128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 12 Ticari Alacaklar
Kısa tanım
128 Şüpheli Ticari Alacaklar, tahsili şüpheli hale gelen senetli ve senetsiz ticari alacakların normal alacaklardan ayrılarak izlendiği aktif karakterli hesaptır.
Resmî açıklama (MSUGT)
128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR — Ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsiz alacakları kapsar.
Tahsili şüpheli hale gelmiş olan alacaklar ilgili hesapların alacağı karşılığında bu hesaba borç yazılarak bu durumdaki alacaklar normal alacaklardan çıkarılır. Alacağın tahsili veya tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi durumunda bu hesaba alacak kaydedilir.
Resmî Gazete metninden aktarılmıştır; tarama kaynaklı yazım hataları düzeltilmiştir.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Tahsilinde ciddi risk bulunan ve ilgili mevzuat/işletme değerlendirmesi uyarınca şüpheli hale gelen ticari alacakların ayrı izlenmesini sağlar.
Şüpheli alacak, alacağın hukuken ortadan kalktığı anlamına gelmez; tahsil riski nedeniyle ayrı izlenir.
Mesleki uyarı: VUK’ta şüpheli alacak karşılığı için dava/icra veya küçük alacaklarda protesto/yazılı istem gibi şartlar önemlidir; her gecikme şüpheli alacak değildir.
Borç ve alacak işleyişi
Borçlandırıldığı durumlar
- Tahsili şüpheli hale gelen alacağın 120, 121 veya 127 hesabından aktarılması.
Alacaklandırıldığı durumlar
- Şüpheli alacağın kısmen veya tamamen tahsil edilmesi (100, 102).
- Alacağın tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi üzerine 129 karşılığı kullanılarak kayıttan çıkarılması.
Normal bakiye
Borç bakiyesi verir. Bakiye, tahsili şüpheli hale gelmiş ve henüz tahsil edilmemiş ya da tahsil edilemeyeceği kesinleşmemiş alacakları gösterir.
Başlıca karşı hesaplar
- 102 Bankalar
- 120 Alıcılar
- 121 Alacak Senetleri
- 127 Diğer Ticari Alacaklar
- 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı
- 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar
- 654 Karşılık Giderleri
- 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar
- 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
Mali tablodaki yeri
Bilançoda Dönen Varlıklar içinde Ticari Alacaklar grubunda gösterilir; 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabıyla birlikte net tutarı yansıtır.
Örnek yevmiye kayıtları
Tüm örnek fişlerde borç ve alacak toplamları eşittir; tutarlar örnek amaçlıdır.
Uygulama 1 - Temel işlem
VUK şartlarının oluştuğu varsayılan 70.000 TL ticari alacak 120’den şüpheli alacak hesabına aktarılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 128 | Şüpheli Ticari Alacaklar | ₺70.000,00 | |
| 120 | Alıcılar | ₺70.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 70.000,00 TL = Alacak toplamı 70.000,00 TL.
- Alacak hukuken devam eder, sadece riskli alacak sınıfına taşınır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Şüpheli alacağın 20.000 TL’si banka yoluyla tahsil edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺20.000,00 | |
| 128 | Şüpheli Ticari Alacaklar | ₺20.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 20.000,00 TL = Alacak toplamı 20.000,00 TL.
- Tahsil edilen tutar 128’den düşülür; varsa 129 karşılığı aynı tutar için ayrıca çözülür.
Uygulama 3 - Kısmi tahsilat ve karşılık çözümü birlikte
128’de 100.000 TL şüpheli alacak ve 129’da 80.000 TL karşılık bulunmaktadır. 30.000 TL banka yoluyla tahsil edilmiştir; bu kısma ilişkin 24.000 TL karşılık çözülmektedir.
Tahsilat
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺30.000,00 | |
| 128 | Şüpheli Ticari Alacaklar | ₺30.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 30.000,00 TL = Alacak toplamı 30.000,00 TL.
Karşılığın orantılı çözümü
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 129 | Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-) | ₺24.000,00 | |
| 644 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | ₺24.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 24.000,00 TL = Alacak toplamı 24.000,00 TL.
- Tahsilat ve karşılık çözümü iki ayrı ekonomik olayı temsil eder.
Uygulama 4 - Değersiz hale gelen alacağın kapatılması
Kalan 70.000 TL alacağın hukuken değersiz hale geldiği; 56.000 TL karşılığın mevcut olduğu varsayılmıştır. Vergisel şartlar ayrıca teyit edilmelidir.
Karşılığın kullanılması ve karşılıksız kısmın giderleştirilmesi
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 129 | Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-) | ₺56.000,00 | |
| 689/659* | Karşılıksız Kalan Zarar - niteliğe göre | ₺14.000,00 | |
| 128 | Şüpheli Ticari Alacaklar | ₺70.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 70.000,00 TL = Alacak toplamı 70.000,00 TL.
- Alacak bilanço dışına çıkarılır. Vergi ve finansal raporlama yazma-off ölçütleri aynı değildir.
Dönem sonu işlemleri
- Dava ve icra dosyalarının durumu hukuk biriminden teyit edilir.
- Dönem içinde yapılan tahsilatlar 128 ve 129 hesaplarına yansıtılır.
- Karşılık ayrılacak alacaklar için 129 hesabına alacak, 654 Karşılık Giderleri hesabına borç kaydedilir.
- Daha önce karşılık ayrılmış olup tahsil edilen tutarlar için karşılık 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına aktarılır.
Vergisel dikkat noktaları
VUK 323 kapsamındaki şartlar ve karşılığın hangi dönemde ayrılacağı kritik önemdedir. KDV bakımından özel düzenlemeler ve değersiz alacak hükümleri ayrıca incelenmelidir.
- VUK md. 323’e göre ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesiyle ilgili olmak şartıyla dava veya icra safhasındaki alacaklar ile protestoya veya yazıyla bir defadan fazla istenmesine rağmen ödenmemiş ve kanundaki tutarı aşmayan alacaklar şüpheli alacak sayılır; teminatlı alacaklarda karşılık teminattan geri kalan miktarla sınırlıdır.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
- Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel VUK metninde protesto veya yazılı isteme dayanan alacaklar için 1/1/2026’dan itibaren geçerli tutar 25.000 TL olarak işlenmiştir.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
- VUK md. 323’e göre şüpheli alacakların sonradan tahsil edilen tutarları tahsil edildikleri dönemde kâr-zarar hesabına intikal ettirilir.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
Vergisel notlar genel dikkat noktalarıdır; somut işlemde güncel mevzuat ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.
İç kontrol noktaları
- Şüpheli alacağa aktarım kararı dava, icra veya protesto belgesine dayanmalı ve onaylanmalıdır.
- Her şüpheli alacak için müşteri, belge, tutar ve hukuki durum listesi tutulmalıdır.
- 128 ve 129 hesapları müşteri bazında birbiriyle mutabık tutulmalıdır.
- Hukuk birimine yapılan tahsilatlar muhasebeye aynı gün bildirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Sadece vadesi geçti diye 128’e aktarmak.
- Karşılık ayrılan alacak tahsil edildiğinde karşılığı 644 hesabına aktarmayı unutmak.
- Teminatlı alacağın teminatla karşılanan kısmı için de karşılık ayırmak.
İlgili hesaplar
- 120 Alıcılar — Şüpheli hale gelen senetsiz ticari alacaklar bu hesaptan aktarılır.
- 121 Alacak Senetleri — Protesto edilen senetler bu hesaptan aktarılır.
- 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı — Şüpheli alacaklar için ayrılan karşılık bu hesapta izlenir.
- 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar — Gerçekleşmeyen zarar kadar karşılık bu hesaba aktarılır.
- 654 Karşılık Giderleri — Ayrılan karşılık tutarı gider olarak bu hesaba yazılır.
Sık sorulan sorular
Hangi alacaklar 128 hesabına aktarılır?
Resmî açıklamaya göre ödeme süresi geçmiş ve bu nedenle vadesi birkaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazıyla birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsiz alacaklar 128 hesabında izlenir.
Vadesi geçen her alacak şüpheli alacak mıdır?
Hayır. Vadenin geçmesi tek başına yeterli değildir. MSUGT açıklaması protesto, birden fazla yazılı istem veya dava ya da icra safhası gibi durumları sayar; vergisel karşılık için VUK md. 323 koşulları ayrıca aranır.
Şüpheli alacak karşılığı hangi hesaplarla ayrılır?
Karşılık tutarı 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabına alacak, 654 Karşılık Giderleri hesabına borç kaydedilir.
Karşılık ayrılan alacak tahsil edilirse ne olur?
Tahsilat 128 hesabına alacak kaydedilir. MSUGT açıklamasına göre gerçekleşmeyen zarar kadar karşılık 129 hesabına borç yazılarak 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına aktarılır.
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
- 213 sayılı Vergi Usul KanunuMevzuat Bilgi Sistemi, güncel metin
Son inceleme: 24 Eylül 2026
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.