520 Hisse Senetleri İhraç Primleri Hesabı
Sınıf / grup: 5 Özkaynaklar / 52 Sermaye Yedekleri
Kısa tanım
Yeni payların nominal/itibari değerinin üzerinde ihraç edilmesi sonucu elde edilen primlerin izlendiği sermaye yedeğidir.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Yeni payların nominal/itibari değerinin üzerinde ihraç edilmesi sonucu elde edilen primlerin izlendiği sermaye yedeğidir. Prim, mal veya hizmet satışından doğan hasılat değildir; ortaklarla yapılan özkaynak işleminden doğar.
| Grup | 52 Sermaye Yedekleri |
|---|---|
| Nitelik | Özkaynak |
| Normal bakiye | Alacak |
| Borçlandırılır | Mevzuata uygun biçimde yasal yedeğe veya sermayeye aktarıldığında; TFRS/BOBİ/KÜMİ finansal raporlama düzeltmesinde doğrudan özkaynak işlem maliyetleri primden/özkaynaktan indirildiğinde. |
| Alacaklandırılır | Paylar nominal değerinin üzerinde ihraç edilip prim tahsil edildiğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 500 Sermaye, 501 Ödenmemiş Sermaye, 102 Bankalar, 540 Yasal Yedekler, özkaynak işlem maliyeti alt hesapları. |
| Dönem sonu / sonraki dönem | İhraç primi kullanımının TTK 519 ve esas sözleşme hükümleriyle uyumu kontrol edilir. Finansal raporlama işlem maliyetleri ayrıca netleştirilir. |
| Mali tablodaki yeri | Sermaye yedekleri/özkaynak içinde. Kâr veya zarar değildir. |
Muhasebe mantığı
Yeni payların nominal/itibari değerinin üzerinde ihraç edilmesi sonucu elde edilen primlerin izlendiği sermaye yedeğidir. Prim, mal veya hizmet satışından doğan hasılat değildir; ortaklarla yapılan özkaynak işleminden doğar.
Uygulama 1 - Primli sermaye artırımı, taahhüt
Nominal 10.000.000 TL yeni sermaye tescil edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 501 | Ödenmemiş Sermaye (-) | ₺10.000.000,00 | |
| 500 | Sermaye | ₺10.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 10,000,000.00 TL = Alacak toplamı 10,000,000.00 TL.
Uygulama 2 - Primli pay bedelinin tahsili
Paylar toplam 12.500.000 TL bedelle ihraç edilmiştir. 10.000.000 TL sermaye taahhüdü, 2.500.000 TL ihraç primi olarak tahsil edilmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺12.500.000,00 | |
| 501 | Ödenmemiş Sermaye (-) | ₺10.000.000,00 | |
| 520 | Hisse Senetleri İhraç Primleri | ₺2.500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 12,500,000.00 TL = Alacak toplamı 12,500,000.00 TL.
Uygulama 3 - Doğrudan ihraç maliyeti, TFRS/BOBİ/KÜMİ raporlama köprüsü
Varsayım: 400.000 TL danışmanlık ve tescil maliyeti yalnız bu başarılı özkaynak ihracı nedeniyle doğmuştur. Finansal raporlama katmanında doğrudan özkaynaktan indirilir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 520.90 | Özkaynak İhraç Maliyetleri (-) - yardımcı alt hesap | ₺400.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
- 520.90 işletme içi yardımcı alt hesaptır; resmi ayrı bir TDHP hesabı değildir. Vergi kaydı ve TMS 12 vergi etkisi ayrıca çalışılır.
Uygulama 4 - Primden yasal yedeğe aktarım
TTK 519 koşulları ve şirket kararı çerçevesinde 1.000.000 TL prim genel kanuni yedeğe aktarılmıştır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 520 | Hisse Senetleri İhraç Primleri | ₺1.000.000,00 | |
| 540 | Yasal Yedekler | ₺1.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,000,000.00 TL = Alacak toplamı 1,000,000.00 TL.
Uygulama 5 - Primin sermayeye eklenmesi
Gerekli genel kurul ve tescil işlemleri tamamlanarak 800.000 TL prim sermayeye eklenmiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 520 | Hisse Senetleri İhraç Primleri | ₺800.000,00 | |
| 500 | Sermaye | ₺800.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 800,000.00 TL = Alacak toplamı 800,000.00 TL.
Uygulama 6 - TMS 12 net özkaynak etkisi
Varsayım: 400.000 TL doğrudan ihraç maliyeti vergi matrahında indirilebilir ve genel kurumlar vergisi oranı %25’tir. Teorik vergi etkisi 100.000 TL; vergi sonrası özkaynak azaltımı 300.000 TL olur. Cari/ertelenmiş vergi niteliği işlemin vergi zamanlamasına göre ayrıca belirlenir.
Bu uygulama kaydı fiş üretmeyen kontrol, mutabakat veya çerçeve karşılaştırmasıdır; yevmiye satırı yoktur.
- Brüt özkaynak işlem maliyeti: 400.000 TL
- Varsayımsal %25 vergi etkisi: 100.000 TL
- Vergi sonrası net özkaynak azalması: 300.000 TL
Vergisel değerlendirme
TTK 519/2(a) uyarınca yeni pay çıkarılması dolayısıyla sağlanan primin çıkarılma giderleri, itfa karşılıkları ve hayır amaçlı ödemeler için kullanılmamış kısmı, birinci fıkradaki sınıra ulaşıldıktan sonra da genel kanuni yedek akçeye eklenen unsurlardandır. Vergi uygulamasında emisyon primi istisnası ve ilgili koşullar işlem tarihinde KVK'nın güncel metniyle kontrol edilmelidir; hesap bakiyesi tek başına istisna şartlarının kanıtı değildir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | TMS 32'ye göre özkaynak aracı ihraç maliyetleri, doğrudan işlemden kaynaklanan ek maliyetler olduğu ölçüde özkaynaktan indirilir; vazgeçilen özkaynak işleminin maliyetleri ise gider olabilir. Özkaynak sahiplerinden alınan prim kâr veya zarara gelir yazılmaz. İşlem maliyetlerinin vergi etkisi TMS 12 uyarınca altında yatan işlemin muhasebeleştirildiği yerde, yani uygun durumda doğrudan özkaynakta muhasebeleştirilir. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS Bölüm 9, özkaynak araçlarını doğrudan ihraç maliyetleri düşüldükten sonra ölçer. Böylece yasal kayıtta 520'de görülen brüt prim, BOBİ finansal raporlamasında doğrudan ihraç maliyetleri nedeniyle net tutara dönüşebilir. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS 10.50-10.51, özkaynak araçlarının doğrudan ihraç maliyetleri çıkarıldıktan sonra ölçülmesini ve bu maliyetlerin kâr veya zarara değil doğrudan özkaynağa yansıtılmasını öngörür. Bu, küçük/mikro işletmeler açısından da 520'nin brüt yasal bakiyesiyle raporlama bakiyesi arasında köprü doğurabilir. |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: TDHP hesabı, TTK/VUK/KVK/GVK ve işlemin özel mevzuatındaki koşullarla birlikte değerlendirilir. | Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi ölçümü, finansal raporlama standardının ölçümüyle aynı kabul edilmez. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Özkaynak tanımı, aracın sözleşmesel özü, doğrudan özkaynak işlemleri ve OCI/ertelenmiş vergi etkileri esas alınır. | Kritik ayrım: Hesap kodu değil ekonomik öz ve standart sunumu belirleyicidir. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Bölüm 9 ve ilgili bölümlerdeki özkaynak, dağıtım, hata ve yeniden değerleme hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: BOBİ FRS hükümleri TFRS’den otomatik kopyalanmaz. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Özellikle Bölüm 10.46-10.55 kapsamında ihraç, ödenmemiş sermaye, ihraç maliyeti, kendi payları ve dağıtımlar ayrıca analiz edilir. | Kritik ayrım: KÜMİ FRS’nin kendi özkaynak ve raporlama hükümleri uygulanır. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Prim tutarı ihraç belgeleri ve banka tahsilatlarıyla doğrulanmalıdır. Başarılı ihraçla doğrudan ilgili maliyetler ile genel yönetim giderleri ayrılmalıdır. TFRS/BOBİ/KÜMİ raporlama bakiyesi işlem maliyetleri sonrası netleştirilmelidir. TTK 519 kapsamında yasal yedeğe aktarılacak tutar varsa hesaplanmalıdır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- İhraç primini satış geliri saymak.
- Tüm danışmanlık giderlerini doğrudan özkaynağa atmak; vazgeçilen işlem maliyetlerini de aynı şekilde ele almak.
- 520’den sermayeye/yedeğe aktarımı gerekli hukuk süreci olmadan yapmak.
Mesleki kontrol sorusu: Başarılı bir pay ihracı için katlanılan doğrudan işlem maliyetinin TMS 32’ye göre neden 632/770 benzeri bir gider hesabında bırakılması finansal raporlamayı bozabilir?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.