129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 12 Ticari Alacaklar(−)
Kısa tanım
Şüpheli ticari alacakların tahsil edilememe riskine karşı ayrılan karşılıkları izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Şüpheli ticari alacakların tahsil edilememe riskine karşı ayrılan karşılıkları izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 12 Ticari Alacaklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktifi düzenleyici karşılık hesabı |
| Normal bakiye | Alacak bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Karşılığın iptali, tahsilat veya alacağın kesinleşen şekilde kapanması. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Karşılık ayrıldığında. |
| Sık karşı hesaplar | 654, 644, 128. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklarda şüpheli ticari alacaklardan indirim. |
Muhasebe mantığı
128 hesabın brüt hukuki alacak tutarı korunur; beklenen/vergiye uygun zarar 129 ile netleştirilir.
Mesleki uyarı: Vergisel karşılık şartları oluşmadan ayrılan muhasebe karşılığı, mali kâr hesabında KKEG olabilir.
Uygulama 1 - Temel işlem
128 hesapta izlenen 70.000 TL alacağın tamamı için VUK şartlarının sağlandığı varsayımıyla karşılık ayrılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺70.000,00 | |
| 129 | Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-) | ₺70.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 70.000,00 TL = Alacak toplamı 70.000,00 TL.
- Gelir tablosunda karşılık gideri oluşur; bilanço net alacak değeri düşer.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Daha sonra 20.000 TL tahsil edilmiş ve bu kısma ilişkin karşılık çözülmüştür.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 129 | Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-) | ₺20.000,00 | |
| 644 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | ₺20.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 20.000,00 TL = Alacak toplamı 20.000,00 TL.
- Tahsil edilen kısım için karşılık artık gerekli değildir.
Uygulama 3 - ECL matrisi ile vergi karşılığının ayrıştırılması
TFRS 9 beklenen kredi zararı 90.000 TL, VUK şartlarını taşıyan vergi karşılığı 50.000 TL’dir. Vergi yevmiyesinde 50.000 TL, TFRS raporlama paketinde ilave 40.000 TL karşılık bulunacaktır.
Vergi/MSUGT kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺50.000,00 | |
| 129 | Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-) | ₺50.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 50.000,00 TL = Alacak toplamı 50.000,00 TL.
TFRS ilave düzeltmesi
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | TFRS Değer Düşüklüğü Gideri | ₺40.000,00 | |
| 129/Özel Alt Hesap* | Beklenen Kredi Zararı Karşılığı | ₺40.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 40.000,00 TL = Alacak toplamı 40.000,00 TL.
- İlave 40.000 TL mali kârda gider kabul edilmiyorsa geçici fark ve ertelenmiş vergi etkisi doğabilir.
Uygulama 4 - Makroekonomik senaryo güncellemesi
Önceki dönemde 90.000 TL olan ECL, güncel olasılık ağırlıklı senaryolarda 72.000 TL’ye düşmüştür. 18.000 TL karşılık çözülür.
ECL çözümü
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 129/Özel Alt Hesap* | Beklenen Kredi Zararı Karşılığı | ₺18.000,00 | |
| 644/649* | Değer Düşüklüğü İptal Kazancı | ₺18.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 18.000,00 TL = Alacak toplamı 18.000,00 TL.
- TFRS 9 ECL her raporlama tarihinde güncellenir; sadece tahsilat olduğunda değil ekonomik beklentiler değiştiğinde de karşılık değişebilir.
Vergisel değerlendirme
VUK 323’ün şartlarını taşıyan karşılıklar vergi matrahında gider olabilir. Finansal raporlama kapsamında daha geniş/erken karşılık ayrılması halinde vergi uyarlaması ve ertelenmiş vergi analizi gerekir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Ticari alacaklar TFRS 15 kapsamında doğan işlem fiyatı üzerinden başlar; önemli finansman bileşeni varsa paranın zaman değeri ayrıştırılır. Sonrasında TFRS 9 uygulanır. TFRS 9 paragraf 5.5.15-5.5.17 kapsamındaki basitleştirilmiş yaklaşımda belirli ticari alacak ve sözleşme varlıkları için zarar karşılığı ömür boyu beklenen kredi zararına eşit ölçülür. Yabancı para alacaklar TMS 21’e göre parasal kalemdir. Vergi karşılığı ile TFRS karşılığı arasında geçici fark varsa TMS 12 gündeme gelir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 5 ve Bölüm 9 birlikte uygulanır. Tahsil süresi bir yıl veya daha kısa alacaklar itibari değer üzerinden, bir yıldan uzun alacaklar itfa edilmiş değer üzerinden ölçülür. Değer düşüklüğü raporlama döneminde gözlemlenebilir kanıt varsa tanınır; itibari değerle ölçülen alacaklarda zarar, defter değeri ile vadesinde tahsil edilmesi beklenen en gerçekçi tutar arasındaki farktır. Yabancı para için Bölüm 20 uygulanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10’a göre küçük işletmelerin bir yıl veya daha kısa alacakları iskonto edilmemiş tutar; bir yıldan uzun alacakları iskonto edilmiş tutar üzerinden ölçülür. Mikro işletmeler ticari ve ticari olmayan alacaklarını iskonto edilmemiş beklenen tahsil tutarıyla ölçer. Tahsil imkânı güçleşen alacaklar için değer düşüklüğü karşılığı ayrılır. Hasılatta küçük/mikro vade farkı ayrımı Bölüm 7 ile birlikte ele alınır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: VUK 323 şüpheli alacak ölçütleri hukuki/vergisel gider kabulünü belirler; TFRS 9 ise geleceğe dönük kredi riski modeliyle çok daha erken karşılık doğurabilir. BOBİ/KÜMİ bu iki uç arasında, gözlemlenebilir kanıt ve basitleştirilmiş ölçüm yaklaşımı kullanır. 122 vergi reeskontu, TFRS/BOBİ/KÜMİ itfa edilmiş maliyet hesabının eş anlamlısı değildir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
128-129 eşleştirmesi müşteri/dosya bazında yapılır; tahsilat ve hukuki gelişmelerle karşılık güncellenir.
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.