193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 19 Diğer Dönen Varlıklar
Kısa tanım
Cari yıl vergisinden mahsup edilecek geçici vergi, stopaj yoluyla kesilen vergiler ve benzeri peşin ödenen vergi/fonları izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Cari yıl vergisinden mahsup edilecek geçici vergi, stopaj yoluyla kesilen vergiler ve benzeri peşin ödenen vergi/fonları izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 19 Diğer Dönen Varlıklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli vergi alacağı hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Peşin vergi ödendiğinde veya işletme adına vergi kesintisi yapıldığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Yıllık vergi borcundan mahsup veya iade/başka hesaba aktarımda. |
| Sık karşı hesaplar | 102,360,370,371. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Diğer dönen varlıklar. |
Muhasebe mantığı
Peşin ödenen vergi nihai vergi gideri değildir; gelecekte hesaplanacak vergi borcundan mahsup edilecek alacaktır.
Mesleki uyarı: 193 ile 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri hesabının dönem sonu kullanım mantığı karıştırılmamalıdır.
Uygulama 1 - Temel işlem
Dönem içinde 90.000 TL geçici vergi banka yoluyla ödenmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 193 | Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | ₺90.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺90.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 90.000,00 TL = Alacak toplamı 90.000,00 TL.
- Ödeme, yıllık vergi hesabından mahsup edilmek üzere varlık olarak izlenir.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Yıl sonunda hesaplanan 140.000 TL kurumlar vergisi karşılığından 90.000 TL peşin vergi mahsup edilerek 371’e aktarılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 371 | Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-) | ₺90.000,00 | |
| 193 | Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | ₺90.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 90.000,00 TL = Alacak toplamı 90.000,00 TL.
- Dönem sonu sunumunda vergi karşılığıyla ilişkilendirilmek üzere 371’e aktarım yapılır.
Uygulama 3 - Dönem vergisi ile peşin vergilerin mahsup edilmesi
Dönem kurumlar vergisi karşılığı 900.000 TL, 193 hesabında peşin ödenmiş vergi ve stopajlar 650.000 TL’dir.
Dönem vergisi karşılığı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 691 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺900.000,00 | |
| 370 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺900.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 900.000,00 TL = Alacak toplamı 900.000,00 TL.
Peşin vergilerin mahsup edilmesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 371 | Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-) | ₺650.000,00 | |
| 193 | Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar | ₺650.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 650.000,00 TL = Alacak toplamı 650.000,00 TL.
- Kalan 250.000 TL ödenecek vergi yükümlülüğü olur. TMS 12’de cari vergi varlık/yükümlülük sunumu ve mahsup koşulları ayrıca değerlendirilir.
Uygulama 4 - Peşin verginin dönem vergisini aşması
193 hesabı 500.000 TL, dönem vergisi 420.000 TL’dir. Mahsup sonrası 80.000 TL vergi alacağı devam eder.
Mahsup
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 371 | Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-) | ₺420.000,00 | |
| 193 | Peşin Ödenen Vergiler | ₺420.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 420.000,00 TL = Alacak toplamı 420.000,00 TL.
- Kalan 80.000 TL finansal durum tablosunda cari vergi varlığı/diğer dönen varlık niteliğinde sunulur. KÜMİ FRS Bölüm 20 de peşin ödenen verginin dönem vergisini aşan kısmının diğer dönen varlıklarda gösterilmesini öngörür.
Vergisel değerlendirme
Geçici vergi, stopaj ve mahsup/iade kuralları güncel GVK/KVK ve tebliğlere göre uygulanır. Oran ve süreler işlem tarihinde doğrulanmalıdır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TMS 12/IAS 12 cari vergi yükümlülüğü ve cari vergi varlığını vergi otoritesine ödenecek/geri alınacak tutar üzerinden muhasebeleştirir. Peşin ödenen vergi, cari vergi yükümlülüğünü aşarsa cari vergi varlığı oluşabilir. Ayrıca geçici farklar için ertelenmiş vergi muhasebesi uygulanır. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 23’e göre dönem vergisi ve ertelenmiş vergi birlikte düzenlenir. Büyük işletmelerin ertelenmiş vergi sunması zorunludur; diğer işletmelerde belirli koşullarda isteğe bağlıdır. Peşin/tevkif edilmiş gelir vergileri cari vergi hesabında dikkate alınır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 20 küçük ve mikro işletmelerin ertelenmiş vergi varlığı/yükümlülüğü hesaplamamasını, sadece vergiye tabi kâr üzerinden dönem vergisini finansal tablolara almasını öngörür. Peşin ödenen vergi dönem vergisini aşarsa fark diğer dönen varlıklarda gösterilir. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: 193 bir vergi ödeme/mahsup hesabıdır; TMS 12’deki ertelenmiş vergi ile karıştırılmamalıdır. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Vergi dairesi tahakkukları, geçici vergi beyannameleri ve stopaj belgeleriyle mutabakat yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Peşin vergiyi doğrudan 691 vergi gideri yazmak.
- 193-371 aktarımını yapmamak.
Kontrol sorusu: 193 bakiyesi resmi tahakkuk/ödeme belgeleri ve mahsup listeleriyle uyuşuyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.