150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar
Kısa tanım
Üretim veya hizmet sürecinde kullanılmak üzere elde bulundurulan hammadde, yardımcı madde, işletme malzemesi ve benzeri stokları izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Üretim veya hizmet sürecinde kullanılmak üzere elde bulundurulan hammadde, yardımcı madde, işletme malzemesi ve benzeri stokları izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli stok hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Stok edinildiğinde veya üretim maliyeti bu hesaba aktarıldığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Tüketime/üretime sevk, satış maliyetine aktarım, başka stok hesabına dönüşüm veya kayıttan çıkarma. |
| Sık karşı hesaplar | 710,740,191,320 |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Stoklar. |
Muhasebe mantığı
Stoklar satılıncaya veya üretimde tüketilinceye kadar varlık niteliğindedir. Maliyet, ilgili stok üzerinde birikir; satış anında uygun satış maliyeti hesabına giderleşir.
Mesleki uyarı: Stok maliyetine dahil edilecek unsurlar ile dönem giderleri ayrılmalıdır. Finansman giderleri, fire, anormal kayıp ve genel yönetim giderleri otomatik olarak stok maliyetine yüklenemez.
Uygulama 1 - Temel işlem
Üretimde kullanılmak üzere 100.000 TL + örnek %20 KDV ile hammadde vadeli satın alınmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 150 | İlk Madde ve Malzeme | ₺100.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺20.000,00 | |
| 320 | Satıcılar | ₺120.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 120.000,00 TL = Alacak toplamı 120.000,00 TL.
- İşlemin ekonomik özüne göre stok varlığı veya üretim aşaması muhasebeleştirilmiştir.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
60.000 TL hammadde üretime sevk edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 710 | Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri | ₺60.000,00 | |
| 150 | İlk Madde ve Malzeme | ₺60.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 60.000,00 TL = Alacak toplamı 60.000,00 TL.
- Stokun tüketim/satış/üretim dönüşümü nedeniyle ilgili maliyet hesabına aktarım yapılmıştır.
Uygulama 3 - Uzun vadeli hammadde alımında vade farkı
Hammaddenin peşin fiyatı 400.000 TL, 18 ay vadeli sözleşme bedeli 470.000 TL’dir; KDV ihmal edilmiştir. Raporlama amacıyla 70.000 TL finansman unsuru stok maliyetinden ayrılır.
İlk kayıt - raporlama yaklaşımı
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 150 | İlk Madde ve Malzeme | ₺400.000,00 | |
| 320/420* | Satıcılar | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400.000,00 TL = Alacak toplamı 400.000,00 TL.
Döneme düşen örnek finansman gideri 30.000 TL
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 780 | Finansman Giderleri | ₺30.000,00 | |
| 320/420* | Satıcılar | ₺30.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 30.000,00 TL = Alacak toplamı 30.000,00 TL.
- TMS 2, finansman unsuru içeren vadeli alışlarda normal kredi şartlarını aşan farkın finansman gideri niteliğini gündeme getirir. BOBİ FRS ve KÜMİ FRS küçük işletmelerde bir yıldan uzun vadede ayrıştırma yapar; mikro işletmelerde KÜMİ FRS ayrıştırmaz.
Uygulama 4 - Anormal fire
Üretime verilen 100.000 TL hammaddenin 8.000 TL’si anormal fire olarak kaybedilmiştir.
Anormal fire kaydı
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 689/659* | Anormal Fire Zararı - uygun gider | ₺8.000,00 | |
| 150 | İlk Madde ve Malzeme | ₺8.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 8.000,00 TL = Alacak toplamı 8.000,00 TL.
- Anormal kayıp stok/üretim maliyetine yüklenmez; dönem gideri olarak değerlendirilir. Vergi açısından zayi/fire belgelendirmesi ayrıca incelenir.
Vergisel değerlendirme
VUK stok değerleme yöntemleri, maliyet bedeli ve kıymeti düşen mallar hükümleri uygulanır. KDV indirimi için belge ve indirim şartları kontrol edilir. Fire/zayiatın normal veya anormal olması vergi sonucunu etkileyebilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TMS 2/IAS 2 stokları maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçer. Maliyet satın alma, dönüştürme ve mevcut konuma/duruma getirme maliyetlerini içerir; anormal fire, gereksiz depolama ve üretimle ilgisiz genel yönetim giderleri maliyete alınmaz. Sabit genel üretim giderleri normal kapasite esasına göre dağıtılır. FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet kullanılabilir; LIFO TMS 2 kapsamında değildir. Değer düşüklüğü koşullar düzelirse maliyet sınırına kadar geri çevrilebilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 6 stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçülür. Bir yıl veya daha kısa vadeli alımlarda vade farkı ayrıştırılmaz; bir yıldan uzun vadeli alımlarda peşin fiyat bulunur ve finansman unsuru faiz gideri olarak dönemlere yayılır. Borsada işlem gören stok niteliğindeki kıymetli madenlerde özel piyasa değeri hükmü vardır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 8’de küçük işletmeler için bir yıldan uzun vadeli stok alımlarında vade farkı ayrıştırılır; mikro işletmelerde stok maliyeti vade farkı ayrıştırılmadan beklenen ödeme tutarıyla ölçülür. KÜMİ FRS dönüştürme maliyetlerinde tam maliyet yöntemini temel alır; normal maliyet yöntemine ilişkin seçenek/kurallar ayrıca yer alır. Net gerçekleşebilir değer testi uygulanır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: VUK maliyet bedeli ve kıymeti düşen mal hükümleriyle TMS 2/BOBİ/KÜMİ net gerçekleşebilir değer yaklaşımı birebir aynı değildir. Vergi defterindeki 158 karşılığı finansal raporlama karşılığıyla otomatik eşleştirilmemelidir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Fiziki sayım, stok kartı mutabakatı, maliyet yöntemi, fire ve değer düşüklüğü analizi yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Satılmamış stok maliyetini doğrudan gider yazmak.
- Fiziki sayım farklarını araştırmadan kapatmak.
- Anormal fireyi stok maliyetinde tutmak.
Kontrol sorusu: Stok miktarı × birim maliyet toplamı büyük defter bakiyesiyle ve sayım tutanaklarıyla uyuşuyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.