138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 13 Diğer Alacaklar
Kısa tanım
Ticari olmayan ve tahsilinde şüphe bulunan kısa vadeli diğer alacakları izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Ticari olmayan ve tahsilinde şüphe bulunan kısa vadeli diğer alacakları izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 13 Diğer Alacaklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli riskli alacak hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | 131-136 gibi hesaplardan şüpheli hale gelen alacak aktarıldığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Tahsil, değersiz hale gelme veya kapanışta. |
| Sık karşı hesaplar | 131-136,139,102,689. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Diğer alacaklar. |
Muhasebe mantığı
Alacak hukuken devam eder; sadece tahsil riski nedeniyle ayrı izlenir.
Mesleki uyarı: VUK 323 esas itibarıyla ticari ve zirai kazancın elde edilmesi/idamesiyle ilgili alacak şartını içerir; ticari olmayan alacaklarda vergi karşılığı otomatik kabul edilmez.
Uygulama 1 - Temel işlem
136 Diğer Çeşitli Alacaklar hesabındaki 25.000 TL alacak şüpheli hale gelmiş ve ayrı izlenmeye başlanmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 138 | Şüpheli Diğer Alacaklar | ₺25.000,00 | |
| 136 | Diğer Çeşitli Alacaklar | ₺25.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 25.000,00 TL = Alacak toplamı 25.000,00 TL.
- Riskli diğer alacak ayrı hesaba taşınır.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Şüpheli alacağın 5.000 TL’si tahsil edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺5.000,00 | |
| 138 | Şüpheli Diğer Alacaklar | ₺5.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 5.000,00 TL = Alacak toplamı 5.000,00 TL.
- Tahsil kadar alacak azalır.
Uygulama 3 - Şüpheli diğer alacakta kısmi tahsilat
138’de 40.000 TL alacak bulunmakta ve 139’da 30.000 TL karşılık vardır. 10.000 TL tahsil edilmiştir.
Tahsil
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺10.000,00 | |
| 138 | Şüpheli Diğer Alacaklar | ₺10.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 10.000,00 TL = Alacak toplamı 10.000,00 TL.
Karşılık çözümü - örnek 7.500 TL
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 139 | Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-) | ₺7.500,00 | |
| 644 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | ₺7.500,00 |
Kontrol: Borç toplamı 7.500,00 TL = Alacak toplamı 7.500,00 TL.
- Tahsilat ile karşılık çözümü ayrı kaydedilir.
Uygulama 4 - Ticari olmayan şüpheli alacağın vergi farkı
Muhasebe açısından 20.000 TL karşılık gerekli görülmüş, ancak VUK bakımından gider kabul edilmediği varsayılmıştır.
Finansal raporlama karşılığı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺20.000,00 | |
| 139 | Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-) | ₺20.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 20.000,00 TL = Alacak toplamı 20.000,00 TL.
- Mali kâr hesabında 20.000 TL KKEG/uyarlama gündeme gelir; geçici fark niteliği varsa TMS 12 veya BOBİ FRS kapsamına göre ertelenmiş vergi değerlendirilir.
Vergisel değerlendirme
Vergisel karşılık ayrılabilirliği alacağın ticari/zirai kazançla bağlantısı ve VUK şartlarına göre ayrıca analiz edilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Nakit tahsil hakkı doğuran bu tür alacaklar sözleşmesel finansal varlık ise TFRS 9 kapsamındadır. İlk ölçümde gerçeğe uygun değer ve sonrasında uygun ölçüm kategorisi/etkin faiz ile değer düşüklüğü değerlendirilir. Yabancı para ise TMS 21 uygulanır. Ticari olmayan alacaklarda TFRS 9 basitleştirilmiş ticari alacak yaklaşımı otomatik uygulanmayabilir; genel ECL modeli değerlendirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da ticari ve diğer alacakların vadeye göre itibari değer/itfa edilmiş değer ölçümü ve gözlemlenebilir kanıta dayalı değer düşüklüğü hükümleri vardır. İlişkili taraf olması ölçümden muafiyet yaratmaz. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 küçük işletmelerde bir yıldan uzun alacaklarda iskonto, mikro işletmelerde alacakların iskonto edilmemiş beklenen tahsil tutarıyla ölçülmesi yaklaşımını getirir. Tahsil imkânı güçleşen alacaklar için karşılık ayrılır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: Vergi açısından ticari olmayan alacak karşılıklarının gider kabulü daha sınırlı olabilir. Finansal raporlamada ekonomik değer düşüklüğü ile vergi gider kabulü ayrı takip edilmelidir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Hukuki durum ve tahsil olasılığı gözden geçirilir; 139 karşılığı varsa güncellenir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Ticari olmayan her alacağa VUK karşılığı ayırmak.
- Hukuki takip dosyasını belgelememek.
Kontrol sorusu: 138 alacakların tahsil riski ve vergi karşılığına uygunluğu ayrı ayrı belgelenmiş mi?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.