112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler
Kısa tanım
Devlet veya kamu kesimince ihraç edilen kısa vadeli yatırım amaçlı tahvil, bono ve benzeri araçları izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Devlet veya kamu kesimince ihraç edilen kısa vadeli yatırım amaçlı tahvil, bono ve benzeri araçları izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli finansal yatırım hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Kamu borçlanma aracı alındığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Satış, itfa veya sınıflama değişikliğinde. |
| Sık karşı hesaplar | 102, 642, 645, 655, 181, 119. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Menkul kıymetler. |
Muhasebe mantığı
İşletmenin kamu ihraççısından doğan finansal alacak hakkı varlık olarak izlenir.
Mesleki uyarı: Kuponlu ve iskontolu kıymetlerde gelir tahakkukunun yöntemi menkul kıymetin yapısına göre belirlenmelidir.
Uygulama 1 - Temel işlem
İşletme 300.000 TL bedelle kısa vadeli devlet tahvili satın almıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 112 | Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları | ₺300.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 300.000,00 TL = Alacak toplamı 300.000,00 TL.
- Kısa vadeli kamu borçlanma aracı edinilmiştir.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Kayıtlı değeri 100.000 TL olan tahvil 103.500 TL’ye satılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺103.500,00 | |
| 112 | Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları | ₺100.000,00 | |
| 645 | Menkul Kıymet Satış Kârları | ₺3.500,00 |
Kontrol: Borç toplamı 103.500,00 TL = Alacak toplamı 103.500,00 TL.
- Satış kârı ayrı sonuç hesabında izlenir.
Uygulama 3 - Devlet tahvilinde kupon faizinin tahakkuku
Kamu tahviline ilişkin 31.12.2026 itibarıyla 16.000 TL işlemiş ancak henüz tahsil edilmemiş kupon faizi vardır.
Faiz tahakkuku
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 181 | Gelir Tahakkukları | ₺16.000,00 | |
| 642 | Faiz Gelirleri | ₺16.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 16.000,00 TL = Alacak toplamı 16.000,00 TL.
- Faiz geliri dönemsellik gereği tahsilattan önce doğabilir.
Uygulama 4 - İş modeli değişmeden gerçeğe uygun değer bilgisi
İşletmenin amacı sözleşmesel nakit akışlarını tahsil etmek ve gerektiğinde satış yapmaktır. TFRS 9 koşulları sağlanıyorsa borçlanma aracı FVOCI sınıfına girebilir; 25.000 TL gerçeğe uygun değer artışı diğer kapsamlı gelire yansıtılır.
Raporlama düzeltmesi - örnek gösterim
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 112/Finansal Yatırım* | Kamu Borçlanma Aracı | ₺25.000,00 | |
| 5xx/Özkaynak Alt Hesabı* | Diğer Kapsamlı Gelirde Biriken Değer Farkı | ₺25.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 25.000,00 TL = Alacak toplamı 25.000,00 TL.
- Bu örnek TFRS sınıflamasını öğretmek içindir. TFRS/IFRS standartları belirli bir TDHP hesap kodunu zorunlu kılmaz; alt hesap tasarımı işletmeye aittir.
Vergisel değerlendirme
Kamu borçlanma araçlarında stopaj ve vergi oranları dönemsel mevzuata bağlıdır; güncel oran kesinlikle işlem tarihinde resmi kaynaktan doğrulanmalıdır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TFRS 9/IFRS 9 finansal varlık sınıflaması iş modeli ve sözleşmesel nakit akışı özelliklerine göre yapılır. Borçlanma araçları koşullara göre itfa edilmiş maliyet, FVOCI veya FVTPL; özkaynak araçları kural olarak FVTPL, alım-satım amacı taşımayan belirli özkaynak yatırımlarında geri dönüştürülmeyen OCI seçeneğiyle ölçülebilir. İtfa edilmiş maliyet/FVOCI borçlanma araçlarında ECL uygulanır. Gerçeğe uygun değer ölçümünde TFRS 13/IFRS 13 rehberliği önemlidir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da bir yıl veya daha kısa alacak/borçlar itibari değer, bir yıldan uzun olanlar itfa edilmiş değer yaklaşımındadır. Borsada/teşkilatlanmış piyasada işlem gören özkaynak yatırımları dönem sonunda gerçeğe uygun değerle ölçülür ve fark kâr veya zarara gider; işlem görmeyen özkaynak yatırımları maliyet eksi değer düşüklüğü ile ölçülür. Değer düşüklüğü ECL değil gözlemlenebilir kanıt yaklaşımına dayanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 finansal araçları daha basit ölçüm kategorileriyle düzenler. Borsada işlem gören özkaynak yatırımları gerçeğe uygun değer, işlem görmeyenler maliyet eksi değer düşüklüğü; borçlanma araçlarında işlem fiyatı ve sonraki faiz/iskonto hükümleri uygulanır. Küçük ve mikro ayrımı bazı iskonto uygulamalarında sonuç değiştirir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: TFRS 9 en kapsamlı sınıflama ve ECL modeline sahiptir. BOBİ/KÜMİ’de finansal varlık değer düşüklüğü daha çok gözlemlenebilir kanıt ve en gerçekçi tahsil/satış tutarına dayanır. 119 hesabı vergi/MSUGT takip aracıdır; raporlama standardı belirli hesap kodu zorunlu kılmaz. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Faiz/iskonto tahakkukları ve değerleme yapılır; vade sınıflaması gözden geçirilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Güncel stopaj oranını eski dönem oranıyla uygulamak.
- Finansal raporlama gerçeğe uygun değer farkını vergi matrahıyla doğrudan özdeşleştirmek.
Kontrol sorusu: Portföy dökümü, kupon/faiz tahakkuku ve vade sınıflaması doğrulandı mı?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.