397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı
Sınıf / grup: 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar / 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Kısa tanım
Sayımlar sonunda tespit edilen kasa, stok ve maddi duran varlıklar fazlalarıyla, üniteler arası yollamada ortaya çıkan fazlaların geçici olarak kaydedileceği hesaptır.
Resmî açıklama (MSUGT)
397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI — Sayımlar sonunda tespit edilen kasa, stok ve maddi duran varlıklar fazlalarıyla, üniteler arası yollamada ortaya çıkan fazlaların geçici olarak kaydedileceği hesaptır.
Kasa sayım fazlasının tespitinde kasa hesabı borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydolunur. Belgelerine dayanarak üçüncü şahıslara ödenmesi gereken kasa fazlaları bu hesabın borcuna kaydolunur. Bu hesaptaki kalıntıdan bekleme süresini dolduranlar "671- Önceki Dönem Gelir ve Kârlar" hesabı alacağına aktarılır.
Resmî Gazete metninden aktarılmıştır; tarama kaynaklı yazım hataları düzeltilmiştir. Sıra No: 1’de "398" koduyla basılan hesap, Sıra No: 2 ile 397 olarak düzeltilmiştir. İşleyişin yalnız kasa sayım fazlasına ilişkin bölümü aktarılmıştır.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Kasa, stok veya diğer varlıkların sayım/tesellümünde fiili miktarın kayıtlı miktardan fazla çıkması ve nedeni henüz belirlenememesi halinde geçici olarak izlenen farkları gösterir.
| Grup | 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar |
|---|---|
| Nitelik | Geçici pasif |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | Fazlalığın nedeni belirlendiğinde ilgili hesaba aktarımda veya düzeltmede. |
| Alacaklandırılır | Sayım/tesellüm fazlası tespit edildiğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 100 Kasa, 150-153 stoklar, 649/679 gelir hesapları ve ilgili üçüncü kişi hesapları. |
| Mali tablo yeri | Kısa vadeli yabancı kaynaklar. |
Muhasebe mantığı
Kasa, stok veya diğer varlıkların sayım/tesellümünde fiili miktarın kayıtlı miktardan fazla çıkması ve nedeni henüz belirlenememesi halinde geçici olarak izlenen farkları gösterir.
Uygulama 1 - Kasa sayım fazlası
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 100 | Kasa | ₺15.000,00 | |
| 397 | Sayım ve Tesellüm Fazlaları | ₺15.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 15,000.00 TL = Alacak toplamı 15,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Fiili kasa kayıtlı kasadan 15.000 TL fazla çıkmış, neden henüz belirlenmemiştir.
Uygulama 2 - Fazlalığın gelir olduğu anlaşılıyor
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 397 | Sayım ve Tesellüm Fazlaları | ₺15.000,00 | |
| 679 | Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar | ₺15.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 15,000.00 TL = Alacak toplamı 15,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Araştırma sonucu farkın işletmeye ait daha önce kaydedilmemiş gelir olduğu kesinleştiği varsayılmıştır.
Uygulama 3 - Üçüncü kişiye ait tutar olduğu anlaşılıyor
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 397 | Sayım ve Tesellüm Fazlaları | ₺10.000,00 | |
| 336 | Diğer Çeşitli Borçlar | ₺10.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 10,000.00 TL = Alacak toplamı 10,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Fazlalığın üçüncü kişiye iade edilecek tutar olduğu belirlenirse borç hesabına aktarılır.
Vergisel değerlendirme
Sayım fazlasının nedeni araştırılmalı, işletmeye ait gelir olduğu kesinleşirse vergisel gelir sonucu; üçüncü kişiye aitse borç sonucu doğabilir. Nedeni bulunmadan 397’de süresiz bekletilmesi doğru değildir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | Finansal raporlamada 397 bir ölçüm standardı değildir; farkın ekonomik özü belirlenir. İşletmenin varlığı gerçekten arttıysa varlık tanıma ölçümü, üçüncü kişiye iade yükümlülüğü varsa borç, hata varsa geriye dönük düzeltme gerekebilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS’de sayım farkı ekonomik özüne göre varlık/borç/gelir veya hata düzeltmesi olarak sonuçlandırılır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS’de de geçici hesabın dönem sonunda gerçek kaleme dönüştürülmesi gerekir. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: MSUGT/VUK yasal kaydında borcun hukuki niteliği, vadesi ve değerleme hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi değerlemesi finansal raporlama ölçümüyle aynı değildir. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: TFRS 9 kapsamında finansal yükümlülük ilk kayda almada gerçeğe uygun değer üzerinden değerlendirilir; gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılmayan yükümlülüklerde doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri ölçüme dahil edilir. Sonraki ölçüm çoğunlukla etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyettir. Yabancı para yükümlülüklerde TMS 21 ayrıca uygulanır. | Kritik ayrım: Finansal yükümlülüğün ekonomik özü, etkin faiz ve vade esas alınır. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: BOBİ FRS Bölüm 9, finansal borçların ve ticari/diğer borçların ölçümünde vade ve finansman etkisini dikkate alır. Bir yıldan uzun vadeli ticari alacak ve borçlarda itfa edilmiş maliyet yaklaşımı önemlidir; işlem maliyetleri ve etkin faiz hükümleri TFRS’den farklı ayrıntı düzeyinde uygulanır. | Kritik ayrım: BOBİ FRS kendi Bölüm 9 hükümleriyle uygulanır. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: KÜMİ FRS Bölüm 10 daha sade bir finansal araç modeli kurar. Küçük işletmeler ile mikro işletmeler için özellikle uzun vadeli ticari alacak/borçların iskonto edilmesinde farklılık doğabilir; işletme sınıfı kontrol edilmeden TFRS veya BOBİ FRS sonucu otomatik taşınmaz. | Kritik ayrım: Küçük/mikro ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Vade analizi yapılır; uzun vadeli kısmın 4 no.lu sınıfa aktarımı veya uzun vadeden kısa vadeye gelen kısmın sınıflaması kontrol edilir. Yabancı para varsa dönem sonu kur değerlemesi yapılır. Faiz, komisyon ve işlem maliyetleri dönemsellik ve raporlama çerçevesine göre ayrıştırılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- 397’yi gelir hesabı gibi kullanmak.
- Sayım fazlasını araştırmadan dönemler boyunca taşımak.
- Kasa fazlası ile stok fazlasının vergisel/hukuki sonucunu aynı sanmak.
Mesleki kontrol sorusu: Sayım fazlası gerçekten işletmeye mi ait, üçüncü kişiye mi ait, yoksa önceki dönem hatasının sonucu mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 2)Resmî Gazete, 16.12.1993, Sayı 21790
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.