500 Sermaye Hesabı

Sınıf / grup: 5 Özkaynaklar / 50 Ödenmiş Sermaye

Kısa tanım

İşletmenin esas sözleşmesinde/tüzüğünde belirlenen ve ticaret siciline tescil edilmiş sermayesinin izlendiği ana özkaynak hesabıdır.

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

İşletmenin esas sözleşmesinde/tüzüğünde belirlenen ve ticaret siciline tescil edilmiş sermayesinin izlendiği ana özkaynak hesabıdır. Ekonomik olarak ortakların işletme üzerindeki artık haklarının yasal sermaye katmanını gösterir. 500 hesabın alacak bakiyesi, şirket kasasında aynı tutarda nakit bulunduğu anlamına gelmez; sermaye nakit, ayni varlık veya daha önce oluşmuş özkaynak kalemlerinin sermayeye eklenmesi yoluyla finanse edilmiş olabilir.

Grup	50 Ödenmiş Sermaye
Nitelik	Özkaynak
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırılır	Sermaye azaltımı tescil edildiğinde; sermayeye eklenmiş tutarın hukuken azaltılması gerektiğinde; tasfiye veya zarar mahsubu amacıyla yasal sermaye azaltımında.
Alacaklandırılır	Kuruluşta veya sermaye artırımında tescil edilen sermaye tutarı kadar; uygun özkaynak kalemleri sermayeye dönüştürüldüğünde.
Başlıca karşı hesaplar	501 Ödenmemiş Sermaye (-), 102 Bankalar, 252 Binalar, 570 Geçmiş Yıllar Kârları, 542 Olağanüstü Yedekler, 502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları, 520 Hisse Senetleri İhraç Primleri.
Dönem sonu / sonraki dönem	Sermaye artırım/azaltım kararlarının genel kurul, esas sözleşme ve tescil süreçleriyle mutabakatı yapılır. Ödenmemiş kısım 501 ile birlikte değerlendirilir.
Mali tablodaki yeri	Özkaynaklar içinde yasal sermaye. Finansal raporlamada ihraç edilmiş/ödenmiş sermaye ve ilgili yedekler ayrı sunulabilir.

Muhasebe mantığı

Uygulama 1 - Kuruluşta sermaye taahhüdü

Anonim şirketin tescilli sermayesi 20.000.000 TL’dir. Ortakların taahhüdü kayda alınır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
501	Ödenmemiş Sermaye (-)	₺20.000.000,00
500	Sermaye		₺20.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 20,000,000.00 TL = Alacak toplamı 20,000,000.00 TL.

Uygulama 2 - Nakit sermaye ödemesi

Ortaklar sermaye taahhüdünün 5.000.000 TL’lik kısmını banka hesabına yatırmıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	Bankalar	₺5.000.000,00
501	Ödenmemiş Sermaye (-)		₺5.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 5,000,000.00 TL = Alacak toplamı 5,000,000.00 TL.

Uygulama 3 - Ayni sermaye ile bina devri

Varsayım: gerekli değerleme ve tescil şartları tamamlanmış, ortak 8.000.000 TL değerindeki binayı sermaye taahhüdüne karşılık devretmiştir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
252	Binalar	₺8.000.000,00
501	Ödenmemiş Sermaye (-)		₺8.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 8,000,000.00 TL = Alacak toplamı 8,000,000.00 TL.

Uygulama 4 - Geçmiş yıl kârının sermayeye eklenmesi

Genel kurul ve tescil süreçleri tamamlandıktan sonra 4.000.000 TL geçmiş yıl kârı sermayeye eklenmiştir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
570	Geçmiş Yıllar Kârları	₺4.000.000,00
500	Sermaye		₺4.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 4,000,000.00 TL = Alacak toplamı 4,000,000.00 TL.

Uygulama 5 - Sermaye düzeltmesi olumlu farkının sermayeye eklenmesi

Mevzuat koşulları ve tescil tamamlanarak 2.000.000 TL 502 bakiyesi sermayeye eklenmiştir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
502	Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları	₺2.000.000,00
500	Sermaye		₺2.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 2,000,000.00 TL = Alacak toplamı 2,000,000.00 TL.

Uygulama 6 - Zarar mahsubu amacıyla sermaye azaltımı

Varsayım: TTK sermaye azaltımı prosedürü tamamlanmış ve 3.000.000 TL geçmiş yıl zararı sermaye azaltımıyla kapatılmıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
500	Sermaye	₺3.000.000,00
580	Geçmiş Yıllar Zararları (-)		₺3.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.

Bu kayıt kâr yaratmaz; özkaynak içi yeniden sınıflamadır. Vergi beyannamesindeki geçmiş yıl zararının mahsup hakkı ayrıca KVK 9 koşullarına göre değerlendirilir.

Vergisel değerlendirme

MSUGT hesabı ile TTK'daki sermaye prosedürü birlikte ele alınır. Sermaye artırımı veya azaltımı salt muhasebe fişiyle doğmaz; hukuki karar ve tescil koşulları tamamlanmalıdır. Kârın sermayeye eklenmesi, ilgili vergi kanunlarında kâr dağıtımı sayılmayan haller bakımından ayrıca değerlendirilir. Ayni sermayede değerleme ve tescil koşulları TTK ve özel mevzuata göre teyit edilir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

IFRS / TFRS	TMS 32 açısından bir aracın hukukta 'pay' veya 'sermaye' olarak adlandırılması tek başına özkaynak sınıflaması için yeterli değildir. İşletmenin nakit veya başka bir finansal varlık verme yönünde sözleşmesel yükümlülüğü bulunup bulunmadığı ve sabit tutar-sabit pay gibi sınıflama ilkeleri incelenir. Bileşik araçlarda borç ve özkaynak bileşenleri ayrıştırılabilir. Bu nedenle 500 hesabın yasal bakiyesi ile TFRS finansal durum tablosundaki özkaynak sınıflaması arasında köprü çalışma gerekebilir.
BOBİ FRS	BOBİ FRS Bölüm 9'da özkaynak, yükümlülükler düşüldükten sonra varlıklar üzerindeki kalıntı pay olarak değerlendirilir. Özkaynak aracı ihraç edildiğinde ve karşı taraf kaynak sağlama yükümlülüğüne girdiğinde özkaynak kayda alınır. Yasal 500 hesabı sunum için kullanılabilir; ancak standardın ölçüm ve sınıflama hükümleri esas alınır.
KÜMİ FRS	KÜMİ FRS 10.46, özkaynak aracını ihraç ve karşı tarafın kaynak sağlama yükümlülüğü doğduğunda özkaynak olarak kayda alır. Nakit/kaynak ihracın öncesinde alınıp geri ödeme zorunluluğu yoksa özkaynak artırılır; henüz ihraç ve kaynak transferi yoksa yalnız niyet nedeniyle özkaynak artışı yaratılmaz. TDHP 500/501 mekanizması bu ekonomik özü gösterecek şekilde köprülenir.
Vergi / MSUGT	Ölçüm / muhasebeleştirme: TDHP hesabı, TTK/VUK/KVK/GVK ve işlemin özel mevzuatındaki koşullarla birlikte değerlendirilir. \| Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi ölçümü, finansal raporlama standardının ölçümüyle aynı kabul edilmez.
IFRS / TFRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Özkaynak tanımı, aracın sözleşmesel özü, doğrudan özkaynak işlemleri ve OCI/ertelenmiş vergi etkileri esas alınır. \| Kritik ayrım: Hesap kodu değil ekonomik öz ve standart sunumu belirleyicidir.
BOBİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Bölüm 9 ve ilgili bölümlerdeki özkaynak, dağıtım, hata ve yeniden değerleme hükümleri esas alınır. \| Kritik ayrım: BOBİ FRS hükümleri TFRS’den otomatik kopyalanmaz.
KÜMİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Özellikle Bölüm 10.46-10.55 kapsamında ihraç, ödenmemiş sermaye, ihraç maliyeti, kendi payları ve dağıtımlar ayrıca analiz edilir. \| Kritik ayrım: KÜMİ FRS’nin kendi özkaynak ve raporlama hükümleri uygulanır.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

500 alacak bakiyesi ticaret sicili ve esas sözleşmedeki tescilli sermayeyle mutabık olmalıdır. 501 ile birlikte net ödenmiş sermaye analizi yapılmalıdır. Sermaye artırım/azaltım karar ve tescil tarihleri dosyalanmalıdır. TFRS 32 kapsamında aracın gerçekten özkaynak niteliğinde olup olmadığı kontrol edilmelidir. Sermayeye eklenen fonların çekilmesi halinde özel vergi hükümleri ayrıca test edilmelidir.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

Tescil olmadan 500 hesabı değiştirmek.
501 ile ortaklardan alacak niteliğindeki 131 hesabı karıştırmak.
Sermayeye eklenen her kalemi vergisiz kabul etmek.
Yasal “pay” etiketini TMS 32 açısından otomatik özkaynak saymak.

Mesleki kontrol sorusu: Bir finansman aracı ticaret sicilinde sermaye olarak tescilli olsa bile TMS 32 açısından hangi sözleşmesel özellikler onu finansal yükümlülük haline getirebilir?

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.