131 Ortaklardan Alacaklar Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 13 Diğer Alacaklar
Kısa tanım
İşletmenin esas faaliyet dışındaki işlemler nedeniyle ortaklarından olan kısa vadeli alacaklarını izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
İşletmenin esas faaliyet dışındaki işlemler nedeniyle ortaklarından olan kısa vadeli alacaklarını izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 13 Diğer Alacaklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli; ticari olmayan kısa vadeli alacak |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Ortağa borç/ödeme verildiğinde veya işletme lehine alacak doğduğunda. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Tahsilat, mahsup, sermaye/ücret/borç hesabına aktarım veya diğer kapanışlarda. |
| Sık karşı hesaplar | 100,102,331,679,780 |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Diğer alacaklar. |
Muhasebe mantığı
Bu grupta esas ayrım “ticari faaliyet sonucu doğmayan alacak” olmasıdır. İşlemin tarafı kadar ekonomik nedeni de doğru hesap seçimini belirler.
Mesleki uyarı: İlişkili taraf alacaklarında emsallere uygun faiz, transfer fiyatlandırması, örtülü kazanç/örtülü sermaye ve finansman gider kısıtlaması gibi vergi konuları ayrıca değerlendirilebilir.
Uygulama 1 - Temel işlem
İşletme ortağa banka yoluyla 50.000 TL kısa vadeli borç vermiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 131 | Ortaklardan Alacaklar | ₺50.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺50.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 50.000,00 TL = Alacak toplamı 50.000,00 TL.
- Ticari olmayan alacak varlığı artmıştır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Dönem içinde alacağın 20.000 TL’si banka yoluyla tahsil edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺20.000,00 | |
| 131 | Ortaklardan Alacaklar | ₺20.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 20.000,00 TL = Alacak toplamı 20.000,00 TL.
- Tahsil edilen kısım kadar alacak azalır.
Uygulama 3 - Faizsiz ilişkili taraf finansmanının raporlama etkisi
Ortaklardan Alacaklar hesabında 2 yıl sonra tahsil edilecek faizsiz 500.000 TL alacak bulunmaktadır. TFRS raporlamasında piyasa faiz oranıyla bugünkü değer örnek olarak 420.000 TL hesaplanmıştır.
Raporlama düzeltmesi - örnek
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 1xx/5xx/6xx* | İlişkinin ekonomik niteliğine göre fark hesabı | ₺80.000,00 | |
| 131 | Ortaklardan Alacaklar | ₺80.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 80.000,00 TL = Alacak toplamı 80.000,00 TL.
- Düzeltmede alacağın defter değeri 500.000 TL’den 420.000 TL’ye indirildiği için fark 131/132/133 hesabın alacağına yazılır; karşılığında fark hesabı borçlandırılır. 80.000 TL farkın hangi hesaba gideceği işlemin özüyle belirlenir: sermaye benzeri katkı, dağıtım, ücret, mal/hizmet fiyatlaması veya finansman işlemi olabilir. Otomatik olarak gider yazılmamalıdır.
- Standart notu: TFRS 9 ölçümüne ek olarak TMS 24/IAS 24 ilişkili taraf açıklamaları gerekir. Vergide transfer fiyatlandırması ve örtülü kazanç hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Uygulama 4 - İlişkili taraf alacağında değer düşüklüğü
Ortaklardan Alacaklar için raporlama tarihinde 25.000 TL kredi zararı karşılığı hesaplanmıştır.
Değer düşüklüğü
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654/659* | Finansal Alacak Değer Düşüklüğü Gideri | ₺25.000,00 | |
| 139/Özel Alt Hesap* | İlişkili Taraf Alacağı Karşılığı | ₺25.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 25.000,00 TL = Alacak toplamı 25.000,00 TL.
- İlişkili taraf olması kredi riskinin yok sayılacağı anlamına gelmez; tahsil gücü grup desteği, sözleşmeler ve ileriye dönük bilgiyle değerlendirilir.
Uygulama 5 - Ortağa borç vermede adatlandırma (emsal faiz)
İşletmenin ortağına vadesiz ve faizsiz 400.000 TL borç verdiği; dönem için emsal faiz varsayımıyla 12.000 TL adat faizi hesaplandığı kabul edilmiştir. Emsal oran ve süre, işlem tarihindeki resmî kaynakla doğrulanmalıdır.
Adat faizi tahakkuku - örnek
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 131 | Ortaklardan Alacaklar - Adat Faizi | ₺12.000,00 | |
| 642 | Faiz Gelirleri | ₺12.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 12.000,00 TL = Alacak toplamı 12.000,00 TL.
- Adatlandırma, ortak veya ilişkili tarafa faizsiz ya da emsalinden düşük faizli borç verilmesinde emsal faizle gelir tahakkuk ettirilmesidir. Tahsil gerçekleştiğinde 102/100 karşılığında 131 kapatılır. Adat faizinin KDV yönü ile transfer fiyatlandırması ve örtülü kazanç hükümleri işlemin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Vergisel değerlendirme
İlişkili taraf işlemlerinde emsal faiz ve transfer fiyatlandırması hükümleri; personel/diğer alacaklarda ise ücret, menfaat veya gider niteliği ayrıca incelenmelidir. Dövizli bakiyeler dönem sonunda değerlemeye tabidir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Nakit tahsil hakkı doğuran bu tür alacaklar sözleşmesel finansal varlık ise TFRS 9 kapsamındadır. İlk ölçümde gerçeğe uygun değer ve sonrasında uygun ölçüm kategorisi/etkin faiz ile değer düşüklüğü değerlendirilir. Yabancı para ise TMS 21 uygulanır. TMS 24/IAS 24 ilişkili taraf açıklamaları ayrıca zorunludur. Ticari olmayan alacaklarda TFRS 9 basitleştirilmiş ticari alacak yaklaşımı otomatik uygulanmayabilir; genel ECL modeli değerlendirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da ticari ve diğer alacakların vadeye göre itibari değer/itfa edilmiş değer ölçümü ve gözlemlenebilir kanıta dayalı değer düşüklüğü hükümleri vardır. İlişkili taraf olması ölçümden muafiyet yaratmaz. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 küçük işletmelerde bir yıldan uzun alacaklarda iskonto, mikro işletmelerde alacakların iskonto edilmemiş beklenen tahsil tutarıyla ölçülmesi yaklaşımını getirir. Tahsil imkânı güçleşen alacaklar için karşılık ayrılır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: Vergi açısından ticari olmayan alacak karşılıklarının gider kabulü daha sınırlı olabilir. Finansal raporlamada ekonomik değer düşüklüğü ile vergi gider kabulü ayrı takip edilmelidir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Taraf mutabakatı, vade ve tahsil kabiliyeti kontrol edilir; bir yıldan uzun vadeli olanlar 23 gruba aktarılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Ticari satış alacağını 13 grupta izlemek.
- İlişkili taraf faiz/emsal analizini hiç yapmamak.
- Uzun vadeli bakiyeyi dönen varlıkta bırakmak.
Kontrol sorusu: Alacağın ticari olmayan niteliği, vadesi ve taraf ilişkisi sözleşme/belgelerle destekleniyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.