139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 13 Diğer Alacaklar(−)
Kısa tanım
138 hesapta izlenen şüpheli diğer alacaklara ilişkin karşılığı izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
138 hesapta izlenen şüpheli diğer alacaklara ilişkin karşılığı izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 13 Diğer Alacaklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktifi düzenleyici karşılık hesabı |
| Normal bakiye | Alacak bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Karşılık iptal edildiğinde veya alacak kapandığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Karşılık ayrıldığında. |
| Sık karşı hesaplar | 654,644,138. |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklarda diğer alacaklardan indirim. |
Muhasebe mantığı
Brüt alacak 138’de korunur; tahsil edilememe riski 139 ile netleştirilir.
Mesleki uyarı: Vergi gideri kabulü, 129’a kıyasla daha dikkatli incelenmelidir; alacağın kazancın elde edilmesi ve idamesiyle bağı önemlidir.
Uygulama 1 - Temel işlem
138 hesapta 25.000 TL alacak için muhasebe açısından tam karşılık ayrılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺25.000,00 | |
| 139 | Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-) | ₺25.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 25.000,00 TL = Alacak toplamı 25.000,00 TL.
- Finansal tabloda net alacak sıfıra yaklaşır; hukuki alacak devam eder.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
5.000 TL tahsilat sonrası karşılığın aynı tutarı çözülmüştür.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 139 | Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-) | ₺5.000,00 | |
| 644 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | ₺5.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 5.000,00 TL = Alacak toplamı 5.000,00 TL.
- Tahsil edilen kısım için karşılık kalmaz.
Uygulama 3 - Karşılığın ilave edilmesi
139 bakiyesi 15.000 TL iken yeni tahsilat tahminine göre 22.000 TL karşılık gerekmektedir.
İlave karşılık
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺7.000,00 | |
| 139 | Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-) | ₺7.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 7.000,00 TL = Alacak toplamı 7.000,00 TL.
- Karşılık sadece gereken ilave tutar kadar artırılır.
Uygulama 4 - Karşılığın çözümü
Tahsil olasılığı iyileştiği için 5.000 TL karşılık artık gerekli değildir.
Çözüm
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 139 | Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-) | ₺5.000,00 | |
| 644 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | ₺5.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 5.000,00 TL = Alacak toplamı 5.000,00 TL.
- Raporlama tarihinde en güncel tahsil beklentisi esas alınır.
Vergisel değerlendirme
Vergi açısından indirilemeyen karşılıklar KKEG olabilir. Geçici fark varsa TMS 12/ilgili raporlama çerçevesine göre ertelenmiş vergi değerlendirilebilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: Nakit tahsil hakkı doğuran bu tür alacaklar sözleşmesel finansal varlık ise TFRS 9 kapsamındadır. İlk ölçümde gerçeğe uygun değer ve sonrasında uygun ölçüm kategorisi/etkin faiz ile değer düşüklüğü değerlendirilir. Yabancı para ise TMS 21 uygulanır. Ticari olmayan alacaklarda TFRS 9 basitleştirilmiş ticari alacak yaklaşımı otomatik uygulanmayabilir; genel ECL modeli değerlendirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 9’da ticari ve diğer alacakların vadeye göre itibari değer/itfa edilmiş değer ölçümü ve gözlemlenebilir kanıta dayalı değer düşüklüğü hükümleri vardır. İlişkili taraf olması ölçümden muafiyet yaratmaz. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 10 küçük işletmelerde bir yıldan uzun alacaklarda iskonto, mikro işletmelerde alacakların iskonto edilmemiş beklenen tahsil tutarıyla ölçülmesi yaklaşımını getirir. Tahsil imkânı güçleşen alacaklar için karşılık ayrılır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: Vergi açısından ticari olmayan alacak karşılıklarının gider kabulü daha sınırlı olabilir. Finansal raporlamada ekonomik değer düşüklüğü ile vergi gider kabulü ayrı takip edilmelidir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
138-139 eşleştirmesi yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- 139’u 138’den yüksek tutmak.
- KKEG analizini yapmamak.
Kontrol sorusu: Muhasebe karşılığı ile vergiye kabul edilen karşılık ayrıştırıldı mı?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.