393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı Hesabı
Sınıf / grup: 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar / 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Kısa tanım
Merkez ile şubeler veya şubelerin birbirleri arasındaki cari işlemlerin geçici olarak izlenmesinde kullanılır. Hesap iki yönlü çalışabilir ve dönem sonunda karşılıklı bakiyelerin kapatılması/eliminasyonu gerekir.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Merkez ile şubeler veya şubelerin birbirleri arasındaki cari işlemlerin geçici olarak izlenmesinde kullanılır. Hesap iki yönlü çalışabilir ve dönem sonunda karşılıklı bakiyelerin kapatılması/eliminasyonu gerekir.
| Grup | 39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar |
|---|---|
| Nitelik | Çift yönlü geçici cari hesap |
| Normal bakiye | Borç veya alacak; dönem sonunda elimine edilmesi beklenir. |
| Borçlandırılır | Merkezin şubeye/şubenin merkeze olan cari ilişkisine göre karşı taraf hesabı borçlandırılacak işlemde; karşılıklı hesabın kapatılmasında. |
| Alacaklandırılır | Merkez/şube cari ilişkisinde karşı taraf lehine borç doğuran işlemde. Hesap ekonomik işleme göre hem borç hem alacak çalışabilir. |
| Başlıca karşı hesaplar | 100/102, stok, gider, gelir ve merkez/şube karşılıklı alt hesapları. |
| Mali tablo yeri | Konsolide/tek tüzel kişilik finansal tabloda iç işlem olduğundan elimine edilir. |
Muhasebe mantığı
Merkez ile şubeler veya şubelerin birbirleri arasındaki cari işlemlerin geçici olarak izlenmesinde kullanılır. Hesap iki yönlü çalışabilir ve dönem sonunda karşılıklı bakiyelerin kapatılması/eliminasyonu gerekir.
Uygulama 1 - Merkezden şubeye nakit gönderimi - merkez kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 393.01 | Merkez-Şube Cari - Şube A | ₺200.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 200,000.00 TL = Alacak toplamı 200,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Merkez, şubeye gönderdiği fonu iç cari hesapta borç izler.
Uygulama 2 - Şube kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺200.000,00 | |
| 393.01 | Merkez-Şube Cari - Merkez | ₺200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 200,000.00 TL = Alacak toplamı 200,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Şube aynı fonu kendi kayıtlarında merkez cari hesabına alacak yazar.
Uygulama 3 - Dönem sonu eliminasyon
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 393.01 | Merkez-Şube Cari - Merkez Alacak Bakiyesi | ₺200.000,00 | |
| 393.01 | Merkez-Şube Cari - Şube Borç Bakiyesi | ₺200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 200,000.00 TL = Alacak toplamı 200,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Tek işletme finansal tablo çalışma kâğıdında karşılıklı 393 bakiyeleri elimine edilir; gerçek defter kayıt yapısı merkez/şube muhasebe organizasyonuna göre değişebilir.
Uygulama 4 - İç satış kârı kontrolü
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 600.90 | İç İşlem Satış Eliminasyonu | ₺100.000,00 | |
| 621.90 | İç İşlem Maliyet/Kâr Eliminasyonu | ₺100.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 100,000.00 TL = Alacak toplamı 100,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Merkez-şube arasında iç satış yöntemi kullanılıyorsa dış finansal tabloda gerçekleşmemiş iç gelir/maliyet eliminasyonu ayrıca gerekir.
- Raporlama çalışma kâğıdı örneğidir.
Vergisel değerlendirme
Aynı tüzel kişiliğin merkez ve şubesi arasındaki iç hareketler gerçek dış taraf geliri/gideri yaratmaz. KDV ve belge düzeni bakımından şubenin hukuki/statüsel yapısı ve özel düzenlemeler kontrol edilir. 393 dönem sonu bakiyesinin neden açık kaldığı araştırılmalıdır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | Finansal tablolarda aynı raporlayan işletme içindeki merkez-şube bakiyeleri varlık/yükümlülük veya gelir/gider yaratacak şekilde bırakılmaz; karşılıklı hesaplar elimine edilir. Ayrı tüzel kişilikli bağlı ortaklık işlemleri ise 393 konusu değildir ve TFRS 10 konsolidasyon eliminasyonlarıyla ele alınır. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS’de de aynı raporlayan işletme içi merkez-şube bakiyeleri finansal tablo kalemi değildir; ayrı tüzel kişilik yatırımları farklı muhasebeleştirilir. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS finansal tablolarında aynı işletme içi cari hesapların dönem sonunda netleştirilmesi/eliminasyonu gerekir. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: MSUGT/VUK yasal kaydında borcun hukuki niteliği, vadesi ve değerleme hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi değerlemesi finansal raporlama ölçümüyle aynı değildir. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: TFRS 9 kapsamında finansal yükümlülük ilk kayda almada gerçeğe uygun değer üzerinden değerlendirilir; gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılmayan yükümlülüklerde doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri ölçüme dahil edilir. Sonraki ölçüm çoğunlukla etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyettir. Yabancı para yükümlülüklerde TMS 21 ayrıca uygulanır. | Kritik ayrım: Finansal yükümlülüğün ekonomik özü, etkin faiz ve vade esas alınır. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: BOBİ FRS Bölüm 9, finansal borçların ve ticari/diğer borçların ölçümünde vade ve finansman etkisini dikkate alır. Bir yıldan uzun vadeli ticari alacak ve borçlarda itfa edilmiş maliyet yaklaşımı önemlidir; işlem maliyetleri ve etkin faiz hükümleri TFRS’den farklı ayrıntı düzeyinde uygulanır. | Kritik ayrım: BOBİ FRS kendi Bölüm 9 hükümleriyle uygulanır. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: KÜMİ FRS Bölüm 10 daha sade bir finansal araç modeli kurar. Küçük işletmeler ile mikro işletmeler için özellikle uzun vadeli ticari alacak/borçların iskonto edilmesinde farklılık doğabilir; işletme sınıfı kontrol edilmeden TFRS veya BOBİ FRS sonucu otomatik taşınmaz. | Kritik ayrım: Küçük/mikro ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Vade analizi yapılır; uzun vadeli kısmın 4 no.lu sınıfa aktarımı veya uzun vadeden kısa vadeye gelen kısmın sınıflaması kontrol edilir. Yabancı para varsa dönem sonu kur değerlemesi yapılır. Faiz, komisyon ve işlem maliyetleri dönemsellik ve raporlama çerçevesine göre ayrıştırılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Ayrı tüzel kişilikli bağlı ortaklığı 393 ile izlemek.
- 393 bakiyesini dış borç/alacak gibi finansal tabloda bırakmak.
- Merkez-şube iç satışını dış hasılat gibi göstermek.
Mesleki kontrol sorusu: 393 hesabı dönem sonunda bakiye veriyorsa bu gerçek üçüncü taraf borcu mudur, yoksa mutabakat/eliminasyon problemi mi vardır?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.