320 Satıcılar Hesabı

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

İşletmenin esas faaliyetleriyle ilgili mal ve hizmet alımlarından doğan senetsiz kısa vadeli ticari borçlarını izler.

Borç ve alacak işleyişi

Borçlandırıldığı durumlar

• Satıcıya nakit, havale veya çekle ödeme (100, 102, 103).
• Alış iadesi ve alış iskontoları (153 ve 191 düzeltmesi).
• Borcun senede bağlanması (321).
• Satıcıya ciro edilen müşteri çeki veya senedi (101, 121).

Alacaklandırıldığı durumlar

• Vadeli mal veya hizmet alımı (153, 191, 740, 770 gibi hesaplar karşılığı).
• Satıcıdan gelen fiyat farkı veya kur farkı faturası.
• Yabancı para borçlarda dönem sonu değerlemesinden doğan kur artışı (656).

Normal bakiye

Alacak bakiyesi verir. Satıcıya verilen avans veya fazla ödeme nedeniyle borç bakiyesi veren satıcı hesapları dönem sonunda niteliğine göre 159 Verilen Sipariş Avansları gibi hesaplarda değerlendirilmelidir.

Başlıca karşı hesaplar

• 100 Kasa
• 101 Alınan Çekler
• 102 Bankalar
• 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri
• 121 Alacak Senetleri
• 153 Ticari Mallar
• 159 Verilen Sipariş Avansları
• 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
• 321 Borç Senetleri
• 646 Kambiyo Kârları
• 656 Kambiyo Zararları
• 770 Genel Yönetim Giderleri

Mali tablodaki yeri

Bilançoda Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar içinde Ticari Borçlar grubunda gösterilir. Resmî açıklamaya göre ortaklar, ana kuruluş, iştirakler ve bağlı ortaklıklara olan senetsiz ticari borçların bilanço dipnotlarında gösterilmesi gerekir.

Örnek yevmiye kayıtları

Tüm örnek fişlerde borç ve alacak toplamları eşittir; tutarlar örnek amaçlıdır.

Dönem sonu işlemleri

• Satıcı bazında cari hesap mutabakatı yapılır ve açık fatura listesi kontrol edilir.
• Yabancı para borçlar değerlenir; kur farkı 646 veya 656 hesabına yazılır.
• Borç bakiyesi veren satıcı hesapları niteliğine göre sınıflandırılır.
• Vadesi bir yılı aşan ticari borçlar 420 Satıcılar hesabına sınıflandırılır.

Vergisel dikkat noktaları

• VUK md. 280’e göre yabancı para ile olan senetsiz borçlar borsa rayici ile değerlenir.(213 sayılı Vergi Usul Kanunu)
• Alış faturasındaki KDV, KDV Kanunu md. 29 koşullarını taşıyorsa 191 İndirilecek KDV hesabına, mal veya hizmet bedeli ise ilgili stok, maliyet veya gider hesabına kaydedilir.(3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu)
• Satıcı mutabakatında çıkan farklar belgesi ve nedeni araştırılmadan gelir veya gider hesabına aktarılmamalıdır.

Vergisel notlar genel dikkat noktalarıdır; somut işlemde güncel mevzuat ve mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.

İç kontrol noktaları

• Satıcı kartı açılması ve satıcı banka hesabı değişikliği ayrı bir yetkili tarafından onaylanmalıdır.
• Ödeme; sipariş, irsaliye ve fatura eşleştirmesi yapıldıktan sonra yapılmalıdır.
• Satıcı mutabakat mektupları belirli aralıklarla gönderilmeli ve farklar araştırılmalıdır.
• Vadesi gelen borçlar için ödeme takvimi hazırlanmalı ve mükerrer ödeme kontrolü yapılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Satıcıya verilen avansı ayrı izlemeyip satıcı borcuyla karıştırmak.
• Kur farkı ile vade farkını aynı kavram saymak.
• Satıcı mutabakat farklarını araştırmadan gelir veya gider yazmak.
• Alış iadesinde KDV düzeltmesini yapmamak.

İlgili hesaplar

• 153 Ticari Mallar — Vadeli ticari mal alımında mal bedeli bu hesaba borç yazılır.
• 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi — Alış faturasındaki indirilebilir KDV bu hesapta izlenir.
• 321 Borç Senetleri — Senede bağlanan satıcı borçları bu hesaba aktarılır.
• 159 Verilen Sipariş Avansları — Satıcılara verilen sipariş avansları bu hesapta izlenir.
• 420 Satıcılar — Vadesi bir yılı aşan satıcı borçları bu hesapta izlenir.

Sık sorulan sorular