251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı
Sınıf / grup: 2 Duran Varlıklar / 25 Maddi Duran Varlıklar
Kısa tanım
Yol, köprü, tünel, kanal, iskele, saha düzenlemesi gibi arsa/bina dışında kalan kalıcı düzenlerin maliyetini izler.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Yol, köprü, tünel, kanal, iskele, saha düzenlemesi gibi arsa/bina dışında kalan kalıcı düzenlerin maliyetini izler.
| Grup | 25 Maddi Duran Varlıklar |
|---|---|
| Nitelik | Aktif |
| Normal bakiye | Borç |
| Borçlandırılır | Düzen tamamlandığında veya satın alındığında. |
| Alacaklandırılır | Satış, hurdaya ayırma, değer kaybı veya başka hesaba transferde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 258,102,257,679/689. |
| Mali tablo yeri | Duran varlıklar / maddi duran varlıklar. |
Muhasebe mantığı
Yol, köprü, tünel, kanal, iskele, saha düzenlemesi gibi arsa/bina dışında kalan kalıcı düzenlerin maliyetini izler.
Uygulama 1 - İlk edinim
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 251 | YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ | ₺3.000.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV | ₺600.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺3.600.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,600,000.00 TL = Alacak toplamı 3,600,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Maddi duran varlık maliyeti ile indirilebilir KDV ayrıştırılır. KDV oranı örnek varsayımdır.
Uygulama 2 - Dönem amortismanı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 730 | Genel Üretim Giderleri / ilgili gider | ₺300.000,00 | |
| 257 | Birikmiş Amortismanlar (-) | ₺300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 300,000.00 TL = Alacak toplamı 300,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Amortisman varlığın kullanıldığı fonksiyona göre gider veya üretim maliyetine dağıtılır.
Uygulama 3 - Değer düşüklüğü
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 689.90 | TMS 36 Değer Düşüklüğü Zararı | ₺250.000,00 | |
| 251.90 | TMS 36 Değer Düşüklüğü Düzeltmesi | ₺250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 250,000.00 TL = Alacak toplamı 250,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Geri kazanılabilir tutar defter değerinin altına düştüğünde TMS 36 kapsamında raporlama düzeltmesi yapılır.
- Düzeltme alt hesabı resmi TDHP hesabı değildir.
Uygulama 4 - Satış
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺1.800.000,00 | |
| 257 | Birikmiş Amortismanlar (-) | ₺900.000,00 | |
| 689 | Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar | ₺300.000,00 | |
| 251 | YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ | ₺3.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: KDV hariç basitleştirilmiş örnekte varlığın net defter değeri ile satış bedeli arasındaki zarar sonuç hesabına alınmıştır; gerçek satışta KDV/ÖTV ve belge hükümleri ayrıca eklenir.
Vergisel değerlendirme
VUK 269-272 maliyet bedeli, VUK 313 ve devamı amortisman hükümleri ve iktisadi kıymet bazlı faydalı ömür listeleri dikkate alınır. Binek otomobili, finansman gideri, kur farkı ve yenileme fonu gibi konularda özel hükümler bulunabilir. Vergi amortismanı ile finansal raporlama amortismanı aynı olmak zorunda değildir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IAS 16/TMS 16 uyarınca bir maddi duran varlık, gelecekte ekonomik fayda sağlaması muhtemel ve maliyeti güvenilir ölçülebilir olduğunda varlık olarak kayda alınır. Maliyete doğrudan ilişkilendirilebilir harcamalar ile gerekli ise söküm/restorasyon yükümlülüğünün bugünkü değeri dahil edilir. Sonraki ölçüm maliyet modeli veya sınıf bazında yeniden değerleme modeli olabilir. Önemli bileşenler ayrı amortismana tabi tutulur; yararlı ömür, kalıntı değer ve yöntem en azından dönem sonlarında gözden geçirilir. IAS 36/TMS 36 değer düşüklüğü, IAS 23/TMS 23 özellikli varlık borçlanma maliyetleri ve IFRS 5/TFRS 5 satış amaçlı sınıflama gerektiğinde devreye girer. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 12 maddi duran varlıkların ilk kayda alınması, amortisman, sonraki ölçüm ve değer düşüklüğünü düzenler. Borçlanma maliyetleri Bölüm 17, değer düşüklüğü Bölüm 18 ile birlikte değerlendirilir. TFRS’ye göre bazı ölçüm ve uygulama ayrıntıları sadeleştirilmiştir. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS maddi duran varlıklar için maliyet, amortisman ve değer düşüklüğü esaslarını ölçeklenmiş biçimde düzenler. Küçük/mikro işletme ayrımı ve finansman unsurunun aktifleştirilmesine ilişkin ilgili hükümler ayrıca kontrol edilir. |
| Vergi/MSUGT | Temel yaklaşım: Hesap planı ve vergi değerleme kuralları esas alınır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Yasal kayıt ile raporlama ölçümü ayrılmalıdır. |
| IFRS/TFRS | Temel yaklaşım: Ekonomik öz ve ilgili standart ölçüm esasları uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS hesap kodu dayatmaz; düzeltme/alt hesap işletme politikasına göre kurulur. |
| BOBİ FRS | Temel yaklaşım: BOBİ FRS bölüm hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS’ye göre sadeleştirilmiş veya farklı ölçüm tercihleri olabilir. |
| KÜMİ FRS | Temel yaklaşım: KÜMİ FRS ölçeklenmiş hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Mikro/küçük işletme ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Fiziki envanter ve tapu/ruhsat/sabit kıymet kartı mutabakatı yapılır. Yararlı ömür, kalıntı değer, amortisman yöntemi ve bileşenler gözden geçirilir. Değer düşüklüğü göstergeleri test edilir. Satış amaçlı sınıflama kriterleri varsa TFRS 5 kontrol edilir. Vergi-finansal raporlama taşıma değeri farkı için ertelenmiş vergi analizi yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Arsa ve binayı tek varlık gibi amortismana tabi tutmak.
- Onarım gideri ile kapasite/ekonomik fayda artıran kapital harcamayı ayırmamak.
- TFRS’de bileşen amortismanını ihmal etmek.
- Değer düşüklüğü ile yeniden değerlemeyi aynı işlem sanmak.
Mesleki kontrol sorusu: Bu varlık içinde toplam maliyetin %35’ini oluşturan ve yararlı ömrü ana varlıktan yarı yarıya kısa bir bileşen varsa amortisman nasıl ayrıştırılmalıdır?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.