540 Yasal Yedekler Hesabı
Sınıf / grup: 5 Özkaynaklar / 54 Kâr Yedekleri
Kısa tanım
Kanun hükümleri gereğince dönem kârından ve bazı sermaye işlemlerinden ayrılması zorunlu olan genel kanuni yedek akçelerin izlendiği hesaptır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Kanun hükümleri gereğince dönem kârından ve bazı sermaye işlemlerinden ayrılması zorunlu olan genel kanuni yedek akçelerin izlendiği hesaptır. TTK 519, anonim şirketlerde yıllık kârın %5'inin ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılmasını; ayrıca belirli pay ihraç primi, ıskat farkı ve dağıtım kalemlerinin de yedeğe eklenmesini düzenler.
| Grup | 54 Kâr Yedekleri |
|---|---|
| Nitelik | Özkaynak |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | TTK'nın izin verdiği zarar kapatma veya diğer kullanım durumlarında; sermayeye dönüşüm veya hukuken mümkün diğer çözümlemelerde. |
| Alacaklandırılır | Yıllık kârdan birinci tertip yasal yedek ayrıldığında; TTK 519/2 kapsamındaki prim, ıskat ve dağıtım kaynaklı ikinci yedek tutarları eklendiğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 570 Geçmiş Yıllar Kârları, 590 Dönem Net Kârı, 520, 521, 580 Geçmiş Yıllar Zararları, 500 Sermaye. |
| Dönem sonu / sonraki dönem | Kâr dağıtım kararı sonrası ayrılan yedekler, TTK sınırları ve önceki yedek bakiyesiyle kontrol edilir. Kullanım TTK 519/3 kısıtlarına tabidir. |
| Mali tablodaki yeri | Kâr yedekleri içinde, dağıtımı kısıtlı özkaynak kalemi. |
Muhasebe mantığı
Kanun hükümleri gereğince dönem kârından ve bazı sermaye işlemlerinden ayrılması zorunlu olan genel kanuni yedek akçelerin izlendiği hesaptır. TTK 519, anonim şirketlerde yıllık kârın %5'inin ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılmasını; ayrıca belirli pay ihraç primi, ıskat farkı ve dağıtım kalemlerinin de yedeğe eklenmesini düzenler.
Uygulama 1 - Birinci tertip yasal yedek
Yıllık kâr 8.000.000 TL, ödenmiş sermaye 20.000.000 TL ve mevcut genel kanuni yedek 2.000.000 TL’dir. %20 sınırı 4.000.000 TL olduğundan %5 × 8.000.000 = 400.000 TL ayrılır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 570 | Geçmiş Yıllar Kârları | ₺400.000,00 | |
| 540 | Yasal Yedekler | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
Uygulama 2 - Pay ihraç priminden yasal yedeğe aktarım
TTK 519/2(a) koşullarına giren kullanılmamış 1.000.000 TL ihraç primi yedeğe aktarılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 520 | Hisse Senetleri İhraç Primleri | ₺1.000.000,00 | |
| 540 | Yasal Yedekler | ₺1.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,000,000.00 TL = Alacak toplamı 1,000,000.00 TL.
Uygulama 3 - Iskat farkından yasal yedeğe aktarım
TTK 519/2(b) kapsamında 200.000 TL iptal farkı yedeğe eklenmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 521 | Hisse Senedi İptal Kârları | ₺200.000,00 | |
| 540 | Yasal Yedekler | ₺200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 200,000.00 TL = Alacak toplamı 200,000.00 TL.
Uygulama 4 - İkinci tertip yedek, eğitim hesaplaması
Varsayım: ödenmiş sermaye 20.000.000 TL; genel kurul toplam 5.000.000 TL brüt kâr payı dağıtacaktır. %5 ilk kâr payı eşiği 1.000.000 TL kabul edilirse, bunu aşan 4.000.000 TL’nin %10’u olan 400.000 TL ikinci yasal yedek olarak hesaplanmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 570 | Geçmiş Yıllar Kârları | ₺400.000,00 | |
| 540 | Yasal Yedekler | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
- Gerçek dağıtım hesabında imtiyazlar, esas sözleşme, özel kanun ve TTK’nın tüm koşulları birlikte dikkate alınır.
Uygulama 5 - Yasal yedeğin geçmiş yıl zararına kullanılması
Varsayım: TTK 519/3 kullanım koşulları sağlanmış ve 1.500.000 TL yasal yedek geçmiş yıl zararının kapatılmasında kullanılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 540 | Yasal Yedekler | ₺1.500.000,00 | |
| 580 | Geçmiş Yıllar Zararları (-) | ₺1.500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,500,000.00 TL = Alacak toplamı 1,500,000.00 TL.
Vergisel değerlendirme
TTK 519/1'e göre yıllık kârın %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılır. 519/2 ayrıca kullanılmamış pay ihraç primi, ıskat sonrası kalan tutar ve pay sahiplerine %5 kâr payı ödendikten sonra kârdan pay alacak kişilere dağıtılacak toplam tutarın %10'u gibi ilave yedek kaynaklarını düzenler. 519/3 genel kanuni yedeğin sermayenin/çıkarılmış sermayenin yarısını aşmadığı durumda kullanımını sınırlar. Özel kanuna tabi şirketlerde ek kurallar olabilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | TFRS, yasal yedek ayrılma tutarını belirlemez; bu şirketler hukukunun konusudur. TFRS finansal tablolarında yasal yedek, özkaynak değişim tablosunda kâr yedeği olarak sunulur. Yedek ayırma, işletmenin toplam özkaynağını değiştirmez; yalnız geçmiş yıl kârlarından kısıtlı yedeğe yeniden sınıflamadır. Temettü yükümlülüğünün ne zaman doğduğu TMS 10 ve TMS 32/ilgili sunum hükümleriyle ayrıca değerlendirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS'de yasal yedekler özkaynak içi sınıflamadır. Hukuki dağıtılabilirlik kısıtları dipnotlarda açıklanabilir. BOBİ FRS yasal yedek oranını belirlemez; TTK belirler. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS de yasal yedek oranı koymaz; şirketler hukuku gereği ayrılan tutar özkaynak içinde izlenir. Ortaklara dağıtımlar KÜMİ 10.54 uyarınca brüt tutar üzerinden özkaynaktan düşülür ve tevkifat yükümlülük olarak gösterilir. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: TDHP hesabı, TTK/VUK/KVK/GVK ve işlemin özel mevzuatındaki koşullarla birlikte değerlendirilir. | Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi ölçümü, finansal raporlama standardının ölçümüyle aynı kabul edilmez. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Özkaynak tanımı, aracın sözleşmesel özü, doğrudan özkaynak işlemleri ve OCI/ertelenmiş vergi etkileri esas alınır. | Kritik ayrım: Hesap kodu değil ekonomik öz ve standart sunumu belirleyicidir. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Bölüm 9 ve ilgili bölümlerdeki özkaynak, dağıtım, hata ve yeniden değerleme hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: BOBİ FRS hükümleri TFRS’den otomatik kopyalanmaz. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Özellikle Bölüm 10.46-10.55 kapsamında ihraç, ödenmemiş sermaye, ihraç maliyeti, kendi payları ve dağıtımlar ayrıca analiz edilir. | Kritik ayrım: KÜMİ FRS’nin kendi özkaynak ve raporlama hükümleri uygulanır. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
TTK 519/1 %5 ve %20 sınırı hesaplanmalıdır. İkinci yasal yedek hesabında dağıtım tablosu ve %5 eşiği ayrı gösterilmelidir. 520/521’den yasal yedeğe aktarılacak tutarlar kontrol edilmelidir. 540 kullanımında TTK 519/3 ve özel sektör mevzuatı dikkate alınmalıdır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- %5 yedeği ödenmiş sermayenin %5’i sanmak; oran yıllık kâr üzerinden hesaplanır, sınır ödenmiş sermayenin %20’sidir.
- Yasal yedek ayrılmasını gider yazmak.
- 540’ı serbestçe temettüye çevirmek.
Mesleki kontrol sorusu: Yasal yedek ayırma kaydı toplam özkaynağı neden değiştirmez ve buna rağmen dağıtılabilir özkaynak üzerinde nasıl kısıt yaratır?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.