391 Hesaplanan KDV Hesabı
Sınıf / grup: 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar / 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Kısa tanım
391 Hesaplanan KDV, teslim edilen mal ve ifa edilen hizmetler üzerinden hesaplanan katma değer vergisinin izlendiği pasif karakterli hesaptır.
Resmî açıklama (MSUGT)
391 HESAPLANAN KDV — Bu hesap; teslim edilen mal veya ifa edilen hizmetler üzerinden hesaplanan Katma Değer Vergisi ile işlemi gerçekleşmeyen ya da işlemden vazgeçilen mal ve hizmetlere ilişkin katma değer vergisinin izlendiği hesaptır.
Hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba alacak kaydedilir. Düzeltmeler bu hesaba borç kaydedilir. Vergilendirme dönemi itibariyle bu hesabın bakiyesi, "191- İndirilecek KDV" ve/veya "190- Devreden KDV" hesapları ile karşılaştırılır. Yapılan karşılaştırmada bu hesabın bakiyesi "191- İndirilecek KDV" ve/veya "190- Devreden KDV" hesaplarının bakiyesinden fazla olduğu takdirde vadesinde ödenmek üzere "360- Ödenecek Vergi ve Fonlar" hesabına aktarılarak kapatılır.
Resmî Gazete metninden aktarılmıştır; tarama kaynaklı yazım hataları düzeltilmiştir. İşleyiş metni MSUGT Sıra No: 2 ile düzeltilmiş hâliyle verilmiştir.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Teslim ve hizmetler üzerinden hesaplanan, ilgili dönem KDV beyannamesinde dikkate alınacak satış KDV’sini izler.
Borç ve alacak işleyişi
Borçlandırıldığı durumlar
- Satış iadesi, iskonto ve fiyat düzeltmelerinde hesaplanan KDV’nin azaltılması (610, 611 karşılığı).
- Dönem sonunda 191 İndirilecek KDV ve 190 Devreden KDV ile mahsup.
Alacaklandırıldığı durumlar
- KDV’ye tabi mal teslimi ve hizmet ifasında hesaplanan KDV (120, 100 veya 102 karşılığı).
- Kur farkı veya vade farkı faturalarında hesaplanan KDV.
Normal bakiye
Dönem içinde alacak bakiyesi verir. Vergilendirme dönemi sonunda 191 ve 190 ile karşılaştırılarak kapatılır; fazlası 360 hesabına aktarılır.
Başlıca karşı hesaplar
- 100 Kasa
- 102 Bankalar
- 120 Alıcılar
- 190 Devreden Katma Değer Vergisi
- 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
- 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
- 600 Yurtiçi Satışlar
- 610 Satıştan İadeler
- 611 Satış İskontoları
Mali tablodaki yeri
Dönem sonu mahsup kaydıyla kapatıldığı için bilançoda bakiye vermez; ödenecek kısım 360 hesabında Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar içinde gösterilir.
Örnek yevmiye kayıtları
Tüm örnek fişlerde borç ve alacak toplamları eşittir; tutarlar örnek amaçlıdır.
Uygulama 1 - KDV’li peşin satış
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺1.200.000,00 | |
| 600 | Yurtiçi Satışlar | ₺1.000.000,00 | |
| 391 | Hesaplanan KDV | ₺200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,200,000.00 TL = Alacak toplamı 1,200,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: KDV oranı %20 yalnız örnek varsayımdır; hasılat 1.000.000 TL, hesaplanan KDV 200.000 TL’dir.
Uygulama 2 - Satış iadesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 610 | Satıştan İadeler | ₺100.000,00 | |
| 391 | Hesaplanan KDV | ₺20.000,00 | |
| 120 | Alıcılar | ₺120.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 120,000.00 TL = Alacak toplamı 120,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Örnek iade 100.000 TL + varsayımsal %20 KDV’dir. İade 391’i borçlandırarak hesaplanan KDV’yi azaltır.
Uygulama 3 - Ödenecek KDV çıkması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 391 | Hesaplanan KDV | ₺400.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺250.000,00 | |
| 360.02 | Ödenecek KDV | ₺150.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Hesaplanan KDV indirilecek KDV’den fazlaysa fark 360 altında ödenecek KDV’ye aktarılır.
Uygulama 4 - Devreden KDV çıkması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 391 | Hesaplanan KDV | ₺180.000,00 | |
| 190 | Devreden KDV | ₺70.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 250,000.00 TL = Alacak toplamı 250,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: İndirilecek KDV 250.000 TL, hesaplanan KDV 180.000 TL ise 70.000 TL devreden KDV oluşur. KDV mevzuatındaki indirilebilirlik şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
Dönem sonu işlemleri
- 391 bakiyesi satış kayıtları, e-fatura ve e-arşiv listeleri ve KDV beyannamesiyle karşılaştırılır.
- 191 ve 190 ile mahsup edilir; 391 fazla ise fark 360’a, 191 fazla ise fark 190’a aktarılır.
- Tevkifatlı satışlar ve istisna işlemleri ayrı alt hesaplarda izlenir.
- İade ve iskonto belgelerine dayanan KDV düzeltmelerinin beyannameye yansıdığı kontrol edilir.
Vergisel dikkat noktaları
391 tamamen KDV Kanunu ve güncel tebliğlere bağlı yasal bir hesaptır. KDV oranı, istisna, tevkifat, özel matrah, kur farkı, vade farkı ve iade uygulamaları işlem bazında doğrulanmalıdır. 391 bakiyesi tek başına ödenecek KDV değildir; 191 ve varsa 190 ile mahsup sonucu belirlenir.
- 391 bakiyesi tek başına ödenecek KDV değildir; KDV Kanunu md. 29’a göre indirilecek KDV ile karşılaştırıldıktan sonra ödenecek veya devreden KDV ortaya çıkar.(3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu)
- KDV oranı, istisna ve tevkifat uygulamaları işlem türüne göre değişir; örneklerdeki oranlar gerçek işlem için kullanılmamalıdır.
Vergisel notlar genel dikkat noktalarıdır; somut işlemde güncel mevzuat ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.
İç kontrol noktaları
- Satış faturalarında uygulanan KDV oranı ürün veya hizmet kartından gelmeli ve oran değişiklikleri onaya tabi olmalıdır.
- e-Fatura ve e-arşiv faturalarının KDV toplamı her dönem 391 hesabıyla karşılaştırılmalıdır.
- Satış iadesi ve iskonto belgeleri onaylanmadan KDV düzeltmesi yapılmamalıdır.
- Mahsup kaydı beyanname onaylandıktan sonra ve beyanname tutarlarıyla yapılmalıdır.
Mesleki kontrol sorusu: 391 400.000 TL ve 191 250.000 TL iken neden 360’a 400.000 TL değil 150.000 TL aktarılır?
Sık yapılan hatalar
- 391 bakiyesini hasılat içinde bırakmak.
- 391 = ödenecek KDV varsaymak.
- KDV oranını işlem niteliğini kontrol etmeden genel oranla hesaplamak.
İlgili hesaplar
- 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi — Hesaplanan KDV dönem sonunda indirilecek KDV ile mahsup edilir.
- 190 Devreden Katma Değer Vergisi — Önceki dönemden devreden KDV mahsupta dikkate alınır.
- 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar — Mahsup sonrası kalan hesaplanan KDV ödenmek üzere bu hesaba aktarılır.
- 600 Yurtiçi Satışlar — Satış bedeli 600’e, KDV’si 391’e ayrı kaydedilir.
- 610 Satıştan İadeler — Satış iadesinde iade tutarı bu hesaba, KDV’si 391’in borcuna yazılır.
Sık sorulan sorular
Hesaplanan KDV hesabı nasıl çalışır?
MSUGT Sıra No: 2 ile düzeltilen açıklamaya göre hesaplanan KDV 391 hesabına alacak, düzeltmeler borç kaydedilir. Vergilendirme dönemi itibarıyla bakiye 191 İndirilecek KDV ve/veya 190 Devreden KDV ile karşılaştırılır.
391 bakiyesi ödenecek KDV midir?
Hayır. 391 bakiyesi 191 ve varsa 190 ile karşılaştırılır. 391 fazla ise fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına, 191 ve 190 fazla ise fark 190 Devreden KDV hesabına aktarılır.
Satış iadesinde 391 nasıl düzeltilir?
Resmî açıklamaya göre düzeltmeler 391 hesabına borç kaydedilir. Satış iadesinde iade tutarı 610 Satıştan İadeler hesabına, iadeye ait KDV 391 hesabına borç yazılır.
391 ile 600 arasındaki ilişki nedir?
Satış bedeli 600 Yurtiçi Satışlar hesabına, satış üzerinden hesaplanan KDV 391 hesabına alacak kaydedilir. MSUGT’ye göre brüt satışlara KDV dahil edilmez.
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 2)Resmî Gazete, 16.12.1993, Sayı 21790
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi KanunuMevzuat Bilgi Sistemi, güncel metin
Son inceleme: 24 Eylül 2026
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.