159 Verilen Sipariş Avansları Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar
Kısa tanım
Stok satın alımı için tedarikçilere önceden verilen kısa vadeli avansları izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Stok satın alımı için tedarikçilere önceden verilen kısa vadeli avansları izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli avans hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Tedarikçiye sipariş avansı verildiğinde. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Stok teslim alındığında veya avans iade edildiğinde. |
| Sık karşı hesaplar | 102,320,150,153 |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Stoklar/avanslar. |
Muhasebe mantığı
Mal henüz teslim alınmadığı için stok oluşmamıştır; işletmenin tedarikçiden mal veya para alma hakkı vardır.
Mesleki uyarı: Fatura/teslim gerçekleşmeden avansı 153 Ticari Mallar hesabına almak dönemsellik ve stok kontrolünü bozar.
Uygulama 1 - Temel işlem
Ticari mal siparişi için tedarikçiye 60.000 TL avans banka yoluyla verilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 159 | Verilen Sipariş Avansları | ₺60.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺60.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 60.000,00 TL = Alacak toplamı 60.000,00 TL.
- Henüz stok edinilmemiştir; avans alacak hakkıdır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Daha sonra 100.000 TL + örnek %20 KDV tutarında mal teslim alınmış; 60.000 TL avans mahsup edilip kalan 60.000 TL satıcıya borç kalmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 153 | Ticari Mallar | ₺100.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺20.000,00 | |
| 159 | Verilen Sipariş Avansları | ₺60.000,00 | |
| 320 | Satıcılar | ₺60.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 120.000,00 TL = Alacak toplamı 120.000,00 TL.
- Teslimle birlikte stok ve KDV doğar; avans mahsup edilir.
Uygulama 3 - Dövizli sipariş avansı ve TFRS Yorum 22
Makine/stok alımı için 10.000 USD avans ödeme tarihinde kur 38 TL’dir. Avans 380.000 TL olarak kaydedilir. Mal tesliminde kur 42 TL olsa bile avansla karşılanan kısmın kur tarihi avans ödeme tarihidir; kalan bedel teslim tarihindeki kura göre ölçülür.
Avans ödeme
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 159 | Verilen Sipariş Avansları | ₺380.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺380.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 380.000,00 TL = Alacak toplamı 380.000,00 TL.
Teslimde avansın mahsup edilen kısmı
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 153/150* | İlgili Stok | ₺380.000,00 | |
| 159 | Verilen Sipariş Avansları | ₺380.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 380.000,00 TL = Alacak toplamı 380.000,00 TL.
- TFRS Yorum 22/IFRIC 22 yabancı para avans bedelinde işlem tarihinin belirlenmesine özel rehberlik sağlar. Avans çoğu durumda parasal olmayan kalemdir ve dönem sonunda klasik kur değerlemesine tabi tutulmaz.
Uygulama 4 - Tedarikçinin teslim kabiliyetini kaybetmesi
159’da 80.000 TL avans bulunan tedarikçinin iflas sürecine girdiği ve sadece 20.000 TL’nin geri alınabileceği tahmin edilmiştir.
Değer düşüklüğü / zarar
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 659/689* | Avans Değer Düşüklüğü Zararı | ₺60.000,00 | |
| 159/199* | Avans Değer Düşüklüğü Karşılığı - politika göre | ₺60.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 60.000,00 TL = Alacak toplamı 60.000,00 TL.
- Avans finansal varlık değil mal/hizmet alma hakkı olduğundan TFRS 9 ECL otomatik uygulanmaz; geri kazanılabilirlik varlığın niteliğine göre değerlendirilir.
Vergisel değerlendirme
Avans ödemesinin KDV ve fatura etkisi işlemin özel koşullarına bağlıdır; genel olarak teslim/hizmet ve belge düzeni esas alınır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Verilen sipariş avansı çoğu durumda başka işletmeden nakit alma hakkı değil mal/hizmet alma hakkı olduğundan TFRS 9 finansal varlığı değildir. Yabancı para peşin/avans bedelinde TFRS Yorum 22/IFRIC 22 işlem tarihini belirler; avansla karşılanan kısım için avansın ilk kayda alındığı tarihteki kur önem kazanır. Geri kazanılabilirlik varlığın ekonomik niteliğine göre değerlendirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Avansın niteliği, edinilecek stok ve yabancı para hükümleriyle birlikte değerlendirilir; yabancı para çevriminde Bölüm 20 kullanılır. Avans, teslim gerçekleşmeden stok maliyetine dönüşmez. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Benzer şekilde avans mal/hizmet edinme hakkıdır; Bölüm 18 yabancı para çevrimi ve Bölüm 8 stokların maliyeti teslim sonrasında gündeme gelir. Küçük/mikro vade farkı ayrımları teslim sonrasındaki borç/stok ölçümünü etkileyebilir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: Parasal alacak ile mal/hizmet avansını ayırmak kritik önemdedir. Her dövizli avans dönem sonunda kapanış kuruyla çevrilmez. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Açık siparişler ve teslim tarihleri kontrol edilir; uzun süren/iptal edilen avanslar için geri alınabilirlik değerlendirilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Avansı doğrudan stok yazmak.
- İptal edilen siparişte 159’u açık bırakmak.
Kontrol sorusu: 159 bakiyesi açık sipariş listesi ve tedarikçi mutabakatıyla eşleşiyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.