353 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri — 4. Proje Hesabı

Sınıf / grup: 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar / 35 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri

Kısa tanım

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde 4. proje/iş için düzenlenen ve onaylanan hakediş bedellerinin proje bazında izlenmesini sağlar.

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde 4. proje/iş için düzenlenen ve onaylanan hakediş bedellerinin proje bazında izlenmesini sağlar. Aynı isimli 350-357 hesaplar ayrı projelerin izlenebilmesine imkân veren hesap ailesidir; projeye özel alt hesap açılması esastır.

Grup	35 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri
Nitelik	Pasif
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırılır	İş tamamlandığında hakediş hesabının sonuç hesabına aktarılması, iptal/düzeltme veya mahsup işlemlerinde.
Alacaklandırılır	Hakediş düzenlenip işverene borç doğduğunda veya hakediş tutarı kesinleştiğinde.
Başlıca karşı hesaplar	120 Alıcılar, 170-177 proje maliyet hesapları, 600/622 sonuç hesapları, 391 KDV; proje no 4 alt hesapları.
Mali tablo yeri	Kısa vadeli yabancı kaynaklar.

Muhasebe mantığı

Uygulama 1 - Proje 4 hakediş kaydı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
120.04	Alıcılar - Proje	₺1.200.000,00
353	Hakediş Bedelleri - Proje 4		₺1.000.000,00
391	Hesaplanan KDV		₺200.000,00

Kontrol: Borç toplamı 1,200,000.00 TL = Alacak toplamı 1,200,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Örnekte 1.000.000 TL hakediş ve %20 varsayımsal KDV bulunmaktadır. Vergi kesintisi/stopaj ve özel KDV uygulamaları örneğin dışında bırakılmıştır.

Uygulama 2 - Proje 4 tahsilatı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	Bankalar	₺1.100.000,00
193	Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar	₺100.000,00
120.04	Alıcılar - Proje		₺1.200.000,00

Kontrol: Borç toplamı 1,200,000.00 TL = Alacak toplamı 1,200,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Örnekte hakediş tahsilatında 100.000 TL vergi kesintisi varsayılmıştır. Oran mevzuat oranı değildir; yalnız hesap akışını göstermek için kullanılmıştır.

Uygulama 3 - Dönem sonu proje maliyeti

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
173	Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri - Proje	₺750.000,00
740	Hizmet Üretim Maliyeti		₺750.000,00

Kontrol: Borç toplamı 750,000.00 TL = Alacak toplamı 750,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Proje bazlı maliyetlerin 17 grubunda biriktirilmesine ilişkin öğretim örneğidir; gerçek maliyet aktarım sistemi işletmenin 7/A-7/B uygulamasına göre kurulmalıdır.

Uygulama 4 - TFRS 15 ilerleme esaslı hasılat düzeltmesi

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
120.90	TFRS 15 Sözleşme Varlığı / Alacak Düzeltmesi	₺300.000,00
600.90	TFRS 15 Hasılat Düzeltmesi		₺300.000,00

Kontrol: Borç toplamı 300,000.00 TL = Alacak toplamı 300,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Performansa göre tanınması gereken kümülatif hasılatın yasal hakedişten 300.000 TL fazla olduğu varsayılmıştır; fark sözleşme varlığı niteliğinde raporlanır.
120.90 ve 600.90 resmi TDHP hesabı değildir; raporlama çalışma kâğıdı örneğidir.

Vergisel değerlendirme

Vergi/MSUGT sisteminde yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde proje bazlı maliyetler 170-177 hesaplarda, hakedişler 350-357 hesaplarda izlenir; işin bitiminde ilgili maliyet ve hakediş hesapları sonuç hesaplarına aktarılır. Gelir vergisi/kurumlar vergisi bakımından GVK 42-44 kapsamı, işin başlangıç-bitiş tarihi ve stopaj uygulaması ayrıca kontrol edilir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

IFRS / TFRS	TFRS 15’te hasılat, vergi sistemindeki “iş bittiğinde kâr/zarar” mantığına bağlı değildir. Performans yükümlülüğü zamana yayılarak yerine getiriliyorsa ilerleme ölçüsüne göre hasılat tanınır. Müşterinin ödeme/hakediş durumu ile işletmenin performansı aynı değilse sözleşme varlığı veya sözleşme yükümlülüğü oluşabilir. 350-357 yasal hakediş hesapları TFRS 15 sözleşme yükümlülüğüyle otomatik olarak aynı değildir.
BOBİ FRS	BOBİ FRS Bölüm 5 hasılat hükümleri, inşaat ve hizmet sözleşmelerinde ekonomik performansa dayalı gelir tanıma yaklaşımı içerir. Vergi/MSUGT hakediş hesaplarının dönem sonu bakiyesi BOBİ FRS hasılatını tek başına belirlemez.
KÜMİ FRS	KÜMİ FRS hasılat hükümleri işletmenin performansına ve işlem koşullarına göre uygulanır. Vergisel yıllara yaygın inşaat rejimi finansal raporlama sonucu olarak aynen taşınmaz.
Vergi / MSUGT	Ölçüm / muhasebeleştirme: MSUGT/VUK yasal kaydında borcun hukuki niteliği, vadesi ve değerleme hükümleri esas alınır. \| Kritik ayrım: GVK 42-44 kapsamı ve işin bitim tarihi vergi dönemini belirleyebilir.
IFRS / TFRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: TFRS 9 kapsamında finansal yükümlülük ilk kayda almada gerçeğe uygun değer üzerinden değerlendirilir; gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılmayan yükümlülüklerde doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri ölçüme dahil edilir. Sonraki ölçüm çoğunlukla etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyettir. Yabancı para yükümlülüklerde TMS 21 ayrıca uygulanır. \| Kritik ayrım: Hakediş ≠ hasılat; TFRS 15 performans ve sözleşme varlığı/yükümlülüğüne bakar.
BOBİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: BOBİ FRS Bölüm 9, finansal borçların ve ticari/diğer borçların ölçümünde vade ve finansman etkisini dikkate alır. Bir yıldan uzun vadeli ticari alacak ve borçlarda itfa edilmiş maliyet yaklaşımı önemlidir; işlem maliyetleri ve etkin faiz hükümleri TFRS’den farklı ayrıntı düzeyinde uygulanır. \| Kritik ayrım: BOBİ FRS hasılatı yasal hakediş hesabından bağımsız analiz edilir.
KÜMİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: KÜMİ FRS Bölüm 10 daha sade bir finansal araç modeli kurar. Küçük işletmeler ile mikro işletmeler için özellikle uzun vadeli ticari alacak/borçların iskonto edilmesinde farklılık doğabilir; işletme sınıfı kontrol edilmeden TFRS veya BOBİ FRS sonucu otomatik taşınmaz. \| Kritik ayrım: KÜMİ FRS hasılat ilkeleri ayrıca uygulanır.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

170-177 proje maliyeti ile 350-357 hakedişler aynı proje koduyla mutabıklaştırılır. GVK 42 kapsamı, işin bitim/kabul tarihi ve vergi kesintileri kontrol edilir. TFRS 15 kapsamında performans yükümlülüğü, ilerleme ölçümü ve sözleşme varlığı/yükümlülüğü ayrı hesaplanır. Hakediş, fatura, tahsilat ve KDV zamanlaması birbirine karıştırılmaz.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

Farklı projelerin hakedişlerini tek alt hesapta izlemek.
Hakediş tutarını TFRS hasılatı kabul etmek.
İş bitmeden 350-357 bakiyelerini yasal sonuç hesabına gelişigüzel kapatmak.

Mesleki kontrol sorusu: Projenin fiziksel ilerlemesi %60 iken hakediş oranı %45 ise TFRS 15 ve vergi/MSUGT finansal sonuçları neden farklı olabilir?

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.