420 Satıcılar Hesabı
Sınıf / grup: 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / 42 Ticari Borçlar
Kısa tanım
İşletmenin ana faaliyetleriyle ilgili mal ve hizmet alımlarından doğan ve bilanço tarihinden itibaren bir yıldan uzun vadede ödenecek senetsiz ticari borçlarının izlendiği hesaptır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
İşletmenin ana faaliyetleriyle ilgili mal ve hizmet alımlarından doğan ve bilanço tarihinden itibaren bir yıldan uzun vadede ödenecek senetsiz ticari borçlarının izlendiği hesaptır. Uzun vade önemli finansman unsuru doğurabileceğinden özellikle finansal raporlama standartlarında peşin fiyat ile finansman bileşeninin ayrıştırılması kritik hale gelir.
| Grup | 42 Ticari Borçlar |
|---|---|
| Nitelik | Pasif |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | Borç ödendiğinde, iade/iskonto olduğunda veya bir yıl içinde ödenecek kısım 320 Satıcılar’a aktarıldığında. |
| Alacaklandırılır | Uzun vadeli kredili mal veya hizmet alımı doğduğunda; dövizli borçların TL karşılığı değerleme nedeniyle arttığında. |
| Başlıca karşı hesaplar | 150-153 stoklar, 250-258 duran varlıklar, 191 İndirilecek KDV, 780 finansman gideri, 320 Satıcılar, 646/656 kur farkları. |
| Kısa vadeye aktarım | Bir yıl içinde ödenecek kısım 320’ye aktarılır. |
| Mali tablodaki yeri | Uzun vadeli ticari borçlar. |
Muhasebe mantığı
İşletmenin ana faaliyetleriyle ilgili mal ve hizmet alımlarından doğan ve bilanço tarihinden itibaren bir yıldan uzun vadede ödenecek senetsiz ticari borçlarının izlendiği hesaptır. Uzun vade önemli finansman unsuru doğurabileceğinden özellikle finansal raporlama standartlarında peşin fiyat ile finansman bileşeninin ayrıştırılması kritik hale gelir.
Uygulama 1 - İki yıl vadeli ticari mal alımı (MSUGT)
18.000.000 TL toplam sözleşme bedelli ticari mal iki yıl vadeli alınmıştır. KDV örnek kolaylık için kapsam dışı bırakılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 153 | Ticari Mallar | ₺18.000.000,00 | |
| 420 | Satıcılar | ₺18.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 18,000,000.00 TL = Alacak toplamı 18,000,000.00 TL.
Uygulama 2 - TFRS/KÜMİ küçük işletmede peşin fiyat ayrıştırması
Örnek piyasa finansman oranı %10 ve ödeme iki yıl sonra olduğunda 18.000.000 TL’nin bugünkü değeri 14,876,033.06 TL’dir. Finansman unsuru 3,123,966.94 TL’dir. Finansal raporlama düzeltmesinde stok maliyeti peşin fiyat eşdeğerine çekilir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 420.90 | Satıcılar - Raporlama Düzeltmesi | ₺3.123.966,94 | |
| 153.90 | Stok Maliyet Düzeltmesi | ₺3.123.966,94 |
Kontrol: Borç toplamı 3,123,966.94 TL = Alacak toplamı 3,123,966.94 TL.
- İlk yasal kayıt 18.000.000 TL üzerinden yapılmışsa bu, raporlama köprü kaydıdır. TFRS ve KÜMİ küçük işletme ölçümünde peşin fiyat esasına ulaşmayı gösterir.
Uygulama 3 - İlk yıl finansman gideri
İlk yıl örnek faiz gideri 1,487,603.31 TL’dir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 780.90 | Finansman Gideri - Raporlama | ₺1.487.603,31 | |
| 420.90 | Satıcılar - Raporlama | ₺1.487.603,31 |
Kontrol: Borç toplamı 1,487,603.31 TL = Alacak toplamı 1,487,603.31 TL.
Uygulama 4 - KÜMİ mikro işletme karşılaştırması
Aynı iki yıllık 18.000.000 TL borç mikro işletmede KÜMİ FRS Bölüm 10 uyarınca iskonto edilmemiş ödeme tutarı üzerinden ölçüldüğünden, küçük işletmede yapılan bugünkü değer ayrıştırması mikro işletmeye otomatik uygulanmaz.
Bu uygulama kaydı fiş üretmeyen kontrol, mutabakat veya çerçeve karşılaştırmasıdır; yevmiye satırı yoktur.
- KÜMİ küçük işletme: uzun vadeli borç iskonto edilir.
- KÜMİ mikro işletme: ödenmesi beklenen iskonto edilmemiş tutar esas alınır.
- Bu fark stok maliyeti, faiz gideri ve borcun dönemler arası dağılımını değiştirir.
Uygulama 5 - Kısa vadeli kısma aktarım
Dönem sonunda gelecek on iki ayda ödenecek 9.000.000 TL kısım 320 Satıcılar hesabına aktarılır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 420 | Satıcılar | ₺9.000.000,00 | |
| 320 | Satıcılar | ₺9.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 9,000,000.00 TL = Alacak toplamı 9,000,000.00 TL.
Uygulama 6 - Dövizli satıcı borcunda kur farkı
Uzun vadeli dövizli satıcı borcunun TL karşılığı dönem sonunda 300.000 TL artmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 656 | Kambiyo Zararları | ₺300.000,00 | |
| 420 | Satıcılar | ₺300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 300,000.00 TL = Alacak toplamı 300,000.00 TL.
Vergisel değerlendirme
VUK/MSUGT'de fatura/sözleşme bedeli, KDV ve VUK değerleme hükümleri esas alınır. Vade farkının stok/duran varlık maliyetine mi yoksa finansman giderine mi yansıyacağı işlemin niteliği, belge ve vergi mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir. Dövizli borçlar VUK yabancı para değerleme hükümlerine göre dönem sonunda değerlenir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | TFRS'de önemli finansman bileşeni taşıyan uzun vadeli ticari borç, işlem fiyatının/peşin fiyat eşdeğerinin ve finansman unsurunun ayrıştırılmasını gerektirir. TFRS 9 finansal yükümlülüğün etkin faizle sonraki ölçümünü, TMS 2/TMS 16 ise alınan varlığın maliyetini belirler. Finansman unsuru varlık maliyetine otomatik eklenmez; TMS 23 şartları varsa ayrıca değerlendirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 9 uyarınca bir yıldan uzun vadeli ticari borçlarda finansman unsuru ayrıştırılır; ilgili stok/duran varlık bölümünün bir yıllık kolaylaştırma hükümleri de dikkate alınır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS’de küçük işletmelerde bir yıldan uzun vadeli ticari borçlar iskonto edilir. Mikro işletmelerde ise borçlar iskonto edilmemiş ödenmesi beklenen tutarla ölçülür; bu nedenle aynı işlem küçük ve mikro işletmede farklı varlık maliyeti ve finansman gideri üretebilir. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: Hukuki borç, belge, vade, VUK değerleme ve dönemsellik hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: Yasal defter kaydı ile finansal raporlama ölçümü aynı olmayabilir. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Gerçeğe uygun değer, etkin faiz, iskonto, yabancı para ve sunum hükümleri ekonomik özü esas alır. | Kritik ayrım: TFRS düzeltmeleri gerektiğinde yasal kayıttan ayrı çalışma kâğıdında izlenir. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: İlgili BOBİ FRS bölümünün sadeleştirilmiş fakat bağımsız ölçüm hükümleri uygulanır. | Kritik ayrım: TFRS 9/TFRS 16 sonuçları otomatik kopyalanmaz. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Küçük ve mikro işletme ayrımı dikkate alınır. | Kritik ayrım: Özellikle uzun vadeli alacak/borçlarda küçük işletme iskonto ederken mikro işletme etmeyebilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Satıcı yaşlandırması bir yıldan uzun/kısa olarak ayrılır. Finansman bileşeni ve peşin fiyat çalışması hazırlanır. Dövizli borçlar değerlenir. 320/420 aktarımı yapılır. TFRS/BOBİ/KÜMİ ölçüm farkları raporlama köprüsünde mutabıklaştırılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- 18 ay vadeli borcu kısa vadeli satıcılarda bırakmak.
- TFRS’de uzun vadeli finansman unsurunu stok maliyetinde bırakmak.
- KÜMİ mikro işletmeye küçük işletme iskonto kuralını uygulamak.
- Kur farkını yalnız ödeme tarihinde kaydetmek.
Mesleki kontrol sorusu: Aynı iki yıllık ticari borç KÜMİ küçük işletme ve mikro işletmede neden farklı ölçülebilir?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.