407 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler Hesabı
Sınıf / grup: 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / 40 Mali Borçlar
Kısa tanım
Tahvil dışında, işletmenin bir yıldan uzun vadeli finansman amacıyla ihraç ettiği borçlanma niteliğindeki diğer menkul kıymetlerin izlendiği hesaptır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Tahvil dışında, işletmenin bir yıldan uzun vadeli finansman amacıyla ihraç ettiği borçlanma niteliğindeki diğer menkul kıymetlerin izlendiği hesaptır. Aracın hukuki adı kadar sözleşmesel nakit akışı ve TMS 32/TFRS 9'a göre borç mu özkaynak mı olduğu önemlidir.
| Grup | 40 Mali Borçlar |
|---|---|
| Nitelik | Pasif |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | İtfa, geri satın alma veya bir yıl içinde ödenecek kısmın 306 hesaba aktarılması. |
| Alacaklandırılır | Borçlanma aracı ihraç edildiğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 102, 408, 780, 381/481, 306 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler. |
| Kısa vadeye aktarım | Bir yıl içinde ödenecek kısım 306’ya aktarılır. |
| Mali tablodaki yeri | Uzun vadeli diğer menkul kıymet borçları. |
Muhasebe mantığı
Tahvil dışında, işletmenin bir yıldan uzun vadeli finansman amacıyla ihraç ettiği borçlanma niteliğindeki diğer menkul kıymetlerin izlendiği hesaptır. Aracın hukuki adı kadar sözleşmesel nakit akışı ve TMS 32/TFRS 9'a göre borç mu özkaynak mı olduğu önemlidir.
Uygulama 1 - Diğer borçlanma aracı ihracı
İşletme 6.000.000 TL nominal değerli uzun vadeli borçlanma aracı çıkarmış ve banka hesabına aynı tutar geçmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺6.000.000,00 | |
| 407 | Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler | ₺6.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 6,000,000.00 TL = Alacak toplamı 6,000,000.00 TL.
Uygulama 2 - İhraç iskontosu
6.000.000 TL nominal borçlanma aracı 5.700.000 TL nakit karşılığı ihraç edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺5.700.000,00 | |
| 408 | Menkul Kıymetler İhraç Farkı (-) | ₺300.000,00 | |
| 407 | Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler | ₺6.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 6,000,000.00 TL = Alacak toplamı 6,000,000.00 TL.
Uygulama 3 - Kısa vadeye aktarım
İzleyen yıl ödenecek 2.000.000 TL nominal kısım kısa vadeli 306 hesaba alınır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 407 | Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler | ₺2.000.000,00 | |
| 306 | Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler | ₺2.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 2,000,000.00 TL = Alacak toplamı 2,000,000.00 TL.
Vergisel değerlendirme
İhraç edilen aracın hukuki niteliği ve sermaye piyasası düzenlemeleri ile VUK dönemsellik hükümleri birlikte ele alınır. Vergi etkisi, aracın faiz/iskonto/prim yapısına göre ayrıca analiz edilir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | TFRS 9 açısından yükümlülüğün hukuki adı değil, finansal yükümlülük niteliği ve sözleşmesel nakit akışları esastır. Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan sınıf dışında kalan finansal yükümlülükler ilk kayda almada gerçeğe uygun değer ve doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri dikkate alınarak, sonraki dönemlerde etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyet üzerinden ölçülür. TMS 21 yabancı para kalemlerinde dönem sonu çevrimini, TFRS 7 ise likidite riski, vade analizi ve finansal risk açıklamalarını gündeme getirir. TMS 1'e göre cari/cari olmayan sınıflama bilanço tarihindeki sözleşmesel hak ve yükümlülüklere göre değerlendirilir. TMS 32'de sabit nakit ödeme zorunluluğu bulunan araçlar çoğunlukla finansal yükümlülük niteliğindedir; özkaynak sınıflaması yalnız hukuki başlığa bakılarak yapılamaz. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 9 Finansal Araçlar ve Özkaynaklar kapsamında finansal yükümlülükler ekonomik özüne göre değerlendirilir. Bir yıl veya daha kısa vadeli alacak ve borçlarda itibari/ödenmesi beklenen tutara dayalı sadeleştirilmiş yaklaşım; daha uzun vadeli kalemlerde ise finansman unsurunun ayrıştırılması ve etkin faiz benzeri bir dönemsel faiz yaklaşımı önem kazanır. BOBİ FRS, TFRS 9'un tüm sınıflandırma ve ölçüm mimarisini birebir kopyalamaz; bu nedenle her fark TFRS çalışma kâğıdından otomatik taşınmamalıdır. BOBİ FRS'de de aracın ekonomik özü ve geri ödeme zorunluluğu sınıflamada belirleyicidir. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS Bölüm 10 finansal araçları düzenler. Küçük işletmelerde ilk kayıt ile ödeme arasındaki süre bir yıl veya daha kısa olan alacak ve borçlar iskonto edilmemiş tutarla, bir yıldan uzun olanlar ise iskonto edilmiş tutarla ölçülür. Mikro işletmelerde ticari ve ticari olmayan alacak ve borçlar, vade süresinden bağımsız olarak tahsil/ödenmesi beklenen iskonto edilmemiş tutar üzerinden izlenir. Bu küçük-mikro ayrımı uzun vadeli borçlarda doğrudan finansal tablo farkı yaratabilir. KÜMİ FRS Bölüm 10 kapsamında borçlanma araçları finansal yükümlülük olarak ölçülür; küçük/mikro işletme ölçüm farkı vade yapısına göre ayrıca değerlendirilir. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: Hukuki borç, belge, vade, VUK değerleme ve dönemsellik hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: Yasal defter kaydı ile finansal raporlama ölçümü aynı olmayabilir. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Gerçeğe uygun değer, etkin faiz, iskonto, yabancı para ve sunum hükümleri ekonomik özü esas alır. | Kritik ayrım: TFRS düzeltmeleri gerektiğinde yasal kayıttan ayrı çalışma kâğıdında izlenir. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: İlgili BOBİ FRS bölümünün sadeleştirilmiş fakat bağımsız ölçüm hükümleri uygulanır. | Kritik ayrım: TFRS 9/TFRS 16 sonuçları otomatik kopyalanmaz. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Küçük ve mikro işletme ayrımı dikkate alınır. | Kritik ayrım: Özellikle uzun vadeli alacak/borçlarda küçük işletme iskonto ederken mikro işletme etmeyebilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Aracın tahvil mi başka borçlanma aracı mı olduğu sözleşmeyle teyit edilir. TMS 32 sınıflaması ve TFRS 9 ölçümü birbirinden ayrılır. Vade analizi ve kısa vadeye aktarım yapılır. İhraç farkı ve işlem maliyetleri mutabıklaştırılır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Hukuki adı “pay” olan aracı otomatik özkaynak saymak.
- İhraç farkını ve işlem maliyetini dönemsel finansman giderinden ayırmamak.
- 306 aktarımını ihmal etmek.
Mesleki kontrol sorusu: Bir finansal aracın borç mu özkaynak mı olduğu neden yalnız adıyla belirlenemez?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.