433 Bağlı Ortaklıklara Borçlar Hesabı

Sınıf / grup: 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / 43 Diğer Borçlar

Kısa tanım

İşletmenin bağlı ortaklıkına/bağlı ortaklıkine ticari işlem dışındaki nedenlerle doğan ve bir yıldan uzun vadeli borçlarının izlendiği hesaptır.

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

İşletmenin bağlı ortaklıkına/bağlı ortaklıkine ticari işlem dışındaki nedenlerle doğan ve bir yıldan uzun vadeli borçlarının izlendiği hesaptır. Grup içi finansmanlarda hukuki kayıt kadar ekonomik öz, faiz koşulları, transfer fiyatlandırması ve finansal raporlama gerçeğe uygun değer ölçümü önemlidir.

Grup	43 Diğer Borçlar
Nitelik	Pasif
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırılır	Borç ödendiğinde, mahsup edildiğinde veya bir yıl içinde ödenecek kısım 333 hesaba aktarıldığında.
Alacaklandırılır	Bağlı ortaklıka/Bağlı ortaklıke uzun vadeli ticari olmayan borç doğduğunda.
Başlıca karşı hesaplar	102, 780, 333, ilişkili taraf işleminin kaynağına göre diğer hesaplar.
Kısa vadeye aktarım	Bir yıl içinde ödenecek kısım 333 hesaba aktarılır.
Mali tablodaki yeri	Uzun vadeli ilişkili taraf borçları; TMS 24 dipnot açıklamaları ayrıca önemlidir.

Muhasebe mantığı

Uygulama 1 - Uzun vadeli ilişkili taraf borcu

İşletme bağlı ortaklıkından/bağlı ortaklıkten üç yıl vadeli 8.000.000 TL nakit finansman almıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	Bankalar	₺8.000.000,00
433	Bağli Ortakliklara Borçlar		₺8.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 8,000,000.00 TL = Alacak toplamı 8,000,000.00 TL.

Uygulama 2 - TFRS piyasa faizine iskonto

Borç faizsiz ve üç yıl vadeli, örnek piyasa faizi %20’dir. Bugünkü değer 4,629,629.63 TL, nominal ile fark 3,370,370.37 TL’dir. 431 örneğinde farkın ortak sermaye katkısı niteliğinde olduğu varsayılmıştır; diğer ilişkili taraflarda karşı hesabın ekonomik niteliği ayrıca belirlenir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
433.90	Bağli Ortakliklara Borçlar - Raporlama Düzeltmesi	₺3.370.370,37
679.90	İlişkili Taraf İşlem Farkı - Geçici Raporlama Hesabı		₺3.370.370,37

Kontrol: Borç toplamı 3,370,370.37 TL = Alacak toplamı 3,370,370.37 TL.

Karşı hesabın gelir/özkaynak/yatırım niteliği işlemin ekonomik özüne göre belirlenir; bu örnek otomatik kayıt reçetesi değildir.

Uygulama 3 - Etkin faiz gideri

İlk yıl örnek etkin faiz gideri 925,925.93 TL’dir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
780.90	Finansman Gideri - Raporlama	₺925.925,93
433.90	Bağli Ortakliklara Borçlar - Raporlama		₺925.925,93

Kontrol: Borç toplamı 925,925.93 TL = Alacak toplamı 925,925.93 TL.

Uygulama 4 - Kısa vadeye aktarım

Gelecek on iki ayda ödenecek 2.000.000 TL 333 hesaba aktarılır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
433	Bağli Ortakliklara Borçlar	₺2.000.000,00
333	Bağli Ortakliklara Borçlar		₺2.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 2,000,000.00 TL = Alacak toplamı 2,000,000.00 TL.

Vergisel değerlendirme

İlişkili taraf finansmanı, transfer fiyatlandırması, emsal faiz, örtülü sermaye ve finansman gider kısıtlaması yönünden ayrıca incelenir. Bağlı ortaklık borcunun faizsiz olması tek başına vergi sonucunu belirlemez; sözleşme, borç/özsermaye niteliği, kullanım amacı ve mevzuattaki şartlar analiz edilmelidir. Oran ve sınırlar güncel mevzuattan teyit edilir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

IFRS / TFRS	TFRS 9 açısından yükümlülüğün hukuki adı değil, finansal yükümlülük niteliği ve sözleşmesel nakit akışları esastır. Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan sınıf dışında kalan finansal yükümlülükler ilk kayda almada gerçeğe uygun değer ve doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri dikkate alınarak, sonraki dönemlerde etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyet üzerinden ölçülür. TMS 21 yabancı para kalemlerinde dönem sonu çevrimini, TFRS 7 ise likidite riski, vade analizi ve finansal risk açıklamalarını gündeme getirir. TMS 1'e göre cari/cari olmayan sınıflama bilanço tarihindeki sözleşmesel hak ve yükümlülüklere göre değerlendirilir. Bağli Ortakliklara Borçlar TMS 24 kapsamında ilişkili taraf işlemi niteliği taşıyabilir. Faizsiz veya piyasa altı uzun vadeli finansmanda ilk gerçeğe uygun değer ile alınan nakit arasındaki farkın ekonomik özü ayrıca belirlenir; grup içi yatırım/dağıtım veya başka bir işlem niteliği doğabilir. Bu fark otomatik gelir veya gider değildir.
BOBİ FRS	BOBİ FRS Bölüm 9 Finansal Araçlar ve Özkaynaklar kapsamında finansal yükümlülükler ekonomik özüne göre değerlendirilir. Bir yıl veya daha kısa vadeli alacak ve borçlarda itibari/ödenmesi beklenen tutara dayalı sadeleştirilmiş yaklaşım; daha uzun vadeli kalemlerde ise finansman unsurunun ayrıştırılması ve etkin faiz benzeri bir dönemsel faiz yaklaşımı önem kazanır. BOBİ FRS, TFRS 9'un tüm sınıflandırma ve ölçüm mimarisini birebir kopyalamaz; bu nedenle her fark TFRS çalışma kâğıdından otomatik taşınmamalıdır. İlişkili taraf niteliği dipnot ve ölçüm açısından ayrıca açıklanır; piyasa dışı koşullar ekonomik özüne göre analiz edilir.
KÜMİ FRS	KÜMİ FRS Bölüm 10 finansal araçları düzenler. Küçük işletmelerde ilk kayıt ile ödeme arasındaki süre bir yıl veya daha kısa olan alacak ve borçlar iskonto edilmemiş tutarla, bir yıldan uzun olanlar ise iskonto edilmiş tutarla ölçülür. Mikro işletmelerde ticari ve ticari olmayan alacak ve borçlar, vade süresinden bağımsız olarak tahsil/ödenmesi beklenen iskonto edilmemiş tutar üzerinden izlenir. Bu küçük-mikro ayrımı uzun vadeli borçlarda doğrudan finansal tablo farkı yaratabilir. Uzun vadeli faizsiz borç küçük işletmede iskonto etkisi doğurabilir; mikro işletmede ise iskonto edilmemiş tutar yaklaşımı uygulanabilir.
Vergi / MSUGT	Ölçüm / muhasebeleştirme: Hukuki borç, belge, vade, VUK değerleme ve dönemsellik hükümleri esas alınır. \| Kritik ayrım: Yasal defter kaydı ile finansal raporlama ölçümü aynı olmayabilir.
IFRS / TFRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Gerçeğe uygun değer, etkin faiz, iskonto, yabancı para ve sunum hükümleri ekonomik özü esas alır. \| Kritik ayrım: TFRS düzeltmeleri gerektiğinde yasal kayıttan ayrı çalışma kâğıdında izlenir.
BOBİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: İlgili BOBİ FRS bölümünün sadeleştirilmiş fakat bağımsız ölçüm hükümleri uygulanır. \| Kritik ayrım: TFRS 9/TFRS 16 sonuçları otomatik kopyalanmaz.
KÜMİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Küçük ve mikro işletme ayrımı dikkate alınır. \| Kritik ayrım: Özellikle uzun vadeli alacak/borçlarda küçük işletme iskonto ederken mikro işletme etmeyebilir.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

İlişkili taraf bakiyeleri karşı taraf teyidiyle mutabıklaştırılır. Sözleşme, faiz, vade ve para birimi belgelenir. Transfer fiyatlandırması/örtülü sermaye analizi ayrı vergi çalışma kâğıdında yapılır. TMS 24 açıklamaları ve piyasa dışı koşullar kontrol edilir. 333/433 vade aktarımı yapılır.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

İlişkili taraf borcunu ticari borçla karıştırmak.
Faizsiz borcu TFRS’de nominal değerle bırakmak.
Gerçeğe uygun değer farkını otomatik gelir/gider yazmak.
Vergisel emsal/örtülü sermaye analizini muhasebe ölçümüyle karıştırmak.

Mesleki kontrol sorusu: Faizsiz üç yıllık ilişkili taraf finansmanında nominal tutar ile TFRS ilk defter değeri arasındaki farkın karşı hesabı neden sözleşmenin ekonomik özüne bağlıdır?

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.