400 Banka Kredileri Hesabı

Sınıf / grup: 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / 40 Mali Borçlar

Kısa tanım

Bankalardan ve kredi kuruluşlarından sağlanan ve bilanço tarihinden itibaren on iki aydan daha uzun sürede ödenecek anapara yükümlülüklerinin izlendiği hesaptır.

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

Bankalardan ve kredi kuruluşlarından sağlanan ve bilanço tarihinden itibaren on iki aydan daha uzun sürede ödenecek anapara yükümlülüklerinin izlendiği hesaptır. Uzun vade, faizin giderleştirilmesini geciktirmez; faiz dönemsellik gereğince doğduğu dönemlere dağıtılır. Kredi yatırım finansmanında kullanılıyorsa borçlanma maliyetlerinin varlık maliyetine aktarılıp aktarılmayacağı ayrıca değerlendirilir.

Grup	40 Mali Borçlar
Nitelik	Pasif
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırılır	Anapara ödendiğinde, borç yapılandırıldığında veya vadesi on iki ayın altına inen kısım 303 hesaba aktarıldığında.
Alacaklandırılır	Uzun vadeli kredi kullanıldığında; yabancı para kredinin TL karşılığı arttığında ilgili kur farkı kaydıyla birlikte.
Başlıca karşı hesaplar	102 Bankalar, 780 Finansman Giderleri, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar, 381/481 Gider Tahakkukları, 303 Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksitleri ve Faizleri.
Kısa vadeye aktarım	Bilanço tarihinden itibaren on iki ay içinde ödenecek anapara/taksitler 303'e aktarılır; TMS 1 sınıflaması ayrıca sözleşmesel haklar ve kovenantlar açısından kontrol edilir.
Mali tablodaki yeri	Finansal durum tablosunda uzun vadeli finansal borçlar.

Muhasebe mantığı

Uygulama 1 - Uzun vadeli kredi kullanımı

İşletme 12.000.000 TL tutarında üç yıl vadeli banka kredisi kullanmış, tutar banka hesabına geçmiştir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	Bankalar	₺12.000.000,00
400	Banka Kredileri		₺12.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 12,000,000.00 TL = Alacak toplamı 12,000,000.00 TL.

Uygulama 2 - TFRS 9 işlem maliyeti ve etkin faiz

Banka kredi kullandırımında 240.000 TL doğrudan işlem maliyeti kesmiştir. TFRS çalışma kâğıdında başlangıçtaki net defter değeri 11,760,000.00 TL olur. Yıllık nominal kupon 1.440.000 TL ve üç yıl sonunda anapara geri ödemesi varsayımında örnek etkin faiz oranı yaklaşık %12.845 hesaplanmıştır. İlk yıl etkin faiz gideri 1,510,549.99 TL; nominal faiz ile fark 70,549.99 TL yükümlülüğün defter değerini artırır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
780.90	TFRS Finansman Gideri	₺1.510.549,99
102	Bankalar - nominal faiz ödemesi		₺1.440.000,00
400.90	Banka Kredileri - EIR farkı		₺70.549,99

Kontrol: Borç toplamı 1,510,549.99 TL = Alacak toplamı 1,510,549.99 TL.

400.90 ve 780.90 işletmenin raporlama çalışma kâğıdı alt hesapları olarak gösterilmiştir; resmî TDHP hesap adı değildir.

Uygulama 3 - Dövizli uzun vadeli kredide kur farkı

Dönem sonunda yabancı para kredi borcunun TL karşılığı 650.000 TL artmıştır. Bu örnek yalnızca muhasebe tekniğini göstermek içindir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
656	Kambiyo Zararları	₺650.000,00
400	Banka Kredileri		₺650.000,00

Kontrol: Borç toplamı 650,000.00 TL = Alacak toplamı 650,000.00 TL.

Uygulama 4 - Nitelikli varlıkta borçlanma maliyeti

Fabrika inşası için kullanılan krediye ait 900.000 TL finansman maliyetinin, TMS 23/VUK şartları ayrı ayrı incelendikten sonra raporlama çerçevesinde aktifleştirilebildiği varsayılmıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
258	Yapılmakta Olan Yatırımlar	₺900.000,00
780	Finansman Giderleri		₺900.000,00

Kontrol: Borç toplamı 900,000.00 TL = Alacak toplamı 900,000.00 TL.

Bu kayıt finansal raporlama düzeltme mantığını gösterir. Vergi kayıtlarında aktifleştirme şartları VUK ve ilgili özel düzenlemelere göre ayrıca teyit edilir.

Uygulama 5 - Bir yıl içinde ödenecek anaparanın kısa vadeye aktarılması

Bilanço tarihinde gelecek on iki ay içinde ödenecek 3.000.000 TL anapara uzun vadeli hesaptan çıkarılır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
400	Banka Kredileri	₺3.000.000,00
303	Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksitleri ve Faizleri		₺3.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.

Uygulama 6 - Borç koşullarının değiştirilmesi

Banka ile yapılan yeniden yapılandırmada eski borcun 9.000.000 TL defter değerine karşılık yeni yükümlülüğün TFRS 9 değerlendirmesi sonucunda 8.700.000 TL olarak kayda alınmasının finansal tablo dışı bırakma sonucunu doğurduğu varsayılmıştır. Fark örnek olarak gelir yazılmıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
400	Eski Kredi Yükümlülüğü	₺9.000.000,00
400.90	Yeni Kredi Yükümlülüğü		₺8.700.000,00
679	Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar - raporlama farkı		₺300.000,00

Kontrol: Borç toplamı 9,000,000.00 TL = Alacak toplamı 9,000,000.00 TL.

Gerçekte “önemli ölçüde farklı koşullar” testi ve işlem maliyetleri ayrıntılı TFRS 9 analizi gerektirir; bu kayıt otomatik uygulanmaz.

Vergisel değerlendirme

VUK/MSUGT'de kredi anaparası borç, faiz ve komisyonlar dönemsellik ilkesi çerçevesinde finansman gideri veya mevzuatın izin/verdiği ölçüde varlık maliyeti ile ilişkilendirilir. Dövizli krediler değerleme tarihinde VUK'un yabancı para değerleme hükümlerine göre değerlenir. Vergisel finansman gider kısıtlaması, örtülü sermaye veya yatırım maliyetine ekleme gibi konular işlem bazında ayrıca incelenmelidir; oranlar ve hadler bu kitapta sabit kabul edilmemiştir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

IFRS / TFRS	TFRS 9 açısından yükümlülüğün hukuki adı değil, finansal yükümlülük niteliği ve sözleşmesel nakit akışları esastır. Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan sınıf dışında kalan finansal yükümlülükler ilk kayda almada gerçeğe uygun değer ve doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri dikkate alınarak, sonraki dönemlerde etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyet üzerinden ölçülür. TMS 21 yabancı para kalemlerinde dönem sonu çevrimini, TFRS 7 ise likidite riski, vade analizi ve finansal risk açıklamalarını gündeme getirir. TMS 1'e göre cari/cari olmayan sınıflama bilanço tarihindeki sözleşmesel hak ve yükümlülüklere göre değerlendirilir. Nitelikli varlığın elde edilmesi/inşası için doğrudan ilişkilendirilen borçlanma maliyetlerinde TMS 23 aktifleştirme gündeme gelir. Kredi koşullarının değiştirilmesi halinde TFRS 9'un finansal yükümlülük değişikliği ve finansal tablo dışı bırakma hükümleri ayrıca test edilir.
BOBİ FRS	BOBİ FRS Bölüm 9 Finansal Araçlar ve Özkaynaklar kapsamında finansal yükümlülükler ekonomik özüne göre değerlendirilir. Bir yıl veya daha kısa vadeli alacak ve borçlarda itibari/ödenmesi beklenen tutara dayalı sadeleştirilmiş yaklaşım; daha uzun vadeli kalemlerde ise finansman unsurunun ayrıştırılması ve etkin faiz benzeri bir dönemsel faiz yaklaşımı önem kazanır. BOBİ FRS, TFRS 9'un tüm sınıflandırma ve ölçüm mimarisini birebir kopyalamaz; bu nedenle her fark TFRS çalışma kâğıdından otomatik taşınmamalıdır. BOBİ FRS Bölüm 17 Borçlanma Maliyetleri de özellikli nitelikteki varlıklarla ilişkili finansman maliyetleri açısından ayrıca değerlendirilir.
KÜMİ FRS	KÜMİ FRS Bölüm 10 finansal araçları düzenler. Küçük işletmelerde ilk kayıt ile ödeme arasındaki süre bir yıl veya daha kısa olan alacak ve borçlar iskonto edilmemiş tutarla, bir yıldan uzun olanlar ise iskonto edilmiş tutarla ölçülür. Mikro işletmelerde ticari ve ticari olmayan alacak ve borçlar, vade süresinden bağımsız olarak tahsil/ödenmesi beklenen iskonto edilmemiş tutar üzerinden izlenir. Bu küçük-mikro ayrımı uzun vadeli borçlarda doğrudan finansal tablo farkı yaratabilir. KÜMİ FRS Bölüm 15, belirli varlıkların maliyetine eklenmesi öngörülen borçlanma maliyetleri dışında borçlanma maliyetlerinin oluştuğu dönemde kâr veya zarara yansıtılmasını düzenler.
Vergi / MSUGT	Ölçüm / muhasebeleştirme: Hukuki borç, belge, vade, VUK değerleme ve dönemsellik hükümleri esas alınır. \| Kritik ayrım: Yasal defter kaydı ile finansal raporlama ölçümü aynı olmayabilir.
IFRS / TFRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Gerçeğe uygun değer, etkin faiz, iskonto, yabancı para ve sunum hükümleri ekonomik özü esas alır. \| Kritik ayrım: TFRS düzeltmeleri gerektiğinde yasal kayıttan ayrı çalışma kâğıdında izlenir.
BOBİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: İlgili BOBİ FRS bölümünün sadeleştirilmiş fakat bağımsız ölçüm hükümleri uygulanır. \| Kritik ayrım: TFRS 9/TFRS 16 sonuçları otomatik kopyalanmaz.
KÜMİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Küçük ve mikro işletme ayrımı dikkate alınır. \| Kritik ayrım: Özellikle uzun vadeli alacak/borçlarda küçük işletme iskonto ederken mikro işletme etmeyebilir.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

Kredi teyit/mutabakatları bankadan alınır. Anapara, faiz, komisyon ve kur farkı ayrıştırılır. 303 kısa vadeli kısım ile 400 uzun vadeli kısım yeniden sınıflandırılır. TFRS 9 etkin faiz tablosu ile yasal kayıt mutabakatı yapılır. TMS 23 aktifleştirilen finansman maliyetleri başlangıç ve durdurma tarihleri açısından test edilir. Kovenant ihlallerinin TMS 1 sınıflamasına etkisi ve TFRS 7 likidite riski açıklamaları kontrol edilir.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

Uzun vadeli olduğu için faizi ödeme tarihine kadar kaydetmemek.
Bir yıl içinde ödenecek kısmı 400 içinde bırakmak.
Kredi işlem maliyetlerini TFRS 9 açısından doğrudan gider kabul etmek.
Yabancı para krediyi dönem sonunda değerlememek.
TMS 23 aktifleştirmesini tüm kredilere otomatik uygulamak.

Mesleki kontrol sorusu: Kredi nominal olarak 12.000.000 TL iken 240.000 TL işlem maliyeti varsa TFRS 9 başlangıç defter değeri neden 12.000.000 TL olmak zorunda değildir?

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.