158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar(−)
Kısa tanım
Stokların değerinde meydana gelen düşüşler için ayrılan karşılığı izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Stokların değerinde meydana gelen düşüşler için ayrılan karşılığı izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktifi düzenleyici karşılık hesabı |
| Normal bakiye | Alacak bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Karşılığın iptali veya stokun elden çıkarılması. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Değer düşüklüğü karşılığı ayrıldığında. |
| Sık karşı hesaplar | 654,644,150-157 |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklarda stoklardan indirim. |
Muhasebe mantığı
Stokların brüt maliyet değeri korunur; değer azalışı karşılık hesabıyla netleştirilir.
Mesleki uyarı: VUK değerleme hükümleri ile TMS 2 net gerçekleşebilir değer yaklaşımı aynı değildir; karşılık giderinin vergiye kabulü ayrıca analiz edilir.
Uygulama 1 - Temel işlem
Maliyeti 100.000 TL olan stokun net gerçekleşebilir değerinin 82.000 TL’ye düştüğü ve 18.000 TL karşılık ayrılması gerektiği varsayılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺18.000,00 | |
| 158 | Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺18.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 18.000,00 TL = Alacak toplamı 18.000,00 TL.
- Stok bilanço net değeri 82.000 TL’ye iner.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
İzleyen dönemde net gerçekleşebilir değer 90.000 TL’ye yükselmiş, karşılığın 8.000 TL’si çözülmüştür.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 158 | Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺8.000,00 | |
| 644 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | ₺8.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 8.000,00 TL = Alacak toplamı 8.000,00 TL.
- Karşılığın artık gerekli olmayan kısmı iptal edilir.
Uygulama 3 - Kalem bazında değer düşüklüğü
A malı maliyet 120.000/NGR 110.000, B malı maliyet 90.000/NGR 95.000’dir. Sadece A için 10.000 TL karşılık gerekir; B’deki 5.000 TL potansiyel artış A’nın zararını netleştirmek için kullanılamaz.
Karşılık
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Stok Değer Düşüklüğü Gideri | ₺10.000,00 | |
| 158 | Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺10.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 10.000,00 TL = Alacak toplamı 10.000,00 TL.
- TMS 2 değer düşüklüğünün kural olarak stok kalemi bazında değerlendirilmesini öngörür.
Uygulama 4 - Vergi/TFRS farkı
TFRS stok karşılığı 40.000 TL, vergiye göre kabul edilen değer düşüklüğü 10.000 TL’dir. 30.000 TL geçici fark varsayılmıştır.
TFRS ilave karşılık
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Gideri | ₺30.000,00 | |
| 158 | Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | ₺30.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 30.000,00 TL = Alacak toplamı 30.000,00 TL.
- TFRS finansal tablolarındaki ilave 30.000 TL vergi matrahında KKEG olabilir; geri kazanma döneminde tersine dönebilecekse ertelenmiş vergi varlığı gündeme gelebilir.
Vergisel değerlendirme
Vergi değerlemesinde emsal bedel, kıymeti düşen mallar ve özel şartlar dikkate alınır. Muhasebe karşılığı vergi gideri olmayabilir; KKEG ve ertelenmiş vergi doğabilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TMS 2/IAS 2 stokları maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçer. Maliyet satın alma, dönüştürme ve mevcut konuma/duruma getirme maliyetlerini içerir; anormal fire, gereksiz depolama ve üretimle ilgisiz genel yönetim giderleri maliyete alınmaz. Sabit genel üretim giderleri normal kapasite esasına göre dağıtılır. FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet kullanılabilir; LIFO TMS 2 kapsamında değildir. Değer düşüklüğü koşullar düzelirse maliyet sınırına kadar geri çevrilebilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 6 stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçülür. Bir yıl veya daha kısa vadeli alımlarda vade farkı ayrıştırılmaz; bir yıldan uzun vadeli alımlarda peşin fiyat bulunur ve finansman unsuru faiz gideri olarak dönemlere yayılır. Borsada işlem gören stok niteliğindeki kıymetli madenlerde özel piyasa değeri hükmü vardır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 8’de küçük işletmeler için bir yıldan uzun vadeli stok alımlarında vade farkı ayrıştırılır; mikro işletmelerde stok maliyeti vade farkı ayrıştırılmadan beklenen ödeme tutarıyla ölçülür. KÜMİ FRS dönüştürme maliyetlerinde tam maliyet yöntemini temel alır; normal maliyet yöntemine ilişkin seçenek/kurallar ayrıca yer alır. Net gerçekleşebilir değer testi uygulanır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: VUK maliyet bedeli ve kıymeti düşen mal hükümleriyle TMS 2/BOBİ/KÜMİ net gerçekleşebilir değer yaklaşımı birebir aynı değildir. Vergi defterindeki 158 karşılığı finansal raporlama karşılığıyla otomatik eşleştirilmemelidir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Stok yaşlandırma, bozulma, moda geçme, satış fiyatı ve tamamlama maliyeti analiz edilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Her piyasa fiyat düşüşünde otomatik vergi gideri yazmak.
- Karşılığı stok maliyet hesabından doğrudan düşmek.
Kontrol sorusu: Değer düşüklüğü hesabı stok kalemi bazında satış fiyatı ve maliyet verisiyle destekleniyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.