100 Kasa Hesabı

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

İşletmenin kasasında fiziken bulunan Türk parası ve yabancı paraların TL karşılığının izlenmesinde kullanılır. Ekonomik öz, kasadaki fiili nakit mevcududur; banka bakiyeleri bu hesaba alınmaz.

Varlık artışı borçta, varlık azalışı alacakta izlenir. Kasa hesabının defter bakiyesi ile fizikî kasa mevcudu eşleşmelidir. Kasa hesabı, belgeye dayanmayan bir “dengeleyici hesap” olarak kullanılamaz.

Mesleki uyarı: Kasanın sürekli yüksek bakiye vermesi, ortak cari hesaplarıyla karıştırılması veya fiilen bulunmayan nakdin 100 hesapta taşınması vergi incelemesi ve örtülü kazanç/finansman tartışmalarına yol açabilir.

Borç ve alacak işleyişi

Borçlandırıldığı durumlar

• Peşin mal ve hizmet satış bedellerinin nakit tahsili (karşı hesaplar örneğin 600 ve 391).
• Alıcılardan nakit tahsilat (120).
• Bankadan kasaya para çekilmesi (102).
• Ortaklardan, personelden veya avans iadesi olarak nakit tahsilat (131, 135, 195, 196).
• Kasa sayım fazlasının kayda alınması (karşılığı 397).

Alacaklandırıldığı durumlar

• Peşin mal, hizmet ve gider bedellerinin nakit ödenmesi (örneğin 153, 191, 770).
• Satıcılara nakit ödeme (320).
• Kasadan bankaya para yatırılması (102).
• Personele veya iş için avans verilmesi (195, 196).
• Kasa sayım noksanının kayda alınması (karşılığı 197).

Normal bakiye

Borç bakiyesi verir veya sıfırdır. MSUGT açıklamasına göre hesap hiçbir şekilde alacak bakiyesi vermez. Defterde alacak bakiyesi görülmesi, kayda alınmamış bir tahsilata veya hatalı bir kayda işaret eder.

Başlıca karşı hesaplar

• 102 Bankalar
• 120 Alıcılar
• 131 Ortaklardan Alacaklar
• 153 Ticari Mallar
• 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
• 195 İş Avansları
• 196 Personel Avansları
• 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları
• 320 Satıcılar
• 391 Hesaplanan KDV
• 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları
• 600 Yurtiçi Satışlar
• 646 Kambiyo Kârları
• 656 Kambiyo Zararları
• 770 Genel Yönetim Giderleri

Mali tablodaki yeri

Bilançoda Dönen Varlıklar içinde Hazır Değerler grubunda gösterilir. Yabancı para kasa mevcudu, dönem sonu değerlemesinden sonraki TL tutarıyla yer alır.

Örnek yevmiye kayıtları

Tüm örnek fişlerde borç ve alacak toplamları eşittir; tutarlar örnek amaçlıdır.

Dönem sonu işlemleri

• Dönem sonunda kasa sayımı yapılır ve sayım tutanağı düzenlenir; defter bakiyesi fiili mevcutla karşılaştırılır.
• Sayım noksanı 197, sayım fazlası 397 hesabında geçici olarak izlenir; nedenleri araştırılarak ilgili hesaplara aktarılır.
• Yabancı para kasa mevcudu değerlenir; oluşan kur farkı 646 Kambiyo Kârları veya 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır.
• Kapanış öncesinde hesabın alacak bakiyesi vermediği ve sayım tutanağındaki mevcutla eşleştiği kontrol edilir.

Vergisel dikkat noktaları

Kasa tahsilat ve ödemelerinde belgelendirme, tevsik ve finansal sistem kullanma zorunlulukları ayrıca dikkate alınmalıdır. Yabancı para kasa bakiyeleri VUK değerleme hükümleri uyarınca dönem sonunda değerlenir; kur farkı sonucu gelir veya gider doğabilir.

• VUK md. 280’e göre yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir; yabancı paranın borsada rayici yoksa değerlemeye uygulanacak kur Bakanlıkça tespit olunur.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
• Kasa tahsilat ve ödemeleri fatura, gider pusulası, tahsilat veya tediye makbuzu gibi belgelere dayanmalıdır. Belirli tutarı aşan tahsilat ve ödemelerin banka veya benzeri finansal kurumlar aracılığıyla yapılması gerekir; güncel tutar sınırı ilgili Vergi Usul Kanunu genel tebliğinden kontrol edilmelidir.
• Fiilen kasada bulunmayan paranın 100 hesapta taşınması (şişkin kasa) vergi incelemelerinde adat hesaplaması ve örtülü kazanç tartışmalarına konu olabilmektedir. Ortakların kasadan çektiği paralar 131 Ortaklardan Alacaklar hesabında izlenmelidir.

Vergisel notlar genel dikkat noktalarıdır; somut işlemde güncel mevzuat ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.

İç kontrol noktaları

• Kasa sayımı habersiz ve düzenli aralıklarla, kasiyer dışında bir kişinin katılımıyla yapılmalı ve tutanağa bağlanmalıdır.
• Tahsilat ve ödeme yetkisi ile muhasebe kaydı yetkisi aynı kişide birleştirilmemelidir.
• Kasa limiti belirlenmeli; limiti aşan nakit gün sonunda bankaya yatırılmalıdır.
• Her kasa hareketi numaralı bir belgeye dayanmalı ve belge sırası düzenli olarak kontrol edilmelidir.
• Döviz kasası para cinsine göre alt hesaplarda izlenmeli ve cins bazında sayılmalıdır.

Kontrol sorusu: 100 hesabın borç bakiyesi sayım tutanağındaki para mevcuduyla ve varsa döviz cinsi alt hesaplarla mutabık mı?

Sık yapılan hatalar

• Kasa hesabını alacak bakiyede bırakmak.
• Bankadaki parayı 100 hesapta izlemek.
• Belgesiz ortak çekişlerini doğrudan giderleştirmek.
• Kasa sayım farkını araştırmadan 689/679 gibi sonuç hesaplarına atmak.
• Kasa sayım fazlasını nedeni araştırılmadan doğrudan gelir hesabına yazmak.

İlgili hesaplar

• 101 Alınan Çekler — Nakit yerine çekle yapılan tahsilatlar 100’e değil 101 Alınan Çekler hesabına kaydedilir.
• 102 Bankalar — Bankadan çekilen para kasaya girer; kasadan bankaya yatırılan para 100’den çıkar.
• 131 Ortaklardan Alacaklar — Ortakların kasadan çektiği paralar kasa bakiyesinde bırakılmaz, bu hesaba aktarılır.
• 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları — Kasa sayım noksanı nedeni araştırılıncaya kadar bu hesapta izlenir.
• 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları — Kasa sayım fazlası nedeni araştırılıncaya kadar bu hesapta izlenir.
• 646 Kambiyo Kârları — Döviz kasası değerlemesinden doğan kur kârları bu hesaba yazılır.
• 656 Kambiyo Zararları — Döviz kasası değerlemesinden doğan kur zararları bu hesaba yazılır.

Sık sorulan sorular