapsamında 600.000 TL aktifleştirilebilir borçlanma maliyeti oluşuyor. Hat 1 Ekim’de kullanıma hazır. Toplam maliyetin 3.000.000 TL’lik kritik bileşeninin ömrü 3 yıl, kalan kısmın ömrü 8 yıldır. Yıl sonunda geri kazanılabilir tutar 9.800.000 TL olarak tahmin ediliyor.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 3 - Ar-Ge: vergi aktifleştirmesi ile TMS 38 ayrımı
- Bir teknoloji projesinde ilk 4 ay araştırma, sonraki 5 ay geliştirme safhasıdır. TMS 38 geliştirme kriterlerinin tamamının 1 Haziran’da sağlandığı varsayılsın. Ocak-Mayıs arasındaki 1.100.000 TL harcama TFRS’de geriye dönük aktifleştirilmez. Haziran-Aralık arasındaki 1.800.000 TL uygun harcama aktifleştirilebilir. Vergi ve teşvik mevzuatında farklı aktifleştirme/indirim sonuçları doğabileceğinden ayrı vergi çalışma kağıdı gerekir.
Mesleki kontrol sorusu: Düzenleyici hesabın bakiyesi dayanak varlığın brüt tutarını aşabilir mi?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.