601 Yurtdışı Satışlar Hesabı

Sınıf / grup: 6 Gelir Tablosu Hesapları / 60 Brüt Satışlar

Kısa tanım

İhracat ve yurt dışına yapılan mal/hizmet satış hasılatını izler.

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

İhracat ve yurt dışına yapılan mal/hizmet satış hasılatını izler.

Hesap sınıfı	6 - Gelir Tablosu Hesapları
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırıldığı durum	Kapanış ve düzeltmelerde borçlanır.
Alacaklandırıldığı durum	İhracat/yurt dışı satış hasılatı doğduğunda alacaklanır.
Başlıca karşı hesaplar	120/121 yabancı para alacaklar, 102; kapanışta 690
Mali tablo yeri	Gelir tablosu; dönem sonunda 690/692 kapanış zinciri veya özel enflasyon düzeltme mekanizması

Muhasebe mantığı

601 YURTDIŞI SATIŞLAR hesabı, işlemin ekonomik mahiyeti bu hesap tanımına girdiğinde kullanılır. Benzer görünen işlemlerde önce daha özel bir hesap bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Gelir/gider sınıflaması belge adına göre değil, işlemin ekonomik özüne ve dönemsellik ilkesine göre yapılır. Normal bakiye yönü: Alacak. Kapanış ve düzeltmelerde borçlanır. İhracat/yurt dışı satış hasılatı doğduğunda alacaklanır. Gelir tablosu hesapları geçici hesaplardır; dönem kapanışında net sonuç hesaplarına devredilir ve yeni döneme bakiye taşımaz.

Uygulama 1 - 100.000 EUR ihracat, işlem kuru 43 TL/EUR

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
120	ALICILAR - YURTDIŞI	₺4.300.000,00
601	YURTDIŞI SATIŞLAR		₺4.300.000,00

İhracatın KDV istisnası ve tevsik şartları işlem bazında ayrıca incelenir; bu örnekte KDV kaydı gösterilmemiştir.

Uygulama 2 - Dönem sonunda kur 45 TL/EUR

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
120	ALICILAR - YURTDIŞI	₺200.000,00
646	KAMBİYO KÂRLARI		₺200.000,00

100.000 EUR açık alacak için 2 TL/EUR değer artışı varsayılmıştır. TMS 21 açısından parasal kalem kapanış kuruyla çevrilir.

31 Aralık TMS 21 değerlemesi

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
120	ALICILAR - YURTDIŞI	₺200.000,00
646	KAMBİYO KÂRLARI		₺200.000,00

20 Ocak tahsilat ve kur farkı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	BANKALAR	₺4.450.000,00
656	KAMBİYO ZARARLARI	₺50.000,00
120	ALICILAR - YURTDIŞI		₺4.500.000,00

Tahsilata kadar alacağın kredi riski TFRS 9 kapsamında ayrıca beklenen kredi zararı analizine tabidir.

Uygulama - Hesabın dönem sonunda 690 hesaba kapatılması

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
601	YURTDIŞI SATIŞLAR	₺100.000,00
690	DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI		₺100.000,00

Tutar öğretim amacıyla 100.000 TL varsayılmıştır; kapanış gerçek hesap bakiyesi üzerinden yapılır.

Vergisel değerlendirme

Vergi etkisi işlem türüne göre VUK, KVK/GVK, KDV Kanunu ve ilgili tebliğ/özel düzenlemeler temelinde ayrı incelenir. Muhasebe giderinin kaydedilmiş olması vergi matrahında otomatik indirim hakkı; muhasebe gelirinin oluşması da tek başına aynı dönemde vergi doğduğu anlamına gelmez. KDV matrahı, istisna, iade/iskonto ve belge düzeltme hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

Vergi / MSUGT	Temel yaklaşım: MSUGT hesap işleyişi, VUK değerleme hükümleri, KDV ve kurumlar vergisi bakımından işlemin belge, tahakkuk, dönemsellik ve vergi matrahı etkisi ayrı değerlendirilir. Ticari muhasebe kaydı ile vergi beyannamesi düzeltmeleri aynı şey değildir.
IFRS / TFRS	Temel yaklaşım: Tahakkuk ve gerçeğe uygun sunum ilkeleri esas alınır; işlemin ekonomik özü belirlenir. Tekdüzen hesap kodu, TFRS ölçüm/sunum sonucunun kendisi değildir; gerekli farklar yardımcı hesaplar ve raporlama düzeltmeleriyle izlenebilir. TFRS 15’te sözleşmenin tanımlanması, edim yükümlülükleri, işlem bedeli, işlem bedelinin dağıtılması ve hasılatın edim yerine getirildikçe kaydı şeklindeki beş aşamalı model uygulanır. TMS 21’e göre parasal kalemler kapanış kuruyla çevrilir; kur farkı kural olarak kâr veya zarardadır. Parasal olmayan peşin ödemeler ile parasal alacak/borçlar karıştırılmaz.
BOBİ FRS	Temel yaklaşım: BOBİ FRS kendi ölçüm ve sunum hükümleri uygulanarak değerlendirilir. TFRS hükümlerinin otomatik kopyası değildir; özellikle finansman unsuru, finansal araçlar, hasılat ve maliyetlerde BOBİ FRS hükümleri ayrıca kontrol edilir. Hasılatın muhasebeleştirilmesinde BOBİ FRS Bölüm 5 esas alınır; vade farkının ayrıştırılmasına ilişkin bir yıllık süre eşiği TFRS’den ayrışan önemli noktalardandır.
KÜMİ FRS	Temel yaklaşım: KÜMİ FRS kapsamında küçük ve mikro işletme ayrımı önemlidir. Mikro işletmeler için bazı ölçüm kolaylıkları bulunur; işlem KÜMİ FRS’nin ilgili bölümüne göre ayrıca değerlendirilir.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

Hesabın bakiyesi dönem sonucu hesabına aktarılır. Yanlış dönem, yanlış hesap grubu veya hatalı ölçüm; brüt kârı, faaliyet kârını, finansman giderlerini, vergi öncesi kârı ve dolayısıyla özkaynakları etkileyebilir. Nakit akış tablosundaki sınıflama ayrıca ilgili raporlama çerçevesine göre yapılır.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

Borç toplamı = alacak toplamı matematik kontrolü yapılmalı.
İşlem tarihi ile fatura/tahsilat tarihi karıştırılmamalı; tahakkuk ve dönemsellik test edilmeli.
KDV ve diğer vergiler hasılat/giderden ayrıştırılmalı; istisna/tevkifat/indirim koşulları ayrıca doğrulanmalı.
Vergi/MSUGT kaydı ile finansal raporlama ölçüm düzeltmesi aynı kayıt gibi sunulmamalı.
Dönem sonunda geçici gelir/gider hesabının bakiye taşımadığı kontrol edilmeli.
TFRS 15 kapsamında edim yükümlülüğü, değişken bedel, finansman bileşeni ve asal-vekil testi yapılmalı.
Parasal/parasal olmayan ayrımı ve kapanış kuru kontrol edilmeli.

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.