102 Bankalar Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 10 Hazır Değerler
Kısa tanım
102 Bankalar, işletmenin yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kurumlarındaki vadesiz ve vadeli mevduatlarının izlendiği aktif karakterli hazır değer hesabıdır.
Resmî açıklama (MSUGT)
102 BANKALAR — Bu hesap, işletmece yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlenmesini kapsar.
Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç, çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir.
Resmî Gazete metninden aktarılmıştır; tarama kaynaklı yazım hataları düzeltilmiştir.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Yurt içi ve yurt dışı bankalarda bulunan mevduat ve kullanılabilir hesap bakiyelerinin izlenmesinde kullanılır.
Banka hesabındaki kullanılabilir para işletme varlığıdır. Hesaba giriş borç, çıkış alacak kaydedilir. Banka ekstresi muhasebenin temel mutabakat belgesidir.
Mesleki uyarı: Kredili mevduat hesabı nedeniyle bankada eksi bakiye oluşması, 102 hesapta alacak bakiye bırakmak yerine niteliğine göre mali borç olarak sınıflandırılmalıdır.
Borç ve alacak işleyişi
Borçlandırıldığı durumlar
- Kasadan bankaya para yatırılması (100).
- Müşteriden havale veya EFT ile tahsilat (120).
- Bankaya tahsile verilen çek veya senedin tahsili (101, 121).
- Kullanılan kredinin hesaba geçmesi (300).
- Mevduat faizinin hesaba geçmesi (642).
Alacaklandırıldığı durumlar
- Satıcılara havale veya EFT ile ödeme (320).
- İşletmenin verdiği çekin bankadan ödendiğinin anlaşılması (103).
- Bankadan kasaya para çekilmesi (100).
- Banka masrafı ve komisyon kesintileri (653 veya ilgili gider hesabı).
- Kredi anapara ve faiz ödemeleri (300, 780 veya 381).
Normal bakiye
Borç bakiyesi verir veya sıfırdır. Kredili mevduat hesabı nedeniyle bankada oluşan eksi bakiye 102 hesabında alacak bakiyesi olarak bırakılmamalı, niteliğine göre banka kredisi olarak 300 hesabında gösterilmelidir.
Başlıca karşı hesaplar
- 100 Kasa
- 101 Alınan Çekler
- 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri
- 120 Alıcılar
- 121 Alacak Senetleri
- 300 Banka Kredileri
- 320 Satıcılar
- 642 Faiz Gelirleri
- 646 Kambiyo Kârları
- 653 Komisyon Giderleri
- 656 Kambiyo Zararları
- 780 Finansman Giderleri
Mali tablodaki yeri
Bilançoda Dönen Varlıklar içinde Hazır Değerler grubunda yer alır. Yabancı para mevduat, dönem sonu değerlemesinden sonraki TL tutarıyla gösterilir.
Örnek yevmiye kayıtları
Tüm örnek fişlerde borç ve alacak toplamları eşittir; tutarlar örnek amaçlıdır.
Uygulama 1 - Temel işlem
Müşteri 236.000 TL borcunu işletmenin banka hesabına havale etmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺236.000,00 | |
| 120 | Alıcılar | ₺236.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 236.000,00 TL = Alacak toplamı 236.000,00 TL.
- Banka bakiyesi artarken ticari alacak kapanır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Banka 3.000 TL hesap işletim/transfer masrafı ile bu masrafa ilişkin örnek olarak %5 BSMV varsayımıyla 150 TL BSMV’yi hesaptan kesmiştir. Bankacılık hizmetleri KDV Kanunu m.17/4-e kapsamında KDV’den istisna olduğundan bu masrafla ilgili indirilecek KDV doğmaz.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 770 | Genel Yönetim Giderleri | ₺3.000,00 | |
| 780 | Finansman Giderleri (BSMV) | ₺150,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺3.150,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3.150,00 TL = Alacak toplamı 3.150,00 TL.
- Banka masrafı 770’de, masraf üzerindeki BSMV 780’de izlenmiştir. Örnekteki BSMV oranı eğitim varsayımıdır; işlem tarihindeki oran ve belge resmî kaynaktan doğrulanmalıdır. Banka masraflarında KDV değil BSMV doğar; istisna kapsamına girmeyen özel hizmet ücretleri belgeye göre ayrıştırılır.
Uygulama 3 - Vadeli mevduat faiz tahakkuku
İşletmenin 31.12.2026 itibarıyla vadesi henüz gelmemiş mevduatına ilişkin 24.000 TL faiz geliri döneme aittir.
Dönem sonu faiz tahakkuku
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 181 | Gelir Tahakkukları | ₺24.000,00 | |
| 642 | Faiz Gelirleri | ₺24.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 24.000,00 TL = Alacak toplamı 24.000,00 TL.
Vade tarihinde banka hesaba geçtiğinde
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺24.000,00 | |
| 181 | Gelir Tahakkukları | ₺24.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 24.000,00 TL = Alacak toplamı 24.000,00 TL.
- Dönemsellik gereği faiz tahsil edilmeden de ilgili dönemin geliri olabilir. Stopaj ve net/brüt kayıt ürünün hukuki niteliğine göre ayrıca analiz edilir.
- Standart notu: TFRS 9/IFRS 9 kapsamında etkin faiz yöntemi, finansal varlığın itfa edilmiş maliyetle ölçüldüğü durumlarda faiz gelirinin temelidir.
Uygulama 4 - Döviz banka hesabı değerlemesi
20.000 EUR banka mevduatının kayıtlı TL karşılığı 840.000 TL, dönem sonu kapanış kuru ile değeri 900.000 TL’dir.
Kur farkı kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102.02 | EUR Banka Hesabı | ₺60.000,00 | |
| 646 | Kambiyo Kârları | ₺60.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 60.000,00 TL = Alacak toplamı 60.000,00 TL.
- Banka mevduatı yabancı para parasal kalemdir; kur farkı 60.000 TL’dir.
- Standart notu: TMS 21/IAS 21 kapanış kuru; TFRS 9/IFRS 9 ise finansal varlığın ölçüm ve kredi riski boyutunu birlikte gündeme getirir.
Dönem sonu işlemleri
- Her banka hesabı için dönem sonu ekstresiyle banka mutabakatı yapılır.
- Yolda olan havaleler, bloke tutarlar, faiz ve masraf kesintileri araştırılarak kayda alınır.
- Yabancı para mevduat değerlenir; kur farkı 646 veya 656 hesabına yazılır.
- Vadeli mevduatın döneme ait faizi 181 Gelir Tahakkukları ve 642 Faiz Gelirleri hesaplarıyla tahakkuk ettirilir.
Vergisel dikkat noktaları
Banka faiz gelirlerinde stopaj/tevkifat ve kurumlar vergisi etkileri ürün türüne göre değişir. Banka masrafı KDV/BSMV niteliği açısından belgeye göre ayrıştırılmalıdır. Dövizli banka hesapları dönem sonunda değerlenir.
- VUK md. 280’e göre yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir; yabancı paranın borsada rayici yoksa değerlemeye uygulanacak kur Bakanlıkça tespit olunur.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
- Mevduat faizlerinde banka tarafından yapılan vergi kesintisi ayrı izlenmelidir; kesinti oranı ürün türüne ve döneme göre değiştiği için güncel düzenleme kontrol edilmelidir.
- Banka masraf ve komisyonlarının vergi niteliği (KDV veya banka ve sigorta muameleleri vergisi) banka dekontu üzerinden ayrıştırılmalıdır.
Vergisel notlar genel dikkat noktalarıdır; somut işlemde güncel mevzuat ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.
İç kontrol noktaları
- Banka mutabakatı hesap bazında ve en az aylık yapılmalı, farklar belgelenmelidir.
- Ödeme talimatını hazırlayan ile onaylayan kişiler ayrılmalı; internet bankacılığında çift onay kullanılmalıdır.
- Her banka ve döviz cinsi için ayrı alt hesap açılmalıdır.
- Bloke veya teminattaki tutarlar kullanılabilir bakiyeden ayrı izlenmelidir.
Kontrol sorusu: Muhasebe bakiyesi banka ekstresiyle, değerleme tarihi ve kur bilgileriyle mutabık mı?
Sık yapılan hatalar
- Ekstredeki eksi bakiyeyi 102 alacak bakiye olarak bırakmak.
- POS blokeli tutarları doğrudan banka mevcudu saymak.
- Banka masraflarında vergi türünü belgeye bakmadan KDV varsaymak.
İlgili hesaplar
- 100 Kasa — Bankadan çekilen para kasaya girer; kasadan yatırılan para bankaya geçer.
- 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri — Verilen çekler bankadan ödendiği anlaşıldığında 102 alacaklandırılır.
- 300 Banka Kredileri — Kredili mevduattaki eksi bakiye niteliğine göre kısa vadeli kredi olarak izlenir.
- 642 Faiz Gelirleri — Mevduat faiz gelirleri bu hesaba kaydedilir.
- 780 Finansman Giderleri — Kredi faiz ve komisyonları finansman gideri olarak izlenir.
Sık sorulan sorular
Banka hesabı alacak bakiyesi verirse ne yapılır?
Kredili mevduat hesabı nedeniyle bankada eksi bakiye oluşmuşsa bu tutar 102 hesabında alacak bakiyesi olarak bırakılmamalı, niteliğine göre 300 Banka Kredileri hesabında gösterilmelidir. Bakiye bir kayıt hatasından kaynaklanıyorsa banka mutabakatıyla düzeltilmelidir.
Verilen çek ne zaman 102 hesabından düşülür?
Resmî açıklamaya göre üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri 102 hesabına alacak kaydedilir. Çek verildiği anda ise 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı kullanılır.
Döviz tevdiat hesabı nasıl izlenir?
Yabancı para mevduat 102 altında para cinsine göre açılan alt hesaplarda TL karşılığıyla izlenir ve dönem sonunda değerlenir. Kur farkı 646 Kambiyo Kârları veya 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır.
Banka masrafları hangi hesaba yazılır?
Banka masraf ve komisyonları işletmenin kullandığı gider seçeneğine göre 653 Komisyon Giderleri veya ilgili gider hesabına yazılır; karşılığında 102 hesabı alacaklandırılır.
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
- 213 sayılı Vergi Usul KanunuMevzuat Bilgi Sistemi, güncel metin
Son inceleme: 24 Eylül 2026
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.