126 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 12 Ticari Alacaklar
Kısa tanım
Bir yıl içinde geri alınması beklenen ticari ilişkilere bağlı depozito ve teminatları izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Bir yıl içinde geri alınması beklenen ticari ilişkilere bağlı depozito ve teminatları izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 12 Ticari Alacaklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli ticari nitelikli teminat alacağı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Depozito/teminat verildiğinde. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | İade alındığında, mahsup edildiğinde veya gelir/gidere dönüştüğünde. |
| Sık karşı hesaplar | 100, 102, 320, 770. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Ticari alacaklar. |
Muhasebe mantığı
İşletme parayı geçici olarak karşı tarafa bırakır; geri alma hakkı doğduğu için alacak varlığı oluşur.
Mesleki uyarı: Vadesi bir yıldan uzun olan teminatlar 226 hesabında izlenmelidir.
Uygulama 1 - Temel işlem
Tedarikçiye kısa vadeli sözleşme kapsamında 30.000 TL nakit teminat banka üzerinden verilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 126 | Verilen Depozito ve Teminatlar | ₺30.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺30.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 30.000,00 TL = Alacak toplamı 30.000,00 TL.
- Teminat gider değildir; geri alınabilir varlıktır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Sözleşme sonunda 25.000 TL iade alınmış, 5.000 TL sözleşmeye uygun zarar mahsubu olarak kesinleşmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺25.000,00 | |
| 770 | Genel Yönetim Giderleri / uygun gider | ₺5.000,00 | |
| 126 | Verilen Depozito ve Teminatlar | ₺30.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 30.000,00 TL = Alacak toplamı 30.000,00 TL.
- Geri alınmayan kısım ekonomik niteliğine göre giderleştirilmiştir.
Uygulama 3 - Uzun vadeli faizsiz depozitonun iskonto edilmesi
İşletme 3 yıl sonra geri alınacak 100.000 TL depozitoyu sözleşme başında vermiştir. TFRS raporlamasında bugünkü değer örnek olarak 75.000 TL hesaplanmıştır; 25.000 TL fark sözleşmenin ekonomik niteliğine göre ilgili varlık/gider unsuruna ayrılır. Uzun vade nedeniyle 226 kullanılmalıdır.
İlk raporlama kaydı - örnek
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 226 | Verilen Depozito ve Teminatlar | ₺75.000,00 | |
| 180/280* | Peşin Ödenmiş Kira/Kullanım Hakkı - niteliğe göre | ₺25.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺100.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 100.000,00 TL = Alacak toplamı 100.000,00 TL.
- Faizsiz uzun vadeli depozito finansal varlıksa TFRS 9 kapsamında başlangıçta gerçeğe uygun değer, sonrasında itfa edilmiş maliyet yaklaşımı gündeme gelir. Kira depozitosu gibi durumlarda 25.000 TL fark çoğu kez peşin ödenmiş kira/kullanım hakkı niteliğindedir (TFRS 16 açısından da değerlendirilir) ve dönemlere yayılır; doğrudan dönem gideri yazılmamalıdır.
Uygulama 4 - Vade kısalınca 226’dan 126’ya sınıflama
3 yıllık depozitonun tahsiline 10 ay kalmış ve itfa edilmiş değeri 92.000 TL olmuştur.
Kısa vadeye sınıflama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 126 | Verilen Depozito ve Teminatlar | ₺92.000,00 | |
| 226 | Verilen Depozito ve Teminatlar | ₺92.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 92.000,00 TL = Alacak toplamı 92.000,00 TL.
- Sınıflama vade esasına göre yapılır; ölçüm ile sınıflama ayrı konulardır.
Vergisel değerlendirme
Giderleşen teminat tutarının vergi matrahından indirilebilirliği belgelendirme ve işle ilgililik koşullarına bağlıdır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Ticari alacaklar TFRS 15 kapsamında doğan işlem fiyatı üzerinden başlar; önemli finansman bileşeni varsa paranın zaman değeri ayrıştırılır. Sonrasında TFRS 9 uygulanır. TFRS 9 paragraf 5.5.15-5.5.17 kapsamındaki basitleştirilmiş yaklaşımda belirli ticari alacak ve sözleşme varlıkları için zarar karşılığı ömür boyu beklenen kredi zararına eşit ölçülür. Yabancı para alacaklar TMS 21’e göre parasal kalemdir. Vergi karşılığı ile TFRS karşılığı arasında geçici fark varsa TMS 12 gündeme gelir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 5 ve Bölüm 9 birlikte uygulanır. Tahsil süresi bir yıl veya daha kısa alacaklar itibari değer üzerinden, bir yıldan uzun alacaklar itfa edilmiş değer üzerinden ölçülür. Değer düşüklüğü raporlama döneminde gözlemlenebilir kanıt varsa tanınır; itibari değerle ölçülen alacaklarda zarar, defter değeri ile vadesinde tahsil edilmesi beklenen en gerçekçi tutar arasındaki farktır. Yabancı para için Bölüm 20 uygulanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10’a göre küçük işletmelerin bir yıl veya daha kısa alacakları iskonto edilmemiş tutar; bir yıldan uzun alacakları iskonto edilmiş tutar üzerinden ölçülür. Mikro işletmeler ticari ve ticari olmayan alacaklarını iskonto edilmemiş beklenen tahsil tutarıyla ölçer. Tahsil imkânı güçleşen alacaklar için değer düşüklüğü karşılığı ayrılır. Hasılatta küçük/mikro vade farkı ayrımı Bölüm 7 ile birlikte ele alınır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: VUK 323 şüpheli alacak ölçütleri hukuki/vergisel gider kabulünü belirler; TFRS 9 ise geleceğe dönük kredi riski modeliyle çok daha erken karşılık doğurabilir. BOBİ/KÜMİ bu iki uç arasında, gözlemlenebilir kanıt ve basitleştirilmiş ölçüm yaklaşımı kullanır. 122 vergi reeskontu, TFRS/BOBİ/KÜMİ itfa edilmiş maliyet hesabının eş anlamlısı değildir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Geri alınabilirlik, vade ve karşı taraf mutabakatı kontrol edilir; uzun vade varsa 226’ya sınıflama yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Teminatı doğrudan gider yazmak.
- Uzun vadeli teminatı 126’da bırakmak.
Kontrol sorusu: Her teminat için sözleşme, iade tarihi ve karşı taraf teyidi mevcut mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.