399 Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar Hesabı
Sınıf / grup: 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar / 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Kısa tanım
3 no.lu sınıftaki diğer özel hesaplara girmeyen kısa vadeli yabancı kaynakları izleyen son çare nitelikli hesaptır; “torba hesap” olarak kullanılmamalıdır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
3 no.lu sınıftaki diğer özel hesaplara girmeyen kısa vadeli yabancı kaynakları izleyen son çare nitelikli hesaptır; “torba hesap” olarak kullanılmamalıdır.
| Grup | 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar |
|---|---|
| Nitelik | Pasif |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | Borç ödendiğinde, başka uygun hesaba sınıflandığında veya yükümlülük ortadan kalktığında. |
| Alacaklandırılır | Başka özel kısa vadeli yabancı kaynak hesabına girmeyen gerçek bir yükümlülük doğduğunda. |
| Başlıca karşı hesaplar | 102, 336/369/379 gibi daha özel hesaplar ve işlemin ekonomik karşı hesabı. |
| Mali tablo yeri | Kısa vadeli yabancı kaynaklar. |
Muhasebe mantığı
3 no.lu sınıftaki diğer özel hesaplara girmeyen kısa vadeli yabancı kaynakları izleyen son çare nitelikli hesaptır; “torba hesap” olarak kullanılmamalıdır.
Uygulama 1 - Diğer kısa vadeli yükümlülük
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 770 | İlgili Gider/Hesap | ₺80.000,00 | |
| 399 | Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar | ₺80.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 80,000.00 TL = Alacak toplamı 80,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Başka özel hesaba girmediği doğrulanan kısa vadeli yükümlülük örneğidir.
Uygulama 2 - Ödeme
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 399 | Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar | ₺80.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺80.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 80,000.00 TL = Alacak toplamı 80,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Yükümlülük ödenir.
Uygulama 3 - Daha doğru hesaba sınıflama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 399 | Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar | ₺30.000,00 | |
| 379 | Diğer Borç ve Gider Karşılıkları | ₺30.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 30,000.00 TL = Alacak toplamı 30,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: İnceleme sonucunda kalemin aslında karşılık niteliğinde olduğu belirlenirse uygun hesaba aktarılır; muhasebe politikası ve şartlar kontrol edilir.
Adım 1 - Yasal kredi kullanımı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺1.960.000,00 | |
| 780 | Finansman Giderleri - Kredi İşlem Maliyeti | ₺40.000,00 | |
| 300 | Banka Kredileri | ₺2.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 2,000,000.00 TL = Alacak toplamı 2,000,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Banka 40.000 TL kesinti yaptığı için nakde 1.960.000 TL geçmiştir. Yasal hesap tekniğinde işlem maliyeti doğrudan giderleştirildiği varsayılmıştır.
Adım 2 - Yasal faiz tahakkuku
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 780 | Finansman Giderleri | ₺480.000,00 | |
| 381 | Gider Tahakkukları | ₺480.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 480,000.00 TL = Alacak toplamı 480,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Döneme ait sözleşmesel faiz tahakkuk ettirilir.
Adım 3 - Kur farkı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 656 | Kambiyo Zararları | ₺240.000,00 | |
| 300 | Banka Kredileri | ₺240.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 240,000.00 TL = Alacak toplamı 240,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Yabancı para borcun değerlemesinden doğan zarar kredi borcunu artırır.
Adım 4 - TFRS 9 başlangıç işlem maliyeti düzeltmesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 300.90 | TFRS Kredi Ölçüm Düzeltmesi | ₺40.000,00 | |
| 780.90 | TFRS İşlem Maliyeti Düzeltmesi | ₺40.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 40,000.00 TL = Alacak toplamı 40,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: TFRS 9 çalışma kâğıdında 40.000 TL doğrudan işlem maliyeti yükümlülüğün başlangıç defter değerini azaltacak şekilde yasal gider kaydından geri alınır. Sonraki dönemlerde etkin faiz yöntemiyle finansman giderine dönüşür.
- Bu kayıt yasal defter kaydı değil, raporlama düzeltmesidir.
MSUGT başlangıç kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 253 | Tesis, Makine ve Cihazlar / Finansal Kiralama Hakkı | ₺916.666,67 | |
| 302 | Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) | ₺283.333,33 | |
| 301 | Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar | ₺1.200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,200,000.00 TL = Alacak toplamı 1,200,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: MSUGT brüt borç 301’de, henüz tahakkuk etmemiş finansman maliyeti 302’de düzenleyici olarak gösterilir.
1. yıl 302 çözülmesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 780 | Finansman Giderleri | ₺183.333,33 | |
| 302 | Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) | ₺183.333,33 |
Kontrol: Borç toplamı 183,333.33 TL = Alacak toplamı 183,333.33 TL.
- Kayıt mantığı: İlk yıl finansman maliyeti 302’den çözülür.
1. yıl taksit ödemesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 301 | Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar | ₺600.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺600.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 600,000.00 TL = Alacak toplamı 600,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Brüt taksit 301’i azaltır.
TFRS 16 kullanım hakkı amortismanı - örnek
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 730.90 | Kullanım Hakkı Varlığı Amortisman Gideri | ₺458.333,34 | |
| 257.90 | Kullanım Hakkı Birikmiş Amortismanı | ₺458.333,34 |
Kontrol: Borç toplamı 458,333.34 TL = Alacak toplamı 458,333.34 TL.
- Kayıt mantığı: Kullanım hakkı varlığının iki yıllık doğrusal amortismanı varsayılmıştır: 916.666,67 / 2. Gerçek faydalı ömür/satın alma opsiyonu koşulları TFRS 16’ya göre ayrıca analiz edilir.
- Raporlama alt hesapları örnektir.
- BOBİ FRS ve KÜMİ FRS’de bu vaka aynı TFRS 16 modelinin kopyası olarak çözülmemelidir. İlgili kiralama bölümlerinin sınıflama ve ölçüm hükümleri ayrı uygulanmalıdır.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 3 - 18 ay vadeli stok alımı: Vergi/MSUGT, TFRS, BOBİ FRS, KÜMİ FRS karşılaştırması
- Varsayım: İşletme bugün teslim aldığı mal için 18 ay sonra 1.300.000 TL ödeyecektir. Benzer finansmanda yıllık yaklaşık %20 piyasa oranı kullanıldığında öğretim örneğinde peşin fiyat eşdeğeri 988.943,51 TL olarak kabul edilmiştir. KDV örnekten çıkarılmıştır.
Yasal/MSUGT örnek kayıt
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 153 | Ticari Mallar | ₺1.300.000,00 | |
| 420 | Satıcılar | ₺1.300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,300,000.00 TL = Alacak toplamı 1,300,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: 18 aylık borç uzun vadeli olduğu için yasal hesap planında 420 Satıcılar kullanılmıştır; Cilt 3’te 320’ye aktarım, kalan vade bir yılın altına indiğinde yapılır.
TFRS ilk ölçüm düzeltmesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 420.90 | TFRS Ticari Borç Finansman Düzeltmesi | ₺311.056,49 | |
| 153.90 | TFRS Stok Maliyet Düzeltmesi | ₺311.056,49 |
Kontrol: Borç toplamı 311,056.49 TL = Alacak toplamı 311,056.49 TL.
- Kayıt mantığı: Yasal 1.300.000 TL nominal borç ve stok maliyetinden 311.056,49 TL finansman unsuru ayrıştırılır.
Kısa vadeye geçiş
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 420 | Satıcılar | ₺1.300.000,00 | |
| 320 | Satıcılar | ₺1.300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,300,000.00 TL = Alacak toplamı 1,300,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Bilanço tarihinde kalan vade bir yılın altına düştüğünde yasal sınıflama 420’den 320’ye taşınır. TFRS itfa edilmiş maliyet tablosu ayrıca sürdürülür.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 4 - Ortaktan borç: 331, transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye ve TMS 24
- Ortak cari borcu üç ayrı analiz gerektirir: (1) muhasebe: gerçek bir borç var mı ve vadesi nedir? (2) vergi: emsallere uygun faiz, transfer fiyatlandırması ve örtülü sermaye koşulları oluşuyor mu? (3) finansal raporlama: piyasa dışı şart varsa TFRS 9 ilk ölçüm farkının ekonomik özü nedir ve TMS 24 açıklaması gerekir mi? Bu testlerin hiçbiri yalnız 331 bakiyesine bakılarak tamamlanamaz.
Adım 1 - Ortaktan fon girişi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺3.000.000,00 | |
| 331 | Ortaklara Borçlar | ₺3.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Ortağın işletmeye sağladığı kısa vadeli fon borç olarak kaydedilir.
Adım 2 - Emsal faiz tahakkuku - varsayım
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 780 | Finansman Giderleri | ₺360.000,00 | |
| 331 | Ortaklara Borçlar | ₺360.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 360,000.00 TL = Alacak toplamı 360,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Yıllık %12 emsal faiz varsayımıyla 360.000 TL tahakkuk örneğidir. %12 mevzuat oranı değildir; emsal çalışma sonucu varsayılmıştır.
Vergi/MSUGT - proje maliyetinin birikimi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 170 | YYİO Maliyetleri - Proje A | ₺4.000.000,00 | |
| 740 | Hizmet Üretim Maliyeti | ₺4.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 4,000,000.00 TL = Alacak toplamı 4,000,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Yasal sistemde proje maliyetleri 17 grubunda biriktirilir.
Vergi/MSUGT - hakediş
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 120 | Alıcılar - Proje A | ₺4.200.000,00 | |
| 350 | YYİO Hakediş Bedelleri - Proje A | ₺4.200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 4,200,000.00 TL = Alacak toplamı 4,200,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Hakediş yasal 350 hesabında izlenir. Vergi rejiminde iş bitim dönemi ayrıca belirleyicidir.
TFRS 15 raporlama düzeltmesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 120.90 | Sözleşme Varlığı | ₺800.000,00 | |
| 600.90 | TFRS 15 Hasılat Düzeltmesi | ₺800.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 800,000.00 TL = Alacak toplamı 800,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Yasal hakedişin üzerinde performansla kazanılmış 800.000 TL hasılat raporlama düzeltmesiyle tanınır.
- Alt hesaplar raporlama amaçlıdır.
Cari vergi karşılığı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 691 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺1.300.000,00 | |
| 370 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺1.300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,300,000.00 TL = Alacak toplamı 1,300,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Cari vergi mali kâr üzerinden hesaplanır.
Peşin verginin 371’e aktarılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 371 | Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-) | ₺400.000,00 | |
| 193 | Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Peşin vergiler 371’e alınır.
Tahakkuk/mahsup
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 370 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺1.300.000,00 | |
| 371 | Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-) | ₺400.000,00 | |
| 360 | Ödenecek Vergi ve Fonlar | ₺900.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,300,000.00 TL = Alacak toplamı 1,300,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Cari vergi karşılığı ile peşin ödemeler mahsup edilir.
Ertelenmiş vergi - ayrı raporlama katmanı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 691.90 | Ertelenmiş Vergi Gideri | ₺175.000,00 | |
| 489.90 | Ertelenmiş Vergi Borcu - Raporlama Alt Hesabı | ₺175.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 175,000.00 TL = Alacak toplamı 175,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: TMS 12 ertelenmiş vergi cari 370 hesabına dahil edilmez.
- 489.90 resmi TDHP hesabı değildir.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 7 - 373, 379 ve 381 nasıl ayrılır?
Senaryo A - Dönem KDV mahsubu
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 391 | Hesaplanan KDV | ₺400.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺250.000,00 | |
| 360.02 | Ödenecek KDV | ₺150.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: 391 borçlandırılarak kapanır; 191 alacaklandırılarak kapanır; net yükümlülük 360’a aktarılır.
- Senaryo B: hesaplanan KDV 180.000 TL, indirilecek KDV 250.000 TL. Sonuç 70.000 TL devreden KDV.
Senaryo B - Devreden KDV
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 391 | Hesaplanan KDV | ₺180.000,00 | |
| 190 | Devreden KDV | ₺70.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 250,000.00 TL = Alacak toplamı 250,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: İndirilecek KDV hesaplanan KDV’den fazla olduğunda net 70.000 TL 190 Devreden KDV’ye taşınır.
- Bu şema yalnız temel mahsup mantığını gösterir. Tevkifat, istisna, iade, indirim hakkının doğmadığı KDV, sorumlu sıfatıyla KDV ve özel matrah işlemleri ayrı KDV mevzuatı analizi gerektirir.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 9 - Merkez/şube: 393 ve iç işlem eliminasyonu
- Merkez Şube A’ya 500.000 TL nakit ve maliyeti 300.000 TL olan malları iç transfer fiyatı 360.000 TL üzerinden gönderiyor olsun. Aynı tüzel kişilik finansal tablolarında 60.000 TL iç kâr dış dünyaya karşı gerçekleşmiş değildir. 393 karşılıklı bakiyeleri ve iç satış/kâr etkisi elimine edilmelidir.
Merkez - nakit gönderimi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 393.01 | Şube A Cari | ₺500.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 500,000.00 TL = Alacak toplamı 500,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Merkezde şubeden iç alacak benzeri cari hareket oluşur.
Şube - nakit alımı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺500.000,00 | |
| 393.01 | Merkez Cari | ₺500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 500,000.00 TL = Alacak toplamı 500,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Şube karşı kaydı yapar.
- Tek tüzel kişilik finansal tablo hazırlanırken iki 393 bakiyesi karşılıklı elimine edilir. Malların iç transferinde kullanılan iç satış kârı da dış müşteriye satış gerçekleşmedikçe finansal tablo kârını artırmamalıdır.
- Yayın Öncesi Profesyonel Kontrol Listesi - Cilt 3
- Her kısa vadeli borcun raporlama tarihinden itibaren kalan vadesi ve uzun vadeli karşı hesabı kontrol edildi mi?
- 300/303/304/305/306/309 mali borçlarında anapara, nominal faiz, etkin faiz, işlem maliyeti ve kur farkı ayrıştırıldı mı?
- 301/302 yasal finansal kiralama hesap tekniği TFRS 16 kullanım hakkı/kira yükümlülüğü modelinden ayrı gösterildi mi?
- 320/321 ticari borçlarda bir yıldan uzun vade ve önemli finansman bileşeni TFRS/BOBİ/KÜMİ açısından analiz edildi mi?
- 322 ve 337 reeskont kayıtları yalnız uygun senetli borçlara ve güncel VUK hükümlerine göre yapıldı mı?
- 331/332/333 ilişkili taraf borçlarında transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye, finansman gider kısıtlaması ve TMS 24 açıklamaları ayrı ayrı test edildi mi?
- 335/360/361 bordro üçlüsü bordro, muhtasar/prim hizmet beyannamesi ve SGK bildirimleriyle mutabık mı?
- 340/349 avanslar hasılat sayılmadan önce teslim/ifa ve TFRS 15 performans yükümlülüğü kontrol edildi mi?
- 170-177 maliyet ile 350-357 hakediş proje kodları birebir eşleşiyor mu; TFRS 15 ilerleme hesabı ayrı mı?
- 358 VUK/MSUGT enflasyon düzeltmesi ile TMS 29/BOBİ/KÜMİ yüksek enflasyon düzeltmesi karıştırılmadı mı?
- 360 alt hesapları vergi türü ve dönem bazında beyanname/tahakkuk fişiyle mutabık mı?
- 370/371/193/360 cari vergi zinciri doğru mu; ertelenmiş vergi 370’ten ayrı mı?
- 372 kısa vadeli kıdem karşılığı ile 472 uzun vadeli kısım ve TMS 19 aktüeryal yükümlülük mutabık mı?
- 373 maliyet gideri karşılığı, 379 TMS 37 tipi karşılık ve 381 gider tahakkuku ekonomik özüne göre ayrıldı mı?
- 391/191/190/360 KDV zinciri ve 392 özel KDV alt hesapları güncel KDV mevzuatıyla doğrulandı mı?
- 393 merkez/şube cari bakiyeleri ve iç işlemler dönem sonunda elimine edildi mi?
- 397 ve 399 gibi geçici/diğer hesaplarda açıklamasız eski bakiye bırakılmadı mı?
- Her yevmiye örneğinde toplam borç = toplam alacak matematik kontrolü geçti mi?
- Örnek oranlar mevzuat oranı gibi sunulmadı mı ve nihai baskıda güncel oran/had kontrolü yapıldı mı?
- Resmî ve birincil kaynak sistemi
- Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK), TFRS 2026 Seti - Mavi Kitap; özellikle TFRS 9 Finansal Araçlar, TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat, TFRS 16 Kiralamalar, TMS 12 Gelir Vergileri, TMS 19 Çalışanlara Sağlanan Faydalar, TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri, TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama, TMS 37 Karşılıklar.
- KGK, BOBİ FRS 2021 Sürümü ve yürürlükteki değişiklikleri; özellikle Bölüm 5 Hasılat, Bölüm 9 Finansal Araçlar ve Özkaynaklar, Bölüm 15 Kiralamalar, Bölüm 19 Karşılıklar, Bölüm 21 Çalışanlara Sağlanan Faydalar, Bölüm 23 Gelir Üzerinden Alınan Vergiler, Bölüm 25 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama.
- KGK, Küçük ve Mikro İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (KÜMİ FRS), yürürlükteki güncel metin ve değişiklikler; finansal araçlar, hasılat, kiralamalar, çalışan faydaları, gelir vergileri ve yüksek enflasyon bölümleri.
- Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), 213 sayılı Vergi Usul Kanunu; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu; 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ve güncel tebliğ/sirküler/özelge veri tabanı.
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri: 1 Sıra No.lu MSUGT hesap planı/açıklamaları; 2 Sıra No.lu MSUGT; finansal kiralama hesaplarını getiren ilgili MSUGT; yıllara yaygın inşaat enflasyon düzeltme hesaplarını düzenleyen ilgili MSUGT.
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), güncel prim oranları, prime esas kazanç sınırları ve teşvik mevzuatı.
- Resmî Gazete ve Cumhurbaşkanı Kararları; özellikle finansman gider kısıtlaması oranı ve dönemsel vergi/finansal raporlama değişiklikleri için nihai baskı tarihi kontrolü.
- 2026 yayın notu: KGK’nın 2026 TFRS Mavi Kitap seti 1 Ocak 2026 veya öncesinde yürürlüğe giren standartları içerir. TFRS 18 ve TFRS 19 yayımlanmış olmakla birlikte 1 Ocak 2027’de yürürlüğe gireceğinden bu cildin 2026 ölçüm örnekleri mevcut yürürlükteki sunum standardı çerçevesinde hazırlanmıştır.
- Kaynaklandırma ilkesi: Nihai yayın aşamasında mevzuatın kritik iddiaları madde/paragraf bazlı dipnotlandırılmalı; bu çalışma baskısındaki “varsayım” oranları güncel mevzuat parametreleriyle değiştirilmelidir.
Vergisel değerlendirme
399’a alınan her kalem için hukuki dayanak, karşı taraf, vade ve vergisel sonuç belgeye bağlanmalıdır. Daha özel bir TDHP hesabı varsa 399 kullanılmamalıdır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS’de “diğer borç” etiketi ölçüm standardını belirlemez. Kalemin finansal yükümlülük, karşılık, vergi borcu, sözleşme yükümlülüğü veya başka bir yükümlülük olup olmadığı belirlenir ve ilgili standart uygulanır. Performans yükümlülüğünün zamana yayılarak yerine getirildiği ve maliyet bazlı ilerleme yönteminin uygun olduğu varsayılırsa kümülatif hasılat 10.000.000 x %50 = 5.000.000 TL olur. Hakediş 4.200.000 TL olduğundan performans hakedişi 800.000 TL aşmaktadır; koşullara göre sözleşme varlığı doğar. Bütünleşik İleri Düzey Vaka 6 - Ticari kâr, mali kâr, 370/371 ve ertelenmiş vergi Varsayım: Vergi öncesi ticari kâr 5.000.000 TL, KKEG 300.000 TL, vergiden istisna gelir 100.000 TL. Mali kâr 5.200.000 TL’dir. Yalnız öğretim amacıyla cari vergi oranı %25 varsayılmıştır; bu oran baskı tarihindeki gerçek yasal oran olarak kullanılmamalıdır. Cari vergi 1.300.000 TL; yıl içinde 400.000 TL peşin vergi ödenmiştir. Ayrıca vergiye tabi geçici fark 700.000 TL ise örnek ertelenmiş vergi borcu 175.000 TL’dir. Bütünleşik İleri Düzey Vaka 8 - KDV zinciri: 191 → 391 → 190 veya 360 Senaryo A: hesaplanan KDV 400.000 TL, indirilecek KDV 250.000 TL. Sonuç 150.000 TL ödenecek KDV. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS’de 399 bakiyesi ekonomik niteliğine göre ilgili bölüme sınıflanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS’de de kalem mahiyeti belirlenmeden “diğer” kategorisinde bırakılmamalıdır. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: MSUGT/VUK yasal kaydında borcun hukuki niteliği, vadesi ve değerleme hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi değerlemesi finansal raporlama ölçümüyle aynı değildir. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: TFRS 9 kapsamında finansal yükümlülük ilk kayda almada gerçeğe uygun değer üzerinden değerlendirilir; gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılmayan yükümlülüklerde doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri ölçüme dahil edilir. Sonraki ölçüm çoğunlukla etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyettir. Yabancı para yükümlülüklerde TMS 21 ayrıca uygulanır. | Kritik ayrım: Finansal yükümlülüğün ekonomik özü, etkin faiz ve vade esas alınır. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: BOBİ FRS Bölüm 9, finansal borçların ve ticari/diğer borçların ölçümünde vade ve finansman etkisini dikkate alır. Bir yıldan uzun vadeli ticari alacak ve borçlarda itfa edilmiş maliyet yaklaşımı önemlidir; işlem maliyetleri ve etkin faiz hükümleri TFRS’den farklı ayrıntı düzeyinde uygulanır. | Kritik ayrım: BOBİ FRS kendi Bölüm 9 hükümleriyle uygulanır. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: KÜMİ FRS Bölüm 10 daha sade bir finansal araç modeli kurar. Küçük işletmeler ile mikro işletmeler için özellikle uzun vadeli ticari alacak/borçların iskonto edilmesinde farklılık doğabilir; işletme sınıfı kontrol edilmeden TFRS veya BOBİ FRS sonucu otomatik taşınmaz. | Kritik ayrım: Küçük/mikro ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir. |
| Vergi / MSUGT | İlk ölçüm yaklaşımı: Belge/VUK maliyet ve borç değerleme hükümleri | Öğretim sonucu: Yasal kayıtta 1.300.000 TL nominal tutar üzerinden izleme sonucu doğabilir; güncel VUK özel hükümleri kontrol edilir. |
| TFRS | İlk ölçüm yaklaşımı: Önemli finansman bileşeni ayrıştırılır | Öğretim sonucu: Stok 988.943,51 TL; 311.056,49 TL finansman unsuru zaman içinde giderleşir. |
| BOBİ FRS | İlk ölçüm yaklaşımı: Bir yıldan uzun vadeli ticari borçta itfa edilmiş maliyet | Öğretim sonucu: Finansman etkisi ayrıştırılır; Bölüm 9 ölçümü uygulanır. |
| KÜMİ FRS - küçük | İlk ölçüm yaklaşımı: Vade/iskonto hükümleri uygulanır | Öğretim sonucu: Uzun vadeli borçta finansman etkisi doğabilir. |
| KÜMİ FRS - mikro | İlk ölçüm yaklaşımı: Mikro işletme sadeleştirmesi kontrol edilir | Öğretim sonucu: Nominale daha yakın/sade sonuç doğabilir; güncel paragraf metni esas alınır. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Vade analizi yapılır; uzun vadeli kısmın 4 no.lu sınıfa aktarımı veya uzun vadeden kısa vadeye gelen kısmın sınıflaması kontrol edilir. Yabancı para varsa dönem sonu kur değerlemesi yapılır. Faiz, komisyon ve işlem maliyetleri dönemsellik ve raporlama çerçevesine göre ayrıştırılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- 399’u açıklamasız torba hesap olarak kullanmak.
- Vergi borcu, personel borcu veya karşılığı 399’da bırakmak.
- Bütünleşik İleri Düzey Vaka 1 - Banka kredisi: işlem maliyeti, etkin faiz, kur farkı ve finansman gider kısıtlaması
- Varsayım: İşletme 1 Ocak’ta 2.000.000 TL nominal kısa vadeli kredi kullanıyor. Banka 40.000 TL doğrudan kredi tahsis/işlem maliyetini hesaptan kesiyor. Yasal kayıtta bu maliyet doğrudan 780’e alınmış olsun. Yıl sonunda sözleşmesel faiz 480.000 TL, ayrıca dövizli bir kredi bileşeni nedeniyle 240.000 TL kur farkı zararı oluştuğu varsayılsın. TFRS 9’da işlem maliyeti itfa edilmiş maliyet ölçümüne dahil edilir; bu nedenle etkin faiz gideri yasal nominal faizden farklıdır.
Mesleki kontrol sorusu: 399 bakiyesindeki her alt kalem için neden daha özel 3 no.lu hesap kullanılamadığı açıklanabiliyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.