120 Alıcılar Hesabı

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

İşletmenin faaliyet konusu kapsamındaki mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz kısa vadeli alacakları izler.

Satış sonucu işletme müşteriden tahsil hakkı kazanır; bu hak varlık artışı olarak 120 borçta izlenir. Tahsilat veya mahsup alacağı azaltır.

Mesleki uyarı: Ortaklardan veya personelden alacaklar ticari nitelikte değilse 120 yerine 13 grubu kullanılmalıdır.

Borç ve alacak işleyişi

Borçlandırıldığı durumlar

• Vadeli mal veya hizmet satışı (karşı hesaplar 600 ve 391).
• Satış faturasına bağlı fiyat farkı veya kur farkı faturası.
• Müşteriye yansıtılan ve ticari nitelik taşıyan diğer bedeller.

Alacaklandırıldığı durumlar

• Nakit veya banka yoluyla tahsilat (100, 102).
• Müşteriden çek veya senet alınması (101, 121).
• Satış iadesi ve iskontolar (610, 611 ve 391 düzeltmesi).
• Tahsili şüpheli hale gelen alacağın 128 hesabına aktarılması.

Normal bakiye

Borç bakiyesi verir. Müşteriden alınan avans veya fazla tahsilat nedeniyle alacak bakiyesi veren müşteri hesapları dönem sonunda niteliğine göre 340 Alınan Sipariş Avansları gibi yabancı kaynak hesaplarında değerlendirilmelidir.

Başlıca karşı hesaplar

• 100 Kasa
• 101 Alınan Çekler
• 102 Bankalar
• 121 Alacak Senetleri
• 128 Şüpheli Ticari Alacaklar
• 340 Alınan Sipariş Avansları
• 391 Hesaplanan KDV
• 600 Yurtiçi Satışlar
• 610 Satıştan İadeler
• 611 Satış İskontoları
• 646 Kambiyo Kârları
• 656 Kambiyo Zararları

Mali tablodaki yeri

Bilançoda Dönen Varlıklar içinde Ticari Alacaklar grubunda gösterilir; vadesi bir yılı aşan senetsiz ticari alacaklar 220 Alıcılar hesabında izlenir.

Örnek yevmiye kayıtları

Tüm örnek fişlerde borç ve alacak toplamları eşittir; tutarlar örnek amaçlıdır.

Dönem sonu işlemleri

• Müşteri bazında cari hesap mutabakatı yapılır ve yaşlandırma raporu hazırlanır.
• Yabancı para alacaklar değerlenir; kur farkı 646 veya 656 hesabına yazılır.
• Tahsili şüpheli hale gelen alacaklar 128 hesabına aktarılır ve karşılık ihtiyacı değerlendirilir.
• Vadesi bir yılı aşan alacaklar uzun vadeli hesaplara sınıflandırılır.

Vergisel dikkat noktaları

KDV teslim/hizmet ve fatura düzenleme hükümlerine göre doğar; tahsil edilmeme KDV’yi otomatik ortadan kaldırmaz. Şüpheli alacak karşılığı için VUK 323 şartları ayrıca incelenir.

• VUK md. 280’e göre yabancı para ile olan senetsiz alacaklar borsa rayici ile değerlenir.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
• Alacağın şüpheli sayılabilmesi için VUK md. 323’teki koşullar aranır: alacağın dava veya icra safhasında bulunması ya da protestoya veya yazıyla birden fazla istenmesine rağmen ödenmemiş olması ve kanunda belirtilen tutar sınırını aşmaması.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
• Alacağın tahsil edilmemesi satış anında hesaplanan KDV’yi kendiliğinden ortadan kaldırmaz; iade ve iskonto gibi düzeltmeler belgeye dayanmalıdır.

Vergisel notlar genel dikkat noktalarıdır; somut işlemde güncel mevzuat ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.

İç kontrol noktaları

• Müşteri bazında kredi limiti ve vade koşulları yazılı olarak belirlenmelidir.
• Satış faturasını düzenleyen, tahsilatı kaydeden ve cari hesap düzeltmesini onaylayan kişiler ayrılmalıdır.
• Cari hesap mutabakat mektupları belirli aralıklarla gönderilmeli ve farklar araştırılmalıdır.
• Yaşlandırma raporu düzenli izlenmeli; vadesi geçen alacaklar için tahsilat takibi yapılmalıdır.

Kontrol sorusu: 120 yaşlandırma raporu, müşteri mutabakatları ve satış faturalarıyla uyumlu mu?

Sık yapılan hatalar

• Tahsil edilmeyen faturayı gelirden geri çekmek.
• Şüpheli alacak şartları oluşmadan 128/129’a aktarmak.
• Dövizli alacakları dönem sonunda değerlememek.

İlgili hesaplar

• 121 Alacak Senetleri — Senede bağlanan ticari alacaklar 120’den 121’e aktarılır.
• 128 Şüpheli Ticari Alacaklar — Tahsili şüpheli hale gelen alacaklar normal alacaklardan ayrılarak burada izlenir.
• 340 Alınan Sipariş Avansları — Müşteriden alınan avanslar alıcı hesabında değil burada izlenir.
• 391 Hesaplanan KDV — Satış üzerinden hesaplanan KDV bu hesaba alacak yazılır.
• 600 Yurtiçi Satışlar — Yurt içi satış hasılatı bu hesaba kaydedilir.

Sık sorulan sorular