250 Arazi ve Arsalar Hesabı
Sınıf / grup: 2 Duran Varlıklar / 25 Maddi Duran Varlıklar
Kısa tanım
İşletmeye ait her türlü arazi ve arsaların maliyetini izler. Arazi kural olarak sınırsız yararlı ömürlüdür ve amortismana tabi tutulmaz; üzerindeki bina veya düzen ayrı bileşendir.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
İşletmeye ait her türlü arazi ve arsaların maliyetini izler. Arazi kural olarak sınırsız yararlı ömürlüdür ve amortismana tabi tutulmaz; üzerindeki bina veya düzen ayrı bileşendir.
| Grup | 25 Maddi Duran Varlıklar |
|---|---|
| Nitelik | Aktif |
| Normal bakiye | Borç |
| Borçlandırılır | Arazi/arsa satın alındığında ve maliyete giren doğrudan harcamalarda. |
| Alacaklandırılır | Satışta, kamulaştırmada, sınıf değişikliğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 102,320,258,679/689, 522 yeniden değerleme fonları (yasal/TFRS ayrımıyla). |
| Mali tablo yeri | Duran varlıklar / maddi duran varlıklar. |
Muhasebe mantığı
İşletmeye ait her türlü arazi ve arsaların maliyetini izler. Arazi kural olarak sınırsız yararlı ömürlüdür ve amortismana tabi tutulmaz; üzerindeki bina veya düzen ayrı bileşendir.
Uygulama 1 - Arazi edinimi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 250 | ARAZİ VE ARSALAR | ₺3.000.000,00 | |
| 191 | İndirilecek KDV / varsa | ₺600.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺3.600.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,600,000.00 TL = Alacak toplamı 3,600,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Örnekte indirilebilir KDV varsayılmıştır; taşınmazın teslim şekli ve KDV durumu somut işleme göre doğrulanmalıdır.
Uygulama 2 - Arazi için amortisman ayrılmaz
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| ---* | Yevmiye kaydı yok |
Kontrol: Borç toplamı 0.00 TL = Alacak toplamı 0.00 TL.
- Kayıt mantığı: TMS 16 yaklaşımında sınırsız yararlı ömürlü arazi normal koşullarda amortismana tabi değildir. Vergi uygulamasında da arsa/arazi amortismanı ayrıca özel hüküm yoksa söz konusu değildir.
Uygulama 3 - TMS 36 değer düşüklüğü
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 689.90 | TMS 36 Değer Düşüklüğü Zararı | ₺250.000,00 | |
| 250.90 | TMS 36 Değer Düşüklüğü Düzeltmesi | ₺250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 250,000.00 TL = Alacak toplamı 250,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: Geri kazanılabilir tutar defter değerinin altına düşerse değer düşüklüğü değerlendirilir.
- Düzeltme alt hesabı resmi TDHP hesabı değildir.
Uygulama 4 - Arazi satışı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺2.700.000,00 | |
| 689 | Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar | ₺300.000,00 | |
| 250 | ARAZİ VE ARSALAR | ₺3.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.
- Kayıt mantığı: KDV hariç basitleştirilmiş satış zararının kaydı; gerçek işlemde KDV ve taşınmaz satışına özgü vergi hükümleri ayrıca eklenir.
Vergisel değerlendirme
VUK 269-272 maliyet bedeli, VUK 313 ve devamı amortisman hükümleri ve iktisadi kıymet bazlı faydalı ömür listeleri dikkate alınır. Binek otomobili, finansman gideri, kur farkı ve yenileme fonu gibi konularda özel hükümler bulunabilir. Vergi amortismanı ile finansal raporlama amortismanı aynı olmak zorunda değildir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | IAS 16/TMS 16 uyarınca bir maddi duran varlık, gelecekte ekonomik fayda sağlaması muhtemel ve maliyeti güvenilir ölçülebilir olduğunda varlık olarak kayda alınır. Maliyete doğrudan ilişkilendirilebilir harcamalar ile gerekli ise söküm/restorasyon yükümlülüğünün bugünkü değeri dahil edilir. Sonraki ölçüm maliyet modeli veya sınıf bazında yeniden değerleme modeli olabilir. Önemli bileşenler ayrı amortismana tabi tutulur; yararlı ömür, kalıntı değer ve yöntem en azından dönem sonlarında gözden geçirilir. IAS 36/TMS 36 değer düşüklüğü, IAS 23/TMS 23 özellikli varlık borçlanma maliyetleri ve IFRS 5/TFRS 5 satış amaçlı sınıflama gerektiğinde devreye girer. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 12 maddi duran varlıkların ilk kayda alınması, amortisman, sonraki ölçüm ve değer düşüklüğünü düzenler. Borçlanma maliyetleri Bölüm 17, değer düşüklüğü Bölüm 18 ile birlikte değerlendirilir. TFRS’ye göre bazı ölçüm ve uygulama ayrıntıları sadeleştirilmiştir. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS maddi duran varlıklar için maliyet, amortisman ve değer düşüklüğü esaslarını ölçeklenmiş biçimde düzenler. Küçük/mikro işletme ayrımı ve finansman unsurunun aktifleştirilmesine ilişkin ilgili hükümler ayrıca kontrol edilir. |
| Vergi/MSUGT | Temel yaklaşım: Hesap planı ve vergi değerleme kuralları esas alınır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Yasal kayıt ile raporlama ölçümü ayrılmalıdır. |
| IFRS/TFRS | Temel yaklaşım: Ekonomik öz ve ilgili standart ölçüm esasları uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS hesap kodu dayatmaz; düzeltme/alt hesap işletme politikasına göre kurulur. |
| BOBİ FRS | Temel yaklaşım: BOBİ FRS bölüm hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: TFRS’ye göre sadeleştirilmiş veya farklı ölçüm tercihleri olabilir. |
| KÜMİ FRS | Temel yaklaşım: KÜMİ FRS ölçeklenmiş hükümleri uygulanır. | Bu hesap açısından kritik nokta: Mikro/küçük işletme ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Fiziki envanter ve tapu/ruhsat/sabit kıymet kartı mutabakatı yapılır. Yararlı ömür, kalıntı değer, amortisman yöntemi ve bileşenler gözden geçirilir. Değer düşüklüğü göstergeleri test edilir. Satış amaçlı sınıflama kriterleri varsa TFRS 5 kontrol edilir. Vergi-finansal raporlama taşıma değeri farkı için ertelenmiş vergi analizi yapılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Arsa ve binayı tek varlık gibi amortismana tabi tutmak.
- Onarım gideri ile kapasite/ekonomik fayda artıran kapital harcamayı ayırmamak.
- TFRS’de bileşen amortismanını ihmal etmek.
- Değer düşüklüğü ile yeniden değerlemeyi aynı işlem sanmak.
Mesleki kontrol sorusu: Bu varlık içinde toplam maliyetin %35’ini oluşturan ve yararlı ömrü ana varlıktan yarı yarıya kısa bir bileşen varsa amortisman nasıl ayrıştırılmalıdır?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.