151 Yarı Mamuller - Üretim Hesabı
Sınıf / grup: 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar
Kısa tanım
Üretim süreci tamamlanmamış, üzerinde direkt malzeme, işçilik ve genel üretim gideri birikmiş yarı mamulleri izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Üretim süreci tamamlanmamış, üzerinde direkt malzeme, işçilik ve genel üretim gideri birikmiş yarı mamulleri izler.
| Hesap sınıfı / grubu | 1 Dönen Varlıklar / 15 Stoklar |
|---|---|
| Hesap niteliği | Aktif karakterli stok hesabı |
| Normal bakiye | Borç bakiyesi verir. |
| Borçlandırıldığı başlıca durumlar | Stok edinildiğinde veya üretim maliyeti bu hesaba aktarıldığında. |
| Alacaklandırıldığı başlıca durumlar | Tüketime/üretime sevk, satış maliyetine aktarım, başka stok hesabına dönüşüm veya kayıttan çıkarma. |
| Sık karşı hesaplar | 711,721,731,152 |
| Mali tablodaki yeri | Dönen varlıklar - Stoklar. |
Muhasebe mantığı
Stoklar satılıncaya veya üretimde tüketilinceye kadar varlık niteliğindedir. Maliyet, ilgili stok üzerinde birikir; satış anında uygun satış maliyeti hesabına giderleşir.
Mesleki uyarı: Stok maliyetine dahil edilecek unsurlar ile dönem giderleri ayrılmalıdır. Finansman giderleri, fire, anormal kayıp ve genel yönetim giderleri otomatik olarak stok maliyetine yüklenemez.
Uygulama 1 - Temel işlem
Dönem sonunda tamamlanmamış üretime toplam 180.000 TL üretim maliyeti yüklenmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺180.000,00 | |
| 711 | Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma | ₺80.000,00 | |
| 721 | Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma | ₺50.000,00 | |
| 731 | Genel Üretim Giderleri Yansıtma | ₺50.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 180.000,00 TL = Alacak toplamı 180.000,00 TL.
- İşlemin ekonomik özüne göre stok varlığı veya üretim aşaması muhasebeleştirilmiştir.
Uygulama 2 - İleri düzey / dönem sonu
Yarı mamullerin 150.000 TL’lik kısmı tamamlanarak mamule dönüşmüştür.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 152 | Mamuller | ₺150.000,00 | |
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺150.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 150.000,00 TL = Alacak toplamı 150.000,00 TL.
- Stokun tüketim/satış/üretim dönüşümü nedeniyle ilgili maliyet hesabına aktarım yapılmıştır.
Uygulama 3 - Normal kapasiteye göre genel üretim gideri dağıtımı
Dönemde 120.000 TL sabit genel üretim gideri oluşmuş; normal kapasiteye göre 90.000 TL’nin üretime yüklenmesi, 30.000 TL atıl kapasite giderinin dönem gideri olması gerektiği hesaplanmıştır.
Üretime yüklenen kısım
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺90.000,00 | |
| 731 | Genel Üretim Giderleri Yansıtma | ₺90.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 90.000,00 TL = Alacak toplamı 90.000,00 TL.
Dağıtılmayan atıl kapasite gideri
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 680/620* | Çalışmayan Kısım / Satışların Maliyeti - politika göre | ₺30.000,00 | |
| 731 | Genel Üretim Giderleri Yansıtma | ₺30.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 30.000,00 TL = Alacak toplamı 30.000,00 TL.
- TMS 2 sabit genel üretim giderlerinin normal kapasite esasına göre dağıtılmasını ister. KÜMİ FRS tam maliyeti temel alır ancak normal maliyet yöntemine de izin veren düzenlemeler içerir.
Uygulama 4 - Dönem sonu yarı mamul sayım farkı
Muhasebe kayıtları 220.000 TL yarı mamul gösterirken fiziki/üretim raporu 212.000 TL’yi doğrulamaktadır; 8.000 TL fark araştırma amacıyla 197’ye alınmıştır.
Geçici sayım farkı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 197 | Sayım ve Tesellüm Noksanları | ₺8.000,00 | |
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺8.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 8.000,00 TL = Alacak toplamı 8.000,00 TL.
- Farkın nedeni bulunmadan doğrudan üretim zararı veya maliyet hesabına kapatılmamalıdır.
Vergisel değerlendirme
VUK stok değerleme yöntemleri, maliyet bedeli ve kıymeti düşen mallar hükümleri uygulanır. KDV indirimi için belge ve indirim şartları kontrol edilir. Fire/zayiatın normal veya anormal olması vergi sonucunu etkileyebilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IFRS/TFRS: TMS 2/IAS 2 stokları maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçer. Maliyet satın alma, dönüştürme ve mevcut konuma/duruma getirme maliyetlerini içerir; anormal fire, gereksiz depolama ve üretimle ilgisiz genel yönetim giderleri maliyete alınmaz. Sabit genel üretim giderleri normal kapasite esasına göre dağıtılır. FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet kullanılabilir; LIFO TMS 2 kapsamında değildir. Değer düşüklüğü koşullar düzelirse maliyet sınırına kadar geri çevrilebilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS: Bölüm 6 stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerin düşük olanıyla ölçülür. Bir yıl veya daha kısa vadeli alımlarda vade farkı ayrıştırılmaz; bir yıldan uzun vadeli alımlarda peşin fiyat bulunur ve finansman unsuru faiz gideri olarak dönemlere yayılır. Borsada işlem gören stok niteliğindeki kıymetli madenlerde özel piyasa değeri hükmü vardır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS: Bölüm 8’de küçük işletmeler için bir yıldan uzun vadeli stok alımlarında vade farkı ayrıştırılır; mikro işletmelerde stok maliyeti vade farkı ayrıştırılmadan beklenen ödeme tutarıyla ölçülür. KÜMİ FRS dönüştürme maliyetlerinde tam maliyet yöntemini temel alır; normal maliyet yöntemine ilişkin seçenek/kurallar ayrıca yer alır. Net gerçekleşebilir değer testi uygulanır. |
| Vergi/MSUGT ile temel fark | Ana fark: VUK maliyet bedeli ve kıymeti düşen mal hükümleriyle TMS 2/BOBİ/KÜMİ net gerçekleşebilir değer yaklaşımı birebir aynı değildir. Vergi defterindeki 158 karşılığı finansal raporlama karşılığıyla otomatik eşleştirilmemelidir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Fiziki sayım, stok kartı mutabakatı, maliyet yöntemi, fire ve değer düşüklüğü analizi yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Satılmamış stok maliyetini doğrudan gider yazmak.
- Fiziki sayım farklarını araştırmadan kapatmak.
- Anormal fireyi stok maliyetinde tutmak.
Kontrol sorusu: Stok miktarı × birim maliyet toplamı büyük defter bakiyesiyle ve sayım tutanaklarıyla uyuşuyor mu?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.