405 Çıkarılmış Tahviller Hesabı

Sınıf / grup: 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / 40 Mali Borçlar

Kısa tanım

İşletmenin bir yıldan uzun vadeli finansman sağlamak amacıyla ihraç ettiği tahvillerin nominal anapara yükümlülüğünün izlendiği hesaptır.

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

İşletmenin bir yıldan uzun vadeli finansman sağlamak amacıyla ihraç ettiği tahvillerin nominal anapara yükümlülüğünün izlendiği hesaptır. Kupon faizleri dönemsellik içinde giderleşir; ihraç fiyatı nominal değerden farklıysa 408 ve/veya finansal raporlama etkin faiz düzeltmeleri gündeme gelir.

Grup	40 Mali Borçlar
Nitelik	Pasif
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırılır	Tahvil itfa edildiğinde, geri satın alındığında veya bir yıl içinde ödenecek anapara 304 hesabına aktarıldığında.
Alacaklandırılır	Tahvil ihraç edildiğinde nominal değer üzerinden.
Başlıca karşı hesaplar	102 Bankalar, 408 Menkul Kıymetler İhraç Farkı (-), 780 Finansman Giderleri, 381/481 Gider Tahakkukları, 304 Tahvil Anapara Borç Taksit ve Faizleri.
Kısa vadeye aktarım	Bir yıl içinde ödenecek tahvil anaparası 304 hesaba aktarılır.
Mali tablodaki yeri	Uzun vadeli borçlanma araçları.

Muhasebe mantığı

Uygulama 1 - Tahvil ihracı

20.000.000 TL nominal değerli beş yıl vadeli tahvil 18.800.000 TL bedelle ihraç edilmiştir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	Bankalar	₺18.800.000,00
408	Menkul Kıymetler İhraç Farkı (-)	₺1.200.000,00
405	Çıkarılmış Tahviller		₺20.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 20,000,000.00 TL = Alacak toplamı 20,000,000.00 TL.

Uygulama 2 - TFRS 9 etkin faiz

Yıllık kupon 2.000.000 TL, ihraç fiyatı 18.800.000 TL ve beş yıl sonunda 20.000.000 TL itfa varsayımında örnek etkin faiz oranı %11.650’tür. İlk yıl etkin faiz gideri 2,190,209.92 TL olup kuponu aşan 190,209.92 TL defter değerini artırır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
780.90	TFRS Finansman Gideri	₺2.190.209,92
102	Bankalar - Kupon Ödemesi		₺2.000.000,00
405.90	Tahvil Yükümlülüğü - EIR Farkı		₺190.209,92

Kontrol: Borç toplamı 2,190,209.92 TL = Alacak toplamı 2,190,209.92 TL.

Uygulama 3 - Kupon faiz tahakkuku

Kupon ödeme tarihi bilanço tarihinden sonra ise döneme ait 2.000.000 TL faiz tahakkuk ettirilir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
780	Finansman Giderleri	₺2.000.000,00
381	Gider Tahakkukları		₺2.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 2,000,000.00 TL = Alacak toplamı 2,000,000.00 TL.

Uygulama 4 - Bir yıl içinde itfa edilecek tahvilin aktarılması

Gelecek yıl itfa edilecek 5.000.000 TL nominal tahvil kısa vadeli 304 hesaba aktarılır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
405	Çıkarılmış Tahviller	₺5.000.000,00
304	Tahvil Anapara Borç Taksit ve Faizleri		₺5.000.000,00

Kontrol: Borç toplamı 5,000,000.00 TL = Alacak toplamı 5,000,000.00 TL.

Uygulama 5 - Dönüştürülebilir tahvilde TMS 32 ayrıştırması

10.000.000 TL bedelle ihraç edilen dönüştürülebilir tahvilin yükümlülük bileşeninin gerçeğe uygun değeri 8.600.000 TL, özkaynak dönüşüm opsiyonu 1.400.000 TL olarak hesaplanmıştır. Aşağıdaki kayıt finansal raporlama çalışma kâğıdı örneğidir.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	Bankalar	₺10.000.000,00
405.90	Tahvil - Yükümlülük Bileşeni		₺8.600.000,00
529.90	Dönüşüm Opsiyonu - Özkaynak Alt Hesabı		₺1.400.000,00

Kontrol: Borç toplamı 10,000,000.00 TL = Alacak toplamı 10,000,000.00 TL.

529.90 örnek alt hesap kodudur; işletmenin hesap politikası ve yürürlükteki hesap planı düzenlemeleriyle uyumlandırılmalıdır.

Vergisel değerlendirme

Sermaye piyasası mevzuatı, VUK dönemsellik ve borçlanma maliyetleri birlikte değerlendirilir. Kupon faizi, ihraç iskontosu/primi ve ihraç giderlerinin vergi matrahına etkisi işlem yapısına göre belgelenmelidir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

IFRS / TFRS	TFRS 9 açısından yükümlülüğün hukuki adı değil, finansal yükümlülük niteliği ve sözleşmesel nakit akışları esastır. Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan sınıf dışında kalan finansal yükümlülükler ilk kayda almada gerçeğe uygun değer ve doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri dikkate alınarak, sonraki dönemlerde etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyet üzerinden ölçülür. TMS 21 yabancı para kalemlerinde dönem sonu çevrimini, TFRS 7 ise likidite riski, vade analizi ve finansal risk açıklamalarını gündeme getirir. TMS 1'e göre cari/cari olmayan sınıflama bilanço tarihindeki sözleşmesel hak ve yükümlülüklere göre değerlendirilir. İhraç edilen dönüştürülebilir tahvil gibi bileşik araçlarda TMS 32, yükümlülük ve özkaynak bileşenlerinin ilk kayıtta ayrıştırılmasını gerektirebilir. Yükümlülük bileşeni daha sonra TFRS 9 etkin faiz yöntemiyle ölçülür.
BOBİ FRS	BOBİ FRS Bölüm 9 Finansal Araçlar ve Özkaynaklar kapsamında finansal yükümlülükler ekonomik özüne göre değerlendirilir. Bir yıl veya daha kısa vadeli alacak ve borçlarda itibari/ödenmesi beklenen tutara dayalı sadeleştirilmiş yaklaşım; daha uzun vadeli kalemlerde ise finansman unsurunun ayrıştırılması ve etkin faiz benzeri bir dönemsel faiz yaklaşımı önem kazanır. BOBİ FRS, TFRS 9'un tüm sınıflandırma ve ölçüm mimarisini birebir kopyalamaz; bu nedenle her fark TFRS çalışma kâğıdından otomatik taşınmamalıdır. BOBİ FRS Bölüm 9 kapsamında borçlanma aracının yükümlülük/özkaynak niteliği ekonomik özüne göre değerlendirilir; bileşik araçlarda standardın kendi özkaynak hükümleri uygulanır.
KÜMİ FRS	KÜMİ FRS Bölüm 10 finansal araçları düzenler. Küçük işletmelerde ilk kayıt ile ödeme arasındaki süre bir yıl veya daha kısa olan alacak ve borçlar iskonto edilmemiş tutarla, bir yıldan uzun olanlar ise iskonto edilmiş tutarla ölçülür. Mikro işletmelerde ticari ve ticari olmayan alacak ve borçlar, vade süresinden bağımsız olarak tahsil/ödenmesi beklenen iskonto edilmemiş tutar üzerinden izlenir. Bu küçük-mikro ayrımı uzun vadeli borçlarda doğrudan finansal tablo farkı yaratabilir. KÜMİ FRS Bölüm 10, işletme tarafından çıkarılmış borçlanma araçlarını finansal yükümlülük örneği olarak ele alır; küçük işletmede uzun vadeli finansman unsuru iskonto edilirken mikro işletme sadeleştirilmiş ölçüm kullanabilir.
Vergi / MSUGT	Ölçüm / muhasebeleştirme: Hukuki borç, belge, vade, VUK değerleme ve dönemsellik hükümleri esas alınır. \| Kritik ayrım: Yasal defter kaydı ile finansal raporlama ölçümü aynı olmayabilir.
IFRS / TFRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Gerçeğe uygun değer, etkin faiz, iskonto, yabancı para ve sunum hükümleri ekonomik özü esas alır. \| Kritik ayrım: TFRS düzeltmeleri gerektiğinde yasal kayıttan ayrı çalışma kâğıdında izlenir.
BOBİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: İlgili BOBİ FRS bölümünün sadeleştirilmiş fakat bağımsız ölçüm hükümleri uygulanır. \| Kritik ayrım: TFRS 9/TFRS 16 sonuçları otomatik kopyalanmaz.
KÜMİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Küçük ve mikro işletme ayrımı dikkate alınır. \| Kritik ayrım: Özellikle uzun vadeli alacak/borçlarda küçük işletme iskonto ederken mikro işletme etmeyebilir.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

İhraç sözleşmesi, izahname ve ödeme planı muhasebe kayıtlarıyla mutabıklaştırılır. Nominal anapara, kupon, ihraç farkı ve işlem maliyetleri ayrı izlenir. 304 kısa vadeli kısım kontrol edilir. TFRS 9 etkin faiz tablosu oluşturulur. Dönüştürülebilir araçlarda TMS 32 yükümlülük/özkaynak ayrımı belgelenir.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

İhraç iskontosunu tek dönemde giderleştirmek.
Kupon faizi ile etkin faiz giderini aynı kavram sanmak.
Bir yıl içinde itfa edilecek kısmı 405’te bırakmak.
Dönüştürülebilir tahvili tamamıyla borç veya tamamıyla özkaynak kabul etmek.

Mesleki kontrol sorusu: Tahvil 18,8 milyon TL nakit sağladığı halde 20 milyon TL nominal borç doğuruyorsa TFRS’de faiz gideri yalnız kupon tutarı olabilir mi?

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.