645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabı
Sınıf / grup: 6 Gelir Tablosu Hesapları / 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar
Kısa tanım
Menkul kıymet satışlarında oluşan muhasebe kârını izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Menkul kıymet satışlarında oluşan muhasebe kârını izler.
| Hesap sınıfı | 6 - Gelir Tablosu Hesapları |
|---|---|
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırıldığı durum | Kapanış/düzeltme. |
| Alacaklandırıldığı durum | Satış bedeli kayıtlı değeri aştığında. |
| Başlıca karşı hesaplar | 102/108, 110-119; 690 |
| Mali tablo yeri | Gelir tablosu; dönem sonunda 690/692 kapanış zinciri veya özel enflasyon düzeltme mekanizması |
Muhasebe mantığı
645 MENKUL KIYMET SATIŞ KÂRLARI hesabı, işlemin ekonomik mahiyeti bu hesap tanımına girdiğinde kullanılır. Benzer görünen işlemlerde önce daha özel bir hesap bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Gelir/gider sınıflaması belge adına göre değil, işlemin ekonomik özüne ve dönemsellik ilkesine göre yapılır. Normal bakiye yönü: Alacak. Kapanış/düzeltme. Satış bedeli kayıtlı değeri aştığında. Gelir tablosu hesapları geçici hesaplardır; dönem kapanışında net sonuç hesaplarına devredilir ve yeni döneme bakiye taşımaz.
Uygulama 1 - 500.000 TL kayıtlı menkul kıymetin 550.000 TL’ye satışı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | BANKALAR | ₺550.000,00 | |
| 110 | HİSSE SENETLERİ / MENKUL KIYMET | ₺500.000,00 | |
| 645 | MENKUL KIYMET SATIŞ KÂRLARI | ₺50.000,00 |
- Hangi menkul kıymet hesabının kullanılacağı varlığın türüne göre belirlenir.
Uygulama 2 - TFRS 9 sınıflandırma kontrolü
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 645** | VERGİ/MSUGT SATIŞ KÂRI DÜZELTMESİ | ₺50.000,00 | |
| 649** | TFRS 9 SINIFLANDIRMA / GERÇEĞE UYGUN DEĞER DÜZELTMESİ | ₺50.000,00 |
- Bu kayıt yalnız raporlama köprüsünü göstermek için temsili yardımcı kayıttır. FVPL, FVOCI borçlanma aracı ve FVOCI özkaynak araçlarında satış kârının kâr/zarara aktarımı farklılaşır.
Uygulama - Hesabın dönem sonunda 690 hesaba kapatılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 645 | MENKUL KIYMET SATIŞ KÂRLARI | ₺100.000,00 | |
| 690 | DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI | ₺100.000,00 |
- Tutar öğretim amacıyla 100.000 TL varsayılmıştır; kapanış gerçek hesap bakiyesi üzerinden yapılır.
Vergisel değerlendirme
Vergi etkisi işlem türüne göre VUK, KVK/GVK, KDV Kanunu ve ilgili tebliğ/özel düzenlemeler temelinde ayrı incelenir. Muhasebe giderinin kaydedilmiş olması vergi matrahında otomatik indirim hakkı; muhasebe gelirinin oluşması da tek başına aynı dönemde vergi doğduğu anlamına gelmez.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| Vergi / MSUGT | Temel yaklaşım: MSUGT hesap işleyişi, VUK değerleme hükümleri, KDV ve kurumlar vergisi bakımından işlemin belge, tahakkuk, dönemsellik ve vergi matrahı etkisi ayrı değerlendirilir. Ticari muhasebe kaydı ile vergi beyannamesi düzeltmeleri aynı şey değildir. |
|---|---|
| IFRS / TFRS | Temel yaklaşım: Tahakkuk ve gerçeğe uygun sunum ilkeleri esas alınır; işlemin ekonomik özü belirlenir. Tekdüzen hesap kodu, TFRS ölçüm/sunum sonucunun kendisi değildir; gerekli farklar yardımcı hesaplar ve raporlama düzeltmeleriyle izlenebilir. TFRS 9 kapsamında finansal aracın sınıflandırması, itfa edilmiş maliyet/gerçeğe uygun değer, etkin faiz ve gerekiyorsa beklenen kredi zararı dikkate alınır. |
| BOBİ FRS | Temel yaklaşım: BOBİ FRS kendi ölçüm ve sunum hükümleri uygulanarak değerlendirilir. TFRS hükümlerinin otomatik kopyası değildir; özellikle finansman unsuru, finansal araçlar, hasılat ve maliyetlerde BOBİ FRS hükümleri ayrıca kontrol edilir. |
| KÜMİ FRS | Temel yaklaşım: KÜMİ FRS kapsamında küçük ve mikro işletme ayrımı önemlidir. Mikro işletmeler için bazı ölçüm kolaylıkları bulunur; işlem KÜMİ FRS’nin ilgili bölümüne göre ayrıca değerlendirilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Hesabın bakiyesi dönem sonucu hesabına aktarılır. Yanlış dönem, yanlış hesap grubu veya hatalı ölçüm; brüt kârı, faaliyet kârını, finansman giderlerini, vergi öncesi kârı ve dolayısıyla özkaynakları etkileyebilir. Nakit akış tablosundaki sınıflama ayrıca ilgili raporlama çerçevesine göre yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Borç toplamı = alacak toplamı matematik kontrolü yapılmalı.
- İşlem tarihi ile fatura/tahsilat tarihi karıştırılmamalı; tahakkuk ve dönemsellik test edilmeli.
- KDV ve diğer vergiler hasılat/giderden ayrıştırılmalı; istisna/tevkifat/indirim koşulları ayrıca doğrulanmalı.
- Vergi/MSUGT kaydı ile finansal raporlama ölçüm düzeltmesi aynı kayıt gibi sunulmamalı.
- Dönem sonunda geçici gelir/gider hesabının bakiye taşımadığı kontrol edilmeli.
- TFRS 9 sınıflandırma, etkin faiz ve değer düşüklüğü etkisi kontrol edilmeli.
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.