118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler
Kısa tanım
110-112 kapsamına girmeyen ve kısa vadeli yatırım amacı taşıyan diğer menkul kıymetleri izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
110-112 kapsamına girmeyen ve kısa vadeli yatırım amacı taşıyan diğer menkul kıymetleri izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Diğer menkul kıymet edinildiğinde. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Satış, itfa, sınıf değişikliği veya kayıttan çıkarma. |
| Sık karşı hesaplar | 102, 645, 655, 119. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Menkul kıymetler. |
Muhasebe mantığı
Kısa vadeli finansal yatırım varlık artışıdır; ancak aracın ekonomik niteliği mutlaka belirlenmelidir.
Mesleki uyarı: Kripto varlıklar, yatırım fonları veya türevler gibi yeni finansal araçların doğrudan 118’e alınması otomatik bir çözüm değildir; ilgili mevzuat ve raporlama standardı ayrıca incelenmelidir.
Uygulama 1 - Temel işlem
İşletme 75.000 TL bedelle, 110-112 kapsamına girmeyen kısa vadeli bir yatırım aracı edinmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 118 | Diğer Menkul Kıymetler | ₺75.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺75.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 75.000,00 TL = Alacak toplamı 75.000,00 TL.
- Ekonomik niteliği kısa vadeli menkul kıymet olduğu varsayılmıştır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Dönem sonunda söz konusu yatırım için 8.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmasının MSUGT açısından uygun olduğu varsayılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺8.000,00 | |
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺8.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 8.000,00 TL = Alacak toplamı 8.000,00 TL.
- Değer düşüklüğü 119 düzenleyici hesapla netleştirilir.
Uygulama 3 - Türev/diğer finansal aracın gerçeğe uygun değer farkı
118 altında izlenen kısa vadeli diğer finansal aracın gerçeğe uygun değeri 50.000 TL’den 57.000 TL’ye yükselmiştir ve araç TFRS 9 kapsamında FVTPL olarak sınıflandırılmıştır.
Değerleme
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 118 | Diğer Menkul Kıymetler | ₺7.000,00 | |
| 649 | Gerçeğe Uygun Değer Kazancı (örnek) | ₺7.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 7.000,00 TL = Alacak toplamı 7.000,00 TL.
- Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal araçlarda dönem sonu değer farkı sonuç hesaplarını etkiler.
Uygulama 4 - Satış ve değer farkının realize olması
57.000 TL kayıtlı değerli finansal araç 55.000 TL’ye banka yoluyla satılmıştır.
Satış
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺55.000,00 | |
| 659 | Finansal Yatırım Satış Zararı (örnek) | ₺2.000,00 | |
| 118 | Diğer Menkul Kıymetler | ₺57.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 57.000,00 TL = Alacak toplamı 57.000,00 TL.
- Satış bedeli ile raporlama tarihindeki kayıtlı değer arasındaki 2.000 TL fark zarar olarak muhasebeleştirilir.
Vergisel değerlendirme
Vergi değerlemesi yatırım aracının hukuki niteliğine göre değişir. Muhasebe karşılığı vergi açısından gider kabul edilmeyebilir; KKEG/ertelenmiş vergi analizi gerekebilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TFRS 9/IFRS 9 finansal varlık sınıflaması iş modeli ve sözleşmesel nakit akışı özelliklerine göre yapılır. Borçlanma araçları koşullara göre itfa edilmiş maliyet, FVOCI veya FVTPL; özkaynak araçları kural olarak FVTPL, alım-satım amacı taşımayan belirli özkaynak yatırımlarında geri dönüştürülmeyen OCI seçeneğiyle ölçülebilir. İtfa edilmiş maliyet/FVOCI borçlanma araçlarında ECL uygulanır. Gerçeğe uygun değer ölçümünde TFRS 13/IFRS 13 rehberliği önemlidir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da bir yıl veya daha kısa alacak/borçlar itibari değer, bir yıldan uzun olanlar itfa edilmiş değer yaklaşımındadır. Borsada/teşkilatlanmış piyasada işlem gören özkaynak yatırımları dönem sonunda gerçeğe uygun değerle ölçülür ve fark kâr veya zarara gider; işlem görmeyen özkaynak yatırımları maliyet eksi değer düşüklüğü ile ölçülür. Değer düşüklüğü ECL değil gözlemlenebilir kanıt yaklaşımına dayanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 finansal araçları daha basit ölçüm kategorileriyle düzenler. Borsada işlem gören özkaynak yatırımları gerçeğe uygun değer, işlem görmeyenler maliyet eksi değer düşüklüğü; borçlanma araçlarında işlem fiyatı ve sonraki faiz/iskonto hükümleri uygulanır. Küçük ve mikro ayrımı bazı iskonto uygulamalarında sonuç değiştirir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: TFRS 9 en kapsamlı sınıflama ve ECL modeline sahiptir. BOBİ/KÜMİ’de finansal varlık değer düşüklüğü daha çok gözlemlenebilir kanıt ve en gerçekçi tahsil/satış tutarına dayanır. 119 hesabı vergi/MSUGT takip aracıdır; raporlama standardı belirli hesap kodu zorunlu kılmaz. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Portföy bazında değerleme, vade ve değer düşüklüğü kontrolü yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Ekonomik niteliği belirlemeden her yeni yatırım aracını 118’e atmak.
- Karşılık giderini vergi açısından otomatik indirilebilir kabul etmek.
Kontrol sorusu: 118 alt hesaplarının her biri için ürün türü, vade, değerleme yöntemi ve vergi statüsü dokümante edildi mi?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.