110 Hisse Senetleri Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler
Kısa tanım
Geçici yatırım ve likidite yönetimi amacıyla edinilen, iştirak/bağlı ortaklık niteliği taşımayan hisse senetlerini izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Geçici yatırım ve likidite yönetimi amacıyla edinilen, iştirak/bağlı ortaklık niteliği taşımayan hisse senetlerini izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 11 Menkul Kıymetler |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli finansal yatırım hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Hisse senedi edinim maliyetiyle alındığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Satıldığında, başka sınıfa aktarıldığında veya kayıttan çıkarıldığında. |
| Sık karşı hesaplar | 102, 645, 655, 119. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Menkul kıymetler/finansal yatırımlar. |
Muhasebe mantığı
Kısa vadeli elde tutma amacı taşıyan pay senetleri varlık artışıyla borçlandırılır. Satışta kayıtlı değer hesaptan çıkarılır; satış sonucu ayrıca kâr/zarar doğurur.
Mesleki uyarı: Kalıcı iştirak amacı varsa 110 yerine 24 Mali Duran Varlıklar grubunun kullanılması gerekebilir.
Uygulama 1 - Temel işlem
İşletme kısa vadeli yatırım amacıyla 200.000 TL bedelle borsada işlem gören pay satın almış ve bedeli bankadan ödemiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 110 | Hisse Senetleri | ₺200.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 200.000,00 TL = Alacak toplamı 200.000,00 TL.
- Edinilen menkul kıymet aktif varlığı artırır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Kayıtlı değeri 80.000 TL olan paylar 92.000 TL’ye satılmış ve bedel bankaya geçmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺92.000,00 | |
| 110 | Hisse Senetleri | ₺80.000,00 | |
| 645 | Menkul Kıymet Satış Kârları | ₺12.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 92.000,00 TL = Alacak toplamı 92.000,00 TL.
- Satış bedeli ile kayıtlı değer arasındaki olumlu fark kâr olarak muhasebeleştirilmiştir.
Uygulama 3 - TFRS 9 gerçeğe uygun değer artışı
Kısa vadeli alım-satım amacıyla 200.000 TL’ye alınan borsada işlem gören payların raporlama tarihindeki gerçeğe uygun değeri 235.000 TL’dir.
Raporlama düzeltmesi - örnek alt hesap kullanımı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 110 | Hisse Senetleri / Finansal Yatırım | ₺35.000,00 | |
| 649 | Gerçeğe Uygun Değer Artış Kazancı (örnek alt hesap) | ₺35.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 35.000,00 TL = Alacak toplamı 35.000,00 TL.
- Vergi defteri ile TFRS raporlama defteri farklı ölçüm sonuçları üretebilir. TFRS 9 kapsamında alım-satım amaçlı özkaynak yatırımı gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan sınıfta olur.
- Standart notu: BOBİ FRS Bölüm 9 ve KÜMİ FRS Bölüm 10 da borsada işlem gören özkaynak yatırımlarını dönem sonunda gerçeğe uygun değer/piyasa değeri üzerinden ölçerek farkı kâr veya zarara yansıtır.
Uygulama 4 - Temettü ve satışın birlikte izlenmesi
Pay senetlerinden 8.000 TL temettü tahsil edilmiş; daha sonra kayıtlı değeri 235.000 TL olan yatırım 245.000 TL’ye satılmıştır.
Temettü tahsili
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺8.000,00 | |
| 649 | Diğer Menkul Kıymet Gelirleri | ₺8.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 8.000,00 TL = Alacak toplamı 8.000,00 TL.
Satış
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺245.000,00 | |
| 110 | Hisse Senetleri | ₺235.000,00 | |
| 645/649* | Menkul Kıymet Satış Kârı - uygun alt hesap | ₺10.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 245.000,00 TL = Alacak toplamı 245.000,00 TL.
- Temettü geliri ile değer artışı/satış sonucu birbirinden ayrılır. 640 İştiraklerden Temettü Gelirleri yalnızca 242 İştirakler kapsamındaki paylardan alınan temettülerde kullanılır; 110’daki iştirak niteliği taşımayan yatırımların temettüsü 649’da izlenir.
Vergisel değerlendirme
Pay satış kazançlarının vergilendirilmesi; payın türü, elde tutma süresi ve mükellef statüsüne göre değişebilir. İşlem vergileri ve komisyonlar belge niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TFRS 9/IFRS 9 finansal varlık sınıflaması iş modeli ve sözleşmesel nakit akışı özelliklerine göre yapılır. Borçlanma araçları koşullara göre itfa edilmiş maliyet, FVOCI veya FVTPL; özkaynak araçları kural olarak FVTPL, alım-satım amacı taşımayan belirli özkaynak yatırımlarında geri dönüştürülmeyen OCI seçeneğiyle ölçülebilir. İtfa edilmiş maliyet/FVOCI borçlanma araçlarında ECL uygulanır. Gerçeğe uygun değer ölçümünde TFRS 13/IFRS 13 rehberliği önemlidir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da bir yıl veya daha kısa alacak/borçlar itibari değer, bir yıldan uzun olanlar itfa edilmiş değer yaklaşımındadır. Borsada/teşkilatlanmış piyasada işlem gören özkaynak yatırımları dönem sonunda gerçeğe uygun değerle ölçülür ve fark kâr veya zarara gider; işlem görmeyen özkaynak yatırımları maliyet eksi değer düşüklüğü ile ölçülür. Değer düşüklüğü ECL değil gözlemlenebilir kanıt yaklaşımına dayanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 finansal araçları daha basit ölçüm kategorileriyle düzenler. Borsada işlem gören özkaynak yatırımları gerçeğe uygun değer, işlem görmeyenler maliyet eksi değer düşüklüğü; borçlanma araçlarında işlem fiyatı ve sonraki faiz/iskonto hükümleri uygulanır. Küçük ve mikro ayrımı bazı iskonto uygulamalarında sonuç değiştirir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: TFRS 9 en kapsamlı sınıflama ve ECL modeline sahiptir. BOBİ/KÜMİ’de finansal varlık değer düşüklüğü daha çok gözlemlenebilir kanıt ve en gerçekçi tahsil/satış tutarına dayanır. 119 hesabı vergi/MSUGT takip aracıdır; raporlama standardı belirli hesap kodu zorunlu kılmaz. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Dönem sonunda değer düşüklüğü/gerçeğe uygun değer farkları ilgili raporlama çerçevesine göre değerlendirilir. MSUGT’de 119 karşılık hesabı gündeme gelebilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- İştirak niteliğindeki yatırımı 110’da izlemek.
- TFRS gerçeğe uygun değer ölçümünü VUK kaydıyla karıştırmak.
Kontrol sorusu: Yatırımın elde tutma amacı, oranı ve raporlama çerçevesi doğru sınıflamayı destekliyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.