195 İş Avansları Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 19 Diğer Dönen Varlıklar
Kısa tanım
İşletme adına mal/hizmet almak veya iş görmek üzere personele ya da görevlilere verilen kısa vadeli iş avanslarını izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
İşletme adına mal/hizmet almak veya iş görmek üzere personele ya da görevlilere verilen kısa vadeli iş avanslarını izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 19 Diğer Dönen Varlıklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli avans hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | İş avansı verildiğinde. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Belge getirilip gider/stok hesabına mahsup edildiğinde veya avans iade edildiğinde. |
| Sık karşı hesaplar | 100,102,150,153,770,191. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Diğer dönen varlıklar. |
Muhasebe mantığı
Avans verildiği anda gider oluşmaz; işletmenin görevli kişiden belge/para alma hakkı vardır.
Mesleki uyarı: Uzun süre kapatılmayan iş avansları personel/ortak alacağına dönüşebilir ve iç kontrol zafiyeti yaratır.
Uygulama 1 - Temel işlem
Satın alma sorumlusuna banka üzerinden 25.000 TL iş avansı verilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 195 | İş Avansları | ₺25.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺25.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 25.000,00 TL = Alacak toplamı 25.000,00 TL.
- Henüz gider/mal edinimi gerçekleşmemiştir.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Görevli 18.000 TL + örnek %20 KDV tutarında ofis malzemesi faturası getirmiş, kullanılmayan 3.400 TL’yi kasaya iade etmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 770 | Genel Yönetim Giderleri | ₺18.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺3.600,00 | |
| 100 | Kasa | ₺3.400,00 | |
| 195 | İş Avansları | ₺25.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 25.000,00 TL = Alacak toplamı 25.000,00 TL.
- Belge ve iade ile avans tamamen kapatılmıştır.
Uygulama 3 - İş avansının belgeyle kapatılması ve bakiye iadesi
Çalışana saha alımı için 20.000 TL iş avansı verilmiş; 16.500 TL belgeli malzeme alınmış, 3.500 TL iade edilmiştir. KDV ihmal edilmiştir.
Avans
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 195 | İş Avansları | ₺20.000,00 | |
| 100 | Kasa | ₺20.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 20.000,00 TL = Alacak toplamı 20.000,00 TL.
Belge ve iade
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 150/770* | İlgili Stok/Gider | ₺16.500,00 | |
| 100 | Kasa | ₺3.500,00 | |
| 195 | İş Avansları | ₺20.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 20.000,00 TL = Alacak toplamı 20.000,00 TL.
- 195’in kapanması belge ve iade ile sağlanır; uzun süre açık avans iç kontrol zafiyetidir.
Uygulama 4 - Proje avansında yabancı para etkisi
5.000 EUR iş avansı ödeme tarihinde 45 TL kurla 225.000 TL verilmiştir. Avans nakit olarak personele teslim edilmişse personelin hesap verme yükümlülüğü TL/YP niteliğine göre analiz edilir; dönem sonunda gerçekten elde kalan yabancı para nakit varsa 100 yabancı para kasa gibi değerlenir.
Bu uygulama kaydı fiş üretmeyen kontrol, mutabakat veya çerçeve karşılaştırmasıdır; yevmiye satırı yoktur.
- Avansın kendisi ile personelin elindeki yabancı para nakit aynı ekonomik kalem olmayabilir; alt hesap ve zimmet belgeleri bunu ayırmalıdır.
Vergisel değerlendirme
Gider ve KDV indirimi için belge ve işle ilgililik şartları aranır. Avansın kendisi gider değildir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Avansın finansal varlık olup olmadığı ekonomik özüne bağlıdır. Personelin/iş avansı alan kişinin nakit iade yükümlülüğü varsa finansal alacak niteliği doğabilir; mal/hizmet harcaması için hesap verme avansı ise kullanım amacına göre farklılaşabilir. Uzun vadeli faizsiz personel kredileri TFRS 9 ölçümü yanında TMS 19 çalışan faydaları unsurunu gündeme getirebilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Alacak niteliğine dönüşen tutarlar Bölüm 9 finansal araç hükümlerine; yabancı para tutarlar Bölüm 20’ye göre değerlendirilir. Kısa vadeli operasyonel avanslarda önemli ölçüm farkı genellikle sınırlıdır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Finansal alacağa dönüşen avanslar Bölüm 10’a göre küçük/mikro işletme ölçüm kurallarına tabidir. Uzun vadeli ve faizsiz tutarlarda küçük işletme için iskonto gündeme gelebilir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: 195/196 hesap kodu tek başına finansal araç niteliği yaratmaz. Geri ödeme hakkı, harcama amacı ve çalışan ilişkisi birlikte analiz edilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Açık avans listesi kişi ve iş bazında kontrol edilir; kapanmayan avanslar araştırılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Avansı ödeme anında gider yazmak.
- Belgesiz harcamayı KDV indirimiyle kaydetmek.
Kontrol sorusu: Her 195 bakiyesi için görev emri, avans formu ve kapatma belgesi var mı?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.