103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 10 Hazır Değerler(−)
Kısa tanım
İşletmenin üçüncü kişilere verdiği çekler ve bankaya verdiği ödeme emirlerinin bankadan fiilen çıkışa kadar izlenmesinde kullanılır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
İşletmenin üçüncü kişilere verdiği çekler ve bankaya verdiği ödeme emirlerinin bankadan fiilen çıkışa kadar izlenmesinde kullanılır.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 10 Hazır Değerler |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktifi düzenleyici (-) karakterli hesap |
| Normal bakiye | Alacak bakiyesi verir; hazır değerler toplamından indirilir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Çekin banka tarafından ödendiğinin/ödeme emrinin gerçekleştiğinin bankadan teyidinde hesabın kapatılması. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Çek düzenlenip karşı tarafa verildiğinde veya ödeme emri oluşturulduğunda. |
| Sık karşı hesaplar | 102, 320, 321, 329, 770, 780. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklarda hazır değerleri azaltan düzenleyici hesap. |
Muhasebe mantığı
Çek verildiğinde banka hesabındaki muhasebe varlığının ekonomik olarak kullanımına kısıt gelir. Uygulamada 103 alacaklandırılır; banka fiilen ödediğinde 103 borç, 102 alacak yapılır.
Mesleki uyarı: 103 hesabın uzun süre açık kalması; iptal, vade, bankaya ibraz ve karşı taraf mutabakatı açısından araştırılmalıdır.
Uygulama 1 - Temel işlem
Satıcıya olan 80.000 TL borç için çek düzenlenip teslim edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 320 | Satıcılar | ₺80.000,00 | |
| 103 | Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-) | ₺80.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 80.000,00 TL = Alacak toplamı 80.000,00 TL.
- Satıcı borcu kapanır; henüz bankadan çıkmamış çek 103 hesapta izlenir.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Banka söz konusu 80.000 TL çeki ödemiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 103 | Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-) | ₺80.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺80.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 80.000,00 TL = Alacak toplamı 80.000,00 TL.
- 103 geçici düzenleyici bakiye kapanır, banka mevcudu azalır.
Uygulama 3 - İptal edilen çekin geri alınması
Satıcıya verilen 55.000 TL çek tarafların anlaşmasıyla iptal edilmiş ve çek fiziken işletmeye iade edilmiştir; satıcı borcu yeniden doğmuştur.
İptal / iade kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 103 | Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-) | ₺55.000,00 | |
| 320 | Satıcılar | ₺55.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 55.000,00 TL = Alacak toplamı 55.000,00 TL.
- Çek teslimiyle kapanmış görünen ticari borç, çekin iptaliyle yeniden doğar.
Uygulama 4 - Dönem sonu açık çek mutabakatı
31.12.2026 banka ekstresinde henüz ödenmemiş 90.000 TL çek vardır ve 103 hesabın bakiyesi de 90.000 TL’dir. Ek kayıt yapılmaz; ancak açık çek listesi ile banka mutabakatı belgelenir.
Bu uygulama kaydı fiş üretmeyen kontrol, mutabakat veya çerçeve karşılaştırmasıdır; yevmiye satırı yoktur.
- Muhasebede her kontrol sonucu kayıt doğurmaz. Bu örnekte kontrol, hesabın doğru sunulduğunu kanıtlayan denetim prosedürüdür.
- Standart notu: IFRS/TFRS açısından finansal yükümlülüğün ne zaman sona erdiği ve bankadaki nakit üzerindeki kontrolün ne zaman kaybedildiği sözleşme ve ödeme sisteminin hukuki özelliklerine göre değerlendirilir.
Vergisel değerlendirme
Çekle ödeme KDV’nin doğum anını değiştirmez; asıl işlem ve belge esas alınır. Tevsik yükümlülükleri ayrıca uygulanır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) ekonomik niteliğine göre nakit, nakit benzeri veya başka bir finansal araç olabilir. IAS/TMS 7 sınıflaması TDHP koduna değil likidite, vade ve değer değişim riskine dayanır. Verilen çeklerde ayrıca finansal yükümlülüğün sona erme zamanı ve nakdin kontrolünün kaybı değerlendirilir. Yabancı para kalemlerde IAS/TMS 21 uygulanır. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9 finansal araç tanımına nakit, banka mevduatı ve sözleşmesel nakit hakları girer. Bir yıldan kısa alacaklar kural olarak itibari/iskonto edilmemiş tutara yakın ölçüm mantığı taşırken, borçlanma araçlarında faiz/sonraki ölçüm hükümleri ayrıca uygulanır. Yabancı para için Bölüm 20 kullanılır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 finansal araçlar; vadesiz/vadeli mevduat, ticari/diğer alacaklar ve borçlanma araçlarını düzenler. Küçük işletmelerde bir yıldan uzun alacak/borçlarda iskonto, mikro işletmelerde ise alacak ve borçlarda iskonto edilmeyen tutar yaklaşımı öne çıkar. Yabancı para için Bölüm 18 uygulanır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: TDHP’de likidite izleme amacıyla farklı 10 grubu hesapları kullanılır; finansal raporlama sınıflaması bu kodlardan bağımsızdır. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Açık çek listesi banka ekstresiyle karşılaştırılır. Uzun süredir ibraz edilmeyen/iptal edilen çekler uygun karşı kayıtla düzeltilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Çek verildiğinde doğrudan 102 Bankalar alacaklandırıp 103’ü hiç kullanmamak (işletme politikasına ve gerçekleşme zamanına aykırılık yaratabilir).
- Ödenmiş çekleri 103 hesapta açık bırakmak.
Kontrol sorusu: 103 açık kalemleri banka mutabakatında henüz ödenmemiş çeklerle birebir eşleşiyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.