121 Alacak Senetleri Hesabı

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

Ticari faaliyetlerden doğan ve senede bağlanmış kısa vadeli alacakları izler.

Senet, alacak hakkının hukuki biçimini değiştirir; ekonomik olarak ticari alacak devam eder. Senetsiz alacak 120’den 121’e aktarılabilir.

Mesleki uyarı: Senet portföyü fizikî/hukuki belgelerle desteklenmeli; vade ve faiz unsuru takip edilmelidir.

Borç ve alacak işleyişi

Borçlandırıldığı durumlar

• Satış karşılığında müşteriden senet alınması (600 ve 391).
• Senetsiz alacağın senede bağlanması (120).

Alacaklandırıldığı durumlar

• Senedin vadesinde tahsil edilmesi (100, 102).
• Senedin satıcıya ciro edilmesi (320).
• Protesto edilen veya tahsili şüpheli hale gelen senedin 128 hesabına aktarılması.
• Senedin iadesi veya başka bir alacakla mahsubu.

Normal bakiye

Borç bakiyesi verir. Bakiye, portföyde bulunan ve tahsile veya teminata verilen senetlerin toplamıyla uyumlu olmalıdır.

Başlıca karşı hesaplar

• 100 Kasa
• 102 Bankalar
• 120 Alıcılar
• 122 Alacak Senetleri Reeskontu
• 128 Şüpheli Ticari Alacaklar
• 320 Satıcılar
• 391 Hesaplanan KDV
• 600 Yurtiçi Satışlar
• 642 Faiz Gelirleri
• 657 Reeskont Faiz Giderleri

Mali tablodaki yeri

Bilançoda Dönen Varlıklar içinde Ticari Alacaklar grubunda gösterilir; dönem sonu reeskont tutarı 122 Alacak Senetleri Reeskontu hesabıyla indirim olarak yer alır.

Örnek yevmiye kayıtları

Tüm örnek fişlerde borç ve alacak toplamları eşittir; tutarlar örnek amaçlıdır.

Dönem sonu işlemleri

• Senet portföyü sayılır; bankaya tahsile veya teminata verilen senetler ayrı listelenir.
• Vadesi geçen ve protesto edilen senetler 128 hesabına aktarılması yönünden değerlendirilir.
• Reeskont uygulanıyorsa hesaplanan tutar 122 hesabına alacak, 657 Reeskont Faiz Giderleri hesabına borç kaydedilir.
• Yabancı para cinsinden senetler değerlenir.

Vergisel dikkat noktaları

Senetli alacaklarda VUK reeskont hükümleri şartlar dahilinde uygulanabilir. Şüpheli hale gelme halinde VUK 323 koşulları ayrıca değerlendirilir.

• VUK md. 281’e göre vadesi gelmemiş senede bağlı alacaklar değerleme gününün kıymetine irca olunabilir; senette faiz nispeti yoksa Merkez Bankasının resmî iskonto haddi uygulanır.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
• VUK md. 280’e göre yabancı para ile olan senetli alacaklar borsa rayici ile değerlenir.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
• Protestolu veya dava ya da icra safhasındaki senetli alacaklar için şüpheli alacak karşılığı VUK md. 323 koşullarıyla değerlendirilir.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)

Vergisel notlar genel dikkat noktalarıdır; somut işlemde güncel mevzuat ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.

İç kontrol noktaları

• Senet portföyü keşideci, vade, tutar ve ciro zinciri bilgileriyle ayrı bir defterde izlenmelidir.
• Senetler kilitli ve yetkisiz erişime kapalı bir yerde saklanmalıdır.
• Tahsile veya teminata verilen senetler için banka bordrosu alınmalı ve portföyden ayrıştırılmalıdır.
• Vadesi gelen senetler için protesto işlemleri zamanında takip edilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Vadesi geçen ve tahsil kabiliyeti zayıflayan senetleri hiç değerlendirmemek.
• Ciro edilen senedi 121 hesabında bırakmak.
• Senetsiz alacağı senede bağlarken 120 hesabını kapatmamak.

İlgili hesaplar

• 120 Alıcılar — Senede bağlanan senetsiz alacak 120’den bu hesaba aktarılır.
• 101 Alınan Çekler — Çekle yapılan tahsilatlar senetlerden ayrı olarak 101’de izlenir.
• 122 Alacak Senetleri Reeskontu — Senetli alacakların reeskont tutarı bu hesapta izlenir.
• 128 Şüpheli Ticari Alacaklar — Protesto edilen veya tahsili şüpheli hale gelen senetler bu hesaba aktarılır.
• 320 Satıcılar — Satıcıya ciro edilen senet 320 hesabının borcuna yazılır.

Sık sorulan sorular