197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 19 Diğer Dönen Varlıklar
Kısa tanım
Sayımlar sonucunda tespit edilen kasa, stok ve maddi duran varlıklar noksanlarıyla, tesellüm sırasında ortaya çıkan noksanların geçici olarak kayıt ve izleneceği hesaptır.
Resmî açıklama (MSUGT)
197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI — Sayımlar sonucunda tespit edilen kasa, stok ve maddi duran varlıklar noksanlarıyla, tesellüm sırasında ortaya çıkan noksanların geçici olarak kayıt ve izleneceği hesaptır.
Noksanlığın ortaya çıkması ile hesaba borç, sorumlularından tahsili veya zarar kaydedilmesi halinde ise alacak kaydedilir.
Resmî Gazete metninden aktarılmıştır; tarama kaynaklı yazım hataları düzeltilmiştir.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Kasa, stok, maddi varlık ve benzeri değerlerin sayım/tesellümünde ortaya çıkan ve nedeni henüz belirlenemeyen noksanlıkları geçici olarak izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 19 Diğer Dönen Varlıklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli geçici fark hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir; kalıcı bakiye vermemesi beklenir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Noksanlık tespit edildiğinde. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Nedeni belirlenip sorumluya, gider hesabına veya ilgili varlık hesabına aktarımda. |
| Sık karşı hesaplar | 100,150-153,135/136,689,770. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Diğer dönen varlıklar; geçici hesap. |
Muhasebe mantığı
Noksanlığın sebebi bilinmeden doğrudan gider veya alacak kabul edilmez; araştırma süresince 197’de tutulur.
Mesleki uyarı: 197 hesabın dönemler boyunca açık kalması ciddi iç kontrol ve envanter sorunudur.
Uygulama 1 - Temel işlem
Stok sayımında kayıtlı değeri 12.000 TL olan noksanlık tespit edilmiş, nedeni bilinmemektedir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 197 | Sayım ve Tesellüm Noksanları | ₺12.000,00 | |
| 153 | Ticari Mallar | ₺12.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 12.000,00 TL = Alacak toplamı 12.000,00 TL.
- Stok varlığı fiilen yoktur; geçici fark 197’de araştırılır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Noksanlığın 7.000 TL’sinin depo personelinden tahsil edileceği, 5.000 TL’sinin işletme zararı olduğu kesinleşmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 135 | Personelden Alacaklar | ₺7.000,00 | |
| 689 | Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar / uygun gider | ₺5.000,00 | |
| 197 | Sayım ve Tesellüm Noksanları | ₺12.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 12.000,00 TL = Alacak toplamı 12.000,00 TL.
- Neden belirlenince 197 tamamen kapatılır.
Uygulama 3 - Stok noksanının personele rücu edilmesi
Sayımda 12.000 TL stok noksanı 197’ye alınmış, incelemede depo sorumlusuna rücu edilmesine karar verilmiştir.
Sorumluya aktarım
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 135 | Personelden Alacaklar | ₺12.000,00 | |
| 197 | Sayım ve Tesellüm Noksanları | ₺12.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 12.000,00 TL = Alacak toplamı 12.000,00 TL.
- Noksanlığın kaynağı belirlenince geçici hesap kapatılır.
Uygulama 4 - Noksanın işletme zararı olarak kesinleşmesi
7.000 TL noksanın normal olmayan ve kimseye rücu edilemeyen işletme zararı olduğu belgelenmiştir.
Zarar kaydı
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 689/659* | Diğer Zarar/Gider | ₺7.000,00 | |
| 197 | Sayım ve Tesellüm Noksanları | ₺7.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 7.000,00 TL = Alacak toplamı 7.000,00 TL.
- Vergi matrahında kabul edilip edilmeyeceği, zayi/fire ve belgelendirme hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.
Uygulama 5 - Kasa fazlasının geçici hesaba alınması (397)
Kasa sayımında defter bakiyesi 90.000 TL, fiili mevcut 92.000 TL olarak tespit edilmiştir; 2.000 TL fazlanın nedeni henüz bilinmemektedir.
Sayım fazlasının tespiti
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 100 | Kasa | ₺2.000,00 | |
| 397 | Sayım ve Tesellüm Fazlaları | ₺2.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 2.000,00 TL = Alacak toplamı 2.000,00 TL.
- 197 noksanlıklar, 397 fazlalar içindir; iki hesap karıştırılmamalıdır. Nedeni belirlenen fazla, belgelerine göre üçüncü kişilere ödenecekse ilgili borç hesabına; aksi hâlde 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar hesabına, bekleme süresi dolanlar 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları hesabına aktarılır.
Vergisel değerlendirme
Noksanlığın gider kabulü; belgelendirme, işle ilgililik, emsal/sorumluluk ve KDV düzeltmesi gibi hususlara bağlıdır. Çalınan/zayi olan mallarda özel KDV hükümleri incelenmelidir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Sayım noksanı bir standart kalemi değil, altta yatan ekonomik olayın geçici tespitidir. Stok kaybıysa TMS 2, nakit kaybıysa nakit varlığı, sorumlu kişiden tahsil hakkı doğarsa TFRS 9 finansal alacak hükümleri uygulanır. Zarar, geri kazanma hakkı kesinleşmedikçe varlıkla netleştirilmemelidir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Benzer şekilde kaybın niteliği ilgili stok/finansal araç bölümüne göre belirlenir. Geçici 197 hesabın dönem sonunda belirsiz bakiyeyle taşınması gerçeğe uygun sunuma aykırı sonuç doğurabilir. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Noksanlığın dayandığı varlık ve olası alacak hakkı ayrı tanımlanır; finansal alacak doğarsa Bölüm 10 değer düşüklüğü de değerlendirilir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: 197 muhasebe soruşturma hesabıdır; finansal raporlama standardı “197” diye bir varlık tanımaz. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Dönem sonuna kadar açık 197 kalemleri araştırılmalı; yönetim onayı ve tutanakla sonuçlandırılmalıdır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Noksanlığı doğrudan gider yazmak.
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.