472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı
Sınıf / grup: 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / 47 Borç ve Gider Karşılıkları
Kısa tanım
Çalışanların geçmiş hizmetleri nedeniyle gelecekte doğması beklenen ve bir yıldan uzun vadeli kısmı bulunan kıdem tazminatı yükümlülüğünün izlendiği karşılık hesabıdır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Çalışanların geçmiş hizmetleri nedeniyle gelecekte doğması beklenen ve bir yıldan uzun vadeli kısmı bulunan kıdem tazminatı yükümlülüğünün izlendiği karşılık hesabıdır. Vergi/MSUGT, TMS 19, BOBİ FRS ve KÜMİ FRS yaklaşımları burada belirgin şekilde ayrışır.
| Grup | 47 Borç ve Gider Karşılıkları |
|---|---|
| Nitelik | Pasif |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | Kıdem tazminatı ödendiğinde, karşılık iptal edildiğinde veya gelecek on iki ayda ödenmesi beklenen kısım 372’ye aktarıldığında. |
| Alacaklandırılır | Dönem sonlarında kıdem tazminatı karşılığı artırıldığında. |
| Başlıca karşı hesaplar | 770/760/730 ilgili fonksiyon giderleri, 372, 102/335, TFRS raporlamasında OCI/özkaynak alt hesapları ve TMS 12 ertelenmiş vergi hesapları. |
| Kısa vadeye aktarım | İzleyen on iki ayda ödenmesi beklenen kısım 372’ye aktarılır; finansal raporlamada kısa/uzun vade tahmini TMS 1/TMS 19'a göre ayrıca sunulur. |
| Mali tablodaki yeri | Uzun vadeli çalışanlara sağlanan fayda/karşılık yükümlülüğü. |
Muhasebe mantığı
Çalışanların geçmiş hizmetleri nedeniyle gelecekte doğması beklenen ve bir yıldan uzun vadeli kısmı bulunan kıdem tazminatı yükümlülüğünün izlendiği karşılık hesabıdır. Vergi/MSUGT, TMS 19, BOBİ FRS ve KÜMİ FRS yaklaşımları burada belirgin şekilde ayrışır.
Uygulama 1 - MSUGT kıdem tazminatı karşılığı
Dönem sonunda hesaplanan uzun vadeli kıdem tazminatı karşılığı 1.200.000 TL’dir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 770 | Genel Yönetim Giderleri | ₺1.200.000,00 | |
| 472 | Kıdem Tazminatı Karşılığı | ₺1.200.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,200,000.00 TL = Alacak toplamı 1,200,000.00 TL.
- Vergi matrahında indirilebilirlik ayrıca değerlendirilir; muhasebe gideri ile mali gider aynı kavram değildir.
Uygulama 2 - İzleyen yıl ödenecek kısmın 372’ye aktarılması
Beklenen işten ayrılmalar nedeniyle 350.000 TL’nin gelecek on iki ayda ödeneceği tahmin edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 472 | Kıdem Tazminatı Karşılığı | ₺350.000,00 | |
| 372 | Kıdem Tazminatı Karşılığı | ₺350.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 350,000.00 TL = Alacak toplamı 350,000.00 TL.
Uygulama 3 - TMS 19 hareket tablosu
Dönem başı tanımlanmış fayda yükümlülüğü 5.000.000 TL; cari hizmet maliyeti 1.000.000 TL; net faiz 600.000 TL; ödeme 400.000 TL; aktüeryal kayıp 300.000 TL varsayılmıştır. Dönem sonu yükümlülüğü 6.500.000 TL olur.
Bu uygulama kaydı fiş üretmeyen kontrol, mutabakat veya çerçeve karşılaştırmasıdır; yevmiye satırı yoktur.
- Dönem başı yükümlülük: 5,000,000 TL
- + Hizmet maliyeti: 1,000,000 TL (kâr/zarar)
- + Net faiz: 600,000 TL (kâr/zarar)
- - Ödeme: 400,000 TL
- + Aktüeryal kayıp: 300,000 TL (diğer kapsamlı gelir)
- = Dönem sonu yükümlülük: 6,500,000 TL
Uygulama 4 - TMS 19 hizmet maliyeti ve net faiz
TFRS çalışma kâğıdında cari hizmet maliyeti 1.000.000 TL ve net faiz 600.000 TL ayrı muhasebeleştirilir.
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 770.90 | Çalışanlara Sağlanan Faydalar - Hizmet Maliyeti | ₺1.000.000,00 | |
| 780/660.90* | TMS 19 Net Faiz Gideri | ₺600.000,00 | |
| 472.90 | TMS 19 Kıdem Yükümlülüğü | ₺1.600.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,600,000.00 TL = Alacak toplamı 1,600,000.00 TL.
Uygulama 5 - Aktüeryal kaybın diğer kapsamlı gelire alınması
300.000 TL aktüeryal yeniden ölçüm kaybı TMS 19 kapsamında diğer kapsamlı gelire alınmıştır.
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 56x.90* | TMS 19 Yeniden Ölçüm Kayıpları - Özkaynak/OCI Köprüsü | ₺300.000,00 | |
| 472.90 | TMS 19 Kıdem Yükümlülüğü | ₺300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 300,000.00 TL = Alacak toplamı 300,000.00 TL.
- 56x.90, finansal raporlama köprü alt hesabıdır; yürürlükteki finansal raporlama hesap planı/politikasıyla eşleştirilmelidir.
Uygulama 6 - Vergi etkisi ve ertelenmiş vergi
TMS/BOBİ/KÜMİ finansal tabloda 1.200.000 TL karşılık gideri muhasebeleştirilmiş, vergi açısından ödeme gerçekleşmeden gider kabul edilmediği varsayılmıştır. Örnek vergi oranı %25 ise indirilebilir geçici fark üzerinden 300.000 TL ertelenmiş vergi varlığı doğabilir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 289.90 | Ertelenmiş Vergi Varlığı | ₺300.000,00 | |
| 691.90 | Ertelenmiş Vergi Geliri | ₺300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 300,000.00 TL = Alacak toplamı 300,000.00 TL.
- %25 yalnız öğretim varsayımıdır; yürürlükteki oran ve ertelenmiş verginin geri kazanılabilirliği bilanço tarihinde teyit edilir.
Uygulama 7 - Kıdem tazminatının ödenmesi
Hak kazanmış personele 350.000 TL kıdem tazminatı banka üzerinden ödenmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 372 | Kıdem Tazminatı Karşılığı | ₺350.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺350.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 350,000.00 TL = Alacak toplamı 350,000.00 TL.
Vergisel değerlendirme
Vergi uygulamasında muhasebede ayrılan genel kıdem tazminatı karşılığı, ödeme/hak kazanma gerçekleşmeden kurum kazancından indirilebilir gider değildir. GİB’in 20.03.2015 tarihli özelgesinde, kıdem tazminatının gider yazılabilmesi için çalışanın hak kazanması ve ödemenin yapılması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle finansal raporlama karşılığı ile vergi matrahı arasında geçici/sürekli fark analizi yapılmalıdır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | TMS 19'da kıdem tazminatı Türkiye koşullarında tanımlanmış fayda yükümlülüğü niteliğindedir. Yükümlülük aktüeryal yöntemlerle bugünkü değere indirgenir; hizmet maliyeti ve net faiz kâr/zararda, yeniden ölçümler (aktüeryal kazanç/kayıplar ve plan varlığı etkileri varsa) diğer kapsamlı gelirde muhasebeleştirilir ve sonradan kâr/zarara yeniden sınıflandırılmaz. Varsayımlar; iskonto oranı, ücret artışı, çalışan devir hızı ve ödeme olasılıklarını içerir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 19 kıdem tazminatı karşılığını tüm karşılıklarla birlikte düzenler. Raporlama dönemi sonunda toplam yükümlülük; işgücü devir hızı ve önceki gerçekleşmeler gibi etkenler dikkate alınarak çalışanların kıdeme esas ücretleri üzerinden tahmin edilir. TMS 19'daki ayrıntılı aktüeryal yeniden ölçüm/OCI mimarisi birebir uygulanmaz. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS Bölüm 17 kıdem tazminatı karşılığını ayrıca düzenler. Toplam yükümlülük işgücü devir hızı ve önceki gerçekleşmeler gibi etkenler dikkate alınarak cari kıdeme esas ücret üzerinden tahmin edilir; cari dönem kıdem yükümlülüğü fonksiyon giderine, bakiye mutabakat farkı esas faaliyetlerden diğer gelir/giderlere yansıtılabilir. TMS 19 modeli birebir uygulanmaz. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: Hukuki borç, belge, vade, VUK değerleme ve dönemsellik hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: Yasal defter kaydı ile finansal raporlama ölçümü aynı olmayabilir. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Gerçeğe uygun değer, etkin faiz, iskonto, yabancı para ve sunum hükümleri ekonomik özü esas alır. | Kritik ayrım: TFRS düzeltmeleri gerektiğinde yasal kayıttan ayrı çalışma kâğıdında izlenir. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: İlgili BOBİ FRS bölümünün sadeleştirilmiş fakat bağımsız ölçüm hükümleri uygulanır. | Kritik ayrım: TFRS 9/TFRS 16 sonuçları otomatik kopyalanmaz. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Küçük ve mikro işletme ayrımı dikkate alınır. | Kritik ayrım: Özellikle uzun vadeli alacak/borçlarda küçük işletme iskonto ederken mikro işletme etmeyebilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Personel bazlı kıdem çalışma dosyası hazırlanır. Vergi karşılığı ile finansal raporlama karşılığı ayrılır. TMS 19 aktüeryal varsayımları ve uzman raporu gözden geçirilir. Hizmet maliyeti, net faiz ve OCI yeniden ölçümleri ayrıştırılır. BOBİ FRS ve KÜMİ FRS’nin daha sade kıdem modeli TMS 19 ile karıştırılmaz. 372/472 kısa-uzun vade sunumu ve ödeme beklentileri güncellenir. TMS 12 ertelenmiş vergi etkisi değerlendirilir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Muhasebe karşılığını otomatik vergi gideri saymak.
- TMS 19 aktüeryal kaybını kâr/zarara almak.
- BOBİ/KÜMİ kıdem modelini TMS 19’un aynısı kabul etmek.
- Kısa vadede ödenecek kısmı 472’de bırakmak.
- Kıdem tazminatı tavanı ve yasal parametreleri eski tutarlarla kullanmak.
Mesleki kontrol sorusu: TMS 19’da aktüeryal kayıp ile hizmet maliyeti neden aynı gelir tablosu hesabına yazılmamalıdır?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.