119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler(−)
Kısa tanım
Menkul kıymetlerde ortaya çıkan değer azalışlarının ilgili varlığı netleştirecek şekilde izlenmesini sağlar.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Menkul kıymetlerde ortaya çıkan değer azalışlarının ilgili varlığı netleştirecek şekilde izlenmesini sağlar.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktifi düzenleyici karşılık hesabı |
| Normal bakiye | Alacak bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Karşılığın iptali/azaltılması veya menkul kıymetin elden çıkarılması. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Değer düşüklüğü karşılığı ayrıldığında. |
| Sık karşı hesaplar | 654, 644/679 uygun iptal hesabı, 110-118. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklarda menkul kıymetlerden indirim olarak gösterilir. |
Muhasebe mantığı
Varlığın brüt kayıtlı değeri korunur; değer düşüklüğü ayrı düzenleyici hesapta izlenir. Böylece mali tabloda net değer görünür.
Mesleki uyarı: Vergi mevzuatında karşılığın gider kabul edilmesi ile finansal raporlama değer düşüklüğü aynı değildir.
Uygulama 1 - Temel işlem
110 Hisse Senetleri hesabında 120.000 TL kayıtlı kıymet için 15.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺15.000,00 | |
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺15.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 15.000,00 TL = Alacak toplamı 15.000,00 TL.
- 110 hesabın brüt tutarı korunur, 119 ile net değer 105.000 TL’ye iner.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
İzleyen dönemde değer düşüklüğünün 6.000 TL’lik kısmının ortadan kalktığı varsayılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺6.000,00 | |
| 644 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | ₺6.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 6.000,00 TL = Alacak toplamı 6.000,00 TL.
- Karşılığın gereksiz hale gelen kısmı ters çevrilmiştir.
Uygulama 3 - Karşılığın artırılması
119 hesabında 12.000 TL mevcut karşılık varken yeni değerlendirmede gerekli karşılık 20.000 TL olmuştur.
İlave karşılık
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654/659* | Değer Düşüklüğü Gideri | ₺8.000,00 | |
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺8.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 8.000,00 TL = Alacak toplamı 8.000,00 TL.
- Sadece gereken ek 8.000 TL kaydedilir; toplam karşılık 20.000 TL olur.
Uygulama 4 - Karşılığın tamamen çözülmesi
Değer düşüklüğü göstergesi ortadan kalkmış ve ilgili çerçevede geri dönüşe izin verildiği varsayılmıştır; 20.000 TL karşılık kapatılır.
Karşılığın çözülmesi
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺20.000,00 | |
| 644/649* | Değer Düşüklüğü İptal Kazancı | ₺20.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 20.000,00 TL = Alacak toplamı 20.000,00 TL.
- Geri dönüşün mümkün olup olmadığı ilgili finansal aracın ölçüm kategorisine ve uygulanan raporlama çerçevesine göre belirlenir.
Vergisel değerlendirme
Karşılık giderinin vergi matrahından indirilebilirliği VUK/KVK hükümlerine göre ayrıca test edilir. Kabul edilmeyen kısım KKEG ve uygun ise ertelenmiş vergi farkı yaratabilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TFRS 9/IFRS 9 finansal varlık sınıflaması iş modeli ve sözleşmesel nakit akışı özelliklerine göre yapılır. Borçlanma araçları koşullara göre itfa edilmiş maliyet, FVOCI veya FVTPL; özkaynak araçları kural olarak FVTPL, alım-satım amacı taşımayan belirli özkaynak yatırımlarında geri dönüştürülmeyen OCI seçeneğiyle ölçülebilir. İtfa edilmiş maliyet/FVOCI borçlanma araçlarında ECL uygulanır. Gerçeğe uygun değer ölçümünde TFRS 13/IFRS 13 rehberliği önemlidir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da bir yıl veya daha kısa alacak/borçlar itibari değer, bir yıldan uzun olanlar itfa edilmiş değer yaklaşımındadır. Borsada/teşkilatlanmış piyasada işlem gören özkaynak yatırımları dönem sonunda gerçeğe uygun değerle ölçülür ve fark kâr veya zarara gider; işlem görmeyen özkaynak yatırımları maliyet eksi değer düşüklüğü ile ölçülür. Değer düşüklüğü ECL değil gözlemlenebilir kanıt yaklaşımına dayanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 finansal araçları daha basit ölçüm kategorileriyle düzenler. Borsada işlem gören özkaynak yatırımları gerçeğe uygun değer, işlem görmeyenler maliyet eksi değer düşüklüğü; borçlanma araçlarında işlem fiyatı ve sonraki faiz/iskonto hükümleri uygulanır. Küçük ve mikro ayrımı bazı iskonto uygulamalarında sonuç değiştirir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: TFRS 9 en kapsamlı sınıflama ve ECL modeline sahiptir. BOBİ/KÜMİ’de finansal varlık değer düşüklüğü daha çok gözlemlenebilir kanıt ve en gerçekçi tahsil/satış tutarına dayanır. 119 hesabı vergi/MSUGT takip aracıdır; raporlama standardı belirli hesap kodu zorunlu kılmaz. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Her menkul kıymet için değer düşüklüğü göstergeleri ve raporlama çerçevesi ölçümü gözden geçirilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Karşılığı doğrudan 110-118 hesaplardan düşmek.
- Vergisel indirilebilirliği otomatik kabul etmek.
Kontrol sorusu: 119 karşılığı hangi menkul kıymete ait, hesaplama dosyası ve piyasa verisiyle destekleniyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.