111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler
Kısa tanım
Özel sektör tarafından ihraç edilen kısa vadeli yatırım amaçlı tahvil, bono ve benzeri borçlanma araçlarını izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Özel sektör tarafından ihraç edilen kısa vadeli yatırım amaçlı tahvil, bono ve benzeri borçlanma araçlarını izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli finansal yatırım hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Borçlanma aracı satın alındığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Satış, itfa veya başka sınıfa aktarımda. |
| Sık karşı hesaplar | 102, 642/645, 655, 119, 181. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Menkul kıymetler. |
Muhasebe mantığı
İşletmenin ihraççıdan tahsil edeceği anapara/faiz hakkı finansal varlıktır. Edinim maliyeti ve faiz ayrıştırması raporlama çerçevesine göre değişebilir.
Mesleki uyarı: Kupon/faiz tahakkuku ile menkul kıymetin anaparası ayrı izlenmelidir.
Uygulama 1 - Temel işlem
İşletme özel sektör bonosunu 150.000 TL bedelle satın almıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 111 | Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları | ₺150.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺150.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 150.000,00 TL = Alacak toplamı 150.000,00 TL.
- Menkul kıymet edinimi kaydedilir.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Dönem sonunda 12.000 TL tahakkuk etmiş ancak henüz tahsil edilmemiş faiz geliri bulunduğu varsayılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 181 | Gelir Tahakkukları | ₺12.000,00 | |
| 642 | Faiz Gelirleri | ₺12.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 12.000,00 TL = Alacak toplamı 12.000,00 TL.
- Dönemsellik gereği hak kazanılan faiz, tahsil edilmese de gelir ve alacak olarak tanınır.
Uygulama 3 - İskontolu özel sektör bonosunda etkin faiz
Nominal değeri 110.000 TL olan bono 01.01.2026’da 100.000 TL’ye alınmış, vadesi 31.12.2026’dır; basitleştirilmiş örnekte yıl içinde tahakkuk eden 10.000 TL etkin faiz geliri oluştuğu varsayılmıştır. Vade dönem sonunu aşsaydı yalnız döneme isabet eden kısım gelirleşirdi; vergi kaydında iskontolu kıymetlerde ara dönem tahakkuku ayrıca değerlendirilir.
Edinim
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 111 | Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları | ₺100.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺100.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 100.000,00 TL = Alacak toplamı 100.000,00 TL.
Etkin faiz tahakkuku
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 111 | Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları | ₺10.000,00 | |
| 642 | Faiz Gelirleri | ₺10.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 10.000,00 TL = Alacak toplamı 10.000,00 TL.
- İtfa edilmiş maliyetle ölçümde faiz geliri yalnız kupon tahsilatından ibaret değildir; iskonto/prim etkin faiz yöntemiyle döneme yayılır.
Uygulama 4 - Kredi riski artışı ve değer düşüklüğü
Özel sektör borçlanma aracında kredi riskinin önemli ölçüde arttığı ve 18.000 TL ömür boyu beklenen kredi zararı gerektiği hesaplanmıştır.
TFRS raporlama düzeltmesi
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654/659* | Finansal Yatırım Değer Düşüklüğü Gideri | ₺18.000,00 | |
| 119/Özel Alt Hesap* | Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı | ₺18.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 18.000,00 TL = Alacak toplamı 18.000,00 TL.
- TFRS 9 ECL yaklaşımı vergi mevzuatındaki menkul kıymet değerleme kurallarından ayrıdır. BOBİ/KÜMİ ise gözlemlenebilir değer düşüklüğü kanıtı yaklaşımını kullanır.
Vergisel değerlendirme
Faiz gelirlerinde stopaj ve kurumlar vergisi uygulaması ihraççı/menkul kıymet türüne göre değişebilir. VUK değerleme hükümleri kıymetin türüne göre kontrol edilmelidir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TFRS 9/IFRS 9 finansal varlık sınıflaması iş modeli ve sözleşmesel nakit akışı özelliklerine göre yapılır. Borçlanma araçları koşullara göre itfa edilmiş maliyet, FVOCI veya FVTPL; özkaynak araçları kural olarak FVTPL, alım-satım amacı taşımayan belirli özkaynak yatırımlarında geri dönüştürülmeyen OCI seçeneğiyle ölçülebilir. İtfa edilmiş maliyet/FVOCI borçlanma araçlarında ECL uygulanır. Gerçeğe uygun değer ölçümünde TFRS 13/IFRS 13 rehberliği önemlidir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da bir yıl veya daha kısa alacak/borçlar itibari değer, bir yıldan uzun olanlar itfa edilmiş değer yaklaşımındadır. Borsada/teşkilatlanmış piyasada işlem gören özkaynak yatırımları dönem sonunda gerçeğe uygun değerle ölçülür ve fark kâr veya zarara gider; işlem görmeyen özkaynak yatırımları maliyet eksi değer düşüklüğü ile ölçülür. Değer düşüklüğü ECL değil gözlemlenebilir kanıt yaklaşımına dayanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 finansal araçları daha basit ölçüm kategorileriyle düzenler. Borsada işlem gören özkaynak yatırımları gerçeğe uygun değer, işlem görmeyenler maliyet eksi değer düşüklüğü; borçlanma araçlarında işlem fiyatı ve sonraki faiz/iskonto hükümleri uygulanır. Küçük ve mikro ayrımı bazı iskonto uygulamalarında sonuç değiştirir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: TFRS 9 en kapsamlı sınıflama ve ECL modeline sahiptir. BOBİ/KÜMİ’de finansal varlık değer düşüklüğü daha çok gözlemlenebilir kanıt ve en gerçekçi tahsil/satış tutarına dayanır. 119 hesabı vergi/MSUGT takip aracıdır; raporlama standardı belirli hesap kodu zorunlu kılmaz. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Faiz tahakkuku, değer düşüklüğü ve piyasa değeri etkileri değerlendirilir. Vadesi bir yılı aşan yatırımların duran varlık sınıflaması kontrol edilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Tahakkuk eden faizi menkul kıymet anaparasına gelişigüzel eklemek.
- Uzun vadeli yatırımı dönen varlıkta bırakmak.
Kontrol sorusu: Vade, faiz tahakkuku, stopaj ve değerleme kayıtları portföy ekstresiyle uyumlu mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.