479 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesabı
Sınıf / grup: 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / 47 Borç ve Gider Karşılıkları
Kısa tanım
472 dışındaki, gerçekleşme zamanı veya tutarı belirsiz ve bir yıldan uzun vadeli borç/gider karşılıklarının izlendiği hesaptır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
472 dışındaki, gerçekleşme zamanı veya tutarı belirsiz ve bir yıldan uzun vadeli borç/gider karşılıklarının izlendiği hesaptır. Dava, çevre restorasyonu, garanti, ekonomik açıdan dezavantajlı sözleşme ve benzeri yükümlülükler bu hesabın konusuna girebilir. Kesin tutarlı ve kesin zamanlı borçlar 479 değil ilgili borç/tahakkuk hesabında izlenmelidir.
| Grup | 47 Borç ve Gider Karşılıkları |
|---|---|
| Nitelik | Pasif |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | Karşılık kullanıldığında, iptal edildiğinde veya gelecek on iki ayda ödenmesi beklenen kısım 379’a aktarıldığında. |
| Alacaklandırılır | Geçmiş olaydan doğan mevcut yükümlülük için güvenilir tahmin yapılıp karşılık ayrıldığında; iskonto edilmiş karşılığın zaman değerinden doğan artışı kaydedildiğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 654 Karşılık Giderleri, ilgili varlık hesabı (restorasyon maliyeti), 379, 102/320/336, sigorta tazminat alacağı hesapları. |
| Kısa vadeye aktarım | Bir yıl içinde kullanılması beklenen karşılık 379’a aktarılır. |
| Mali tablodaki yeri | Uzun vadeli karşılıklar. |
Muhasebe mantığı
472 dışındaki, gerçekleşme zamanı veya tutarı belirsiz ve bir yıldan uzun vadeli borç/gider karşılıklarının izlendiği hesaptır. Dava, çevre restorasyonu, garanti, ekonomik açıdan dezavantajlı sözleşme ve benzeri yükümlülükler bu hesabın konusuna girebilir. Kesin tutarlı ve kesin zamanlı borçlar 479 değil ilgili borç/tahakkuk hesabında izlenmelidir.
Uygulama 1 - Uzun vadeli dava karşılığı
Avukat görüşüne göre 2 yıl sonra 1.500.000 TL ödeme yapılması muhtemel ve tutar güvenilir tahmin edilebilmektedir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺1.500.000,00 | |
| 479 | Diğer Borç ve Gider Karşılıkları | ₺1.500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,500,000.00 TL = Alacak toplamı 1,500,000.00 TL.
Uygulama 2 - Olasılık ağırlıklı garanti karşılığı
10.000 ürün için %75 hata yok, %20 küçük hata maliyeti 100 TL, %5 büyük hata maliyeti 400 TL varsayılmıştır. Beklenen maliyet 400.000 TL’dir ve uzun vadeli kısmın 250.000 TL olduğu varsayılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 654 | Karşılık Giderleri | ₺250.000,00 | |
| 479 | Diğer Borç ve Gider Karşılıkları | ₺250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 250,000.00 TL = Alacak toplamı 250,000.00 TL.
- Toplam beklenen maliyet = 10.000×%20×100 + 10.000×%5×400 = 400.000 TL. Kısa/uzun vade dağılımı ayrıca yapılır.
Uygulama 3 - Restorasyon yükümlülüğünün bugünkü değeri
Beş yıl sonra 6.000.000 TL çevre restorasyon harcaması beklenmekte ve örnek iskonto oranı %10’dur. Bugünkü değer 3,725,527.94 TL’dir. Yükümlülük bir varlığın kurulmasıyla doğduğu için karşılığın ilk tutarı ilgili varlık maliyetine eklenmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 253.90 | Tesis - Restorasyon Maliyeti | ₺3.725.527,94 | |
| 479.90 | Restorasyon Karşılığı | ₺3.725.527,94 |
Kontrol: Borç toplamı 3,725,527.94 TL = Alacak toplamı 3,725,527.94 TL.
Uygulama 4 - İskonto çözülmesi
Birinci yıl sonunda iskonto çözülmesi yaklaşık 372,552.79 TL’dir ve finansman maliyeti olarak karşılığı artırır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 780.90 | İskonto Çözülmesi / Finansman Gideri | ₺372.552,79 | |
| 479.90 | Restorasyon Karşılığı | ₺372.552,79 |
Kontrol: Borç toplamı 372,552.79 TL = Alacak toplamı 372,552.79 TL.
Uygulama 5 - Sigorta tazminat alacağı
Dava karşılığının 700.000 TL’sinin sigorta tarafından karşılanmasının kesine yakın olduğu varsayılmıştır. Karşılık mahsup edilmeden ayrı alacak kaydedilir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 136.90 | Sigorta Tazminat Alacağı | ₺700.000,00 | |
| 679.90 | Karşılık Tazminat Geliri | ₺700.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 700,000.00 TL = Alacak toplamı 700,000.00 TL.
Uygulama 6 - Kısa vadeli kısma aktarım
Gelecek yıl ödenmesi beklenen 500.000 TL karşılık 379’a aktarılır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 479 | Diğer Borç ve Gider Karşılıkları | ₺500.000,00 | |
| 379 | Diğer Borç ve Gider Karşılıkları | ₺500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 500,000.00 TL = Alacak toplamı 500,000.00 TL.
Vergisel değerlendirme
VUK’ta gider karşılığı ayrılabilmesi kanunda açıkça kabul edilen durumlarla sınırlıdır; TMS 37/BOBİ/KÜMİ kapsamında muhasebeleştirilen birçok karşılık vergi matrahında KKEG veya geçici fark doğurabilir. Dava, garanti, çevre yükümlülüğü gibi kalemlerin vergi etkisi ayrıca mevzuat bazında incelenir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | TMS 37'de karşılık yalnız geçmiş olaydan doğan mevcut hukuki veya zımni kabulden doğan yükümlülük varsa, kaynak çıkışı muhtemelse ve tutar güvenilir tahmin edilebiliyorsa kayda alınır. Paranın zaman değeri önemliyse karşılık bugünkü değere indirgenir; iskonto çözülmesi finansman maliyeti olarak yükümlülüğü artırır. Gelecekteki faaliyet zararları için karşılık ayrılmaz. Tazminat alacağı, tahsilin kesine yakın olması halinde ayrı varlık olarak muhasebeleştirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 19 karşılıkları, şarta bağlı yükümlülükleri ve şarta bağlı varlıkları düzenler; karşılık en gerçekçi tahminle ölçülür. TMS 37 ile benzer temel eşikler bulunmakla birlikte ayrıntılı iskonto/ölçüm hükümleri birebir değildir. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS Bölüm 17 de geçmiş olay, muhtemel kaynak çıkışı ve güvenilir tahmin kriterlerini kullanır; karşılık en gerçekçi tahmin üzerinden ölçülür. KÜMİ metnindeki örneklerde olasılık ağırlıklı hesaplamalar da kullanılmaktadır. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: Hukuki borç, belge, vade, VUK değerleme ve dönemsellik hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: Yasal defter kaydı ile finansal raporlama ölçümü aynı olmayabilir. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Gerçeğe uygun değer, etkin faiz, iskonto, yabancı para ve sunum hükümleri ekonomik özü esas alır. | Kritik ayrım: TFRS düzeltmeleri gerektiğinde yasal kayıttan ayrı çalışma kâğıdında izlenir. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: İlgili BOBİ FRS bölümünün sadeleştirilmiş fakat bağımsız ölçüm hükümleri uygulanır. | Kritik ayrım: TFRS 9/TFRS 16 sonuçları otomatik kopyalanmaz. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Küçük ve mikro işletme ayrımı dikkate alınır. | Kritik ayrım: Özellikle uzun vadeli alacak/borçlarda küçük işletme iskonto ederken mikro işletme etmeyebilir. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Her karşılık için geçmiş olay ve mevcut yükümlülük belgelenir. Olasılık ve ölçüm yöntemi uzman görüşleriyle desteklenir. TMS 37 iskonto ve iskonto çözülmesi varsa ayrı takip edilir. Tazminat alacağı karşılıkla netleştirilmez. Vergi matrahında KKEG/geçici fark analizi yapılır. 379/479 vade ayrımı güncellenir.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Gelecekteki faaliyet zararlarına karşılık ayırmak.
- Kesin tutarlı borcu 479’a almak.
- TMS 37’de önemli zaman değerini göz ardı etmek.
- Sigorta alacağını karşılıkla doğrudan mahsup etmek.
- Vergisel olarak indirilemeyen karşılığı mali gider kabul etmek.
- 48 Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları
Mesleki kontrol sorusu: İki yıl sonra ödenecek tutarı kesinleşmiş bir elektrik faturası 479 mu, 481 mi olmalıdır ve neden?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.