521 Hisse Senedi İptal Kârları Hesabı

Sınıf / grup: 5 Özkaynaklar / 52 Sermaye Yedekleri

Kısa tanım

Sermaye taahhüdünü yerine getirmeyen pay sahibinin payının hukuki ıskat/iptal sürecinde, iptal edilen pay için önceden tahsil edilmiş tutar ile yeni payın ihracı ve ilgili giderler arasındaki olumlu farkın izlendiği…

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

Grup	52 Sermaye Yedekleri
Nitelik	Özkaynak
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırılır	TTK 519 uyarınca yasal yedeğe aktarıldığında veya mevzuata uygun özkaynak işlemlerinde kullanıldığında.
Alacaklandırılır	Iskat nedeniyle iptal edilen paylarda, önceki ödemeler ve yeni ihraç sonucunda sermaye yedeği niteliğinde olumlu fark oluştuğunda.
Başlıca karşı hesaplar	501 Ödenmemiş Sermaye, 102 Bankalar, 540 Yasal Yedekler, ilgili sermaye hesapları.
Dönem sonu / sonraki dönem	Iskat/iptal belgeleri, yeni pay ihracı ve giderler birlikte dosyalanır. Tutar gelir tablosuna aktarılmaz.
Mali tablodaki yeri	Sermaye yedekleri içinde.

Muhasebe mantığı

Uygulama 1 - Iskat sonrası yeni paydan olumlu fark

Varsayım: pay sahibinin 1.000.000 TL sermaye taahhüdünün 300.000 TL’si daha önce ödenmiş, kalan 700.000 TL için ıskat süreci tamamlanmıştır. Yeni pay sahibi 900.000 TL ödemiş; bunun 700.000 TL’si taahhüdü kapatırken 200.000 TL sermaye yedeği oluşturmuştur.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
102	Bankalar	₺900.000,00
501	Ödenmemiş Sermaye (-)		₺700.000,00
521	Hisse Senedi İptal Kârları		₺200.000,00

Kontrol: Borç toplamı 900,000.00 TL = Alacak toplamı 900,000.00 TL.

Uygulama 2 - İptal kârının yasal yedeğe aktarılması

TTK 519/2(b) kapsamında 200.000 TL 540 hesaba aktarılmıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
521	Hisse Senedi İptal Kârları	₺200.000,00
540	Yasal Yedekler		₺200.000,00

Kontrol: Borç toplamı 200,000.00 TL = Alacak toplamı 200,000.00 TL.

Uygulama 3 - İhraç giderinin farkı azaltması

Yeni payın çıkarılması için 30.000 TL doğrudan gider yapılmıştır. Yasal/finansal raporlama niteliğine göre bu gider, iptal işlemi farkının hesabında dikkate alınır. Örnekte yardımcı izleme yoluyla 521 azaltılmıştır.

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
521	Hisse Senedi İptal Kârları	₺30.000,00
102	Bankalar		₺30.000,00

Kontrol: Borç toplamı 30,000.00 TL = Alacak toplamı 30,000.00 TL.

Uygulama 4 - P/L’ye yanlış aktarım düzeltmesi

521’deki 170.000 TL bakiyenin 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar hesabına aktarılması TMS 32 mantığında yanlıştır. İşlem özkaynak sahipleriyle özkaynak sıfatıyla yapılan işlemdir.

Bu uygulama kaydı fiş üretmeyen kontrol, mutabakat veya çerçeve karşılaştırmasıdır; yevmiye satırı yoktur.

Yanlış: 521 → 679 gelirleştirme
Doğru: özkaynak içi sınıflama ve TTK 519 kontrolü

Vergisel değerlendirme

TTK 519/2(b), ıskat sebebiyle iptal edilen pay senetlerinin bedeli için ödenmiş tutardan yeni senetlerin çıkarılma giderleri düşüldükten sonra kalan kısmın genel kanuni yedek akçeye ekleneceğini düzenler. Bu nedenle 521'in hukuki kökeni ve 540'a aktarım ilişkisi önemlidir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

IFRS / TFRS	TMS 32, işletmenin kendi özkaynağına dayalı araçlarının ihraç, geri satın alma, yeniden satış veya iptal işlemlerinden kâr veya zarara kazanç/kayıp yansıtılmaması ilkesini benimser. Bu nedenle 521'in adı finansal raporlama açısından P/L geliri olarak yorumlanmaz; özkaynak içi hareket olarak değerlendirilir.
BOBİ FRS	BOBİ FRS Bölüm 9'un kendi özkaynak araçlarına ilişkin hükümlerinde, geri satın alma/yeniden satış/iptal işlemleri özkaynak içinde ele alınır; kâr veya zararda kazanç doğurmaz. 521 yasal hesap bakiyesi raporlama sınıflamasında sermaye yedeği olarak köprülenir.
KÜMİ FRS	KÜMİ FRS 10.53 de işletmenin kendi özkaynak araçlarını geri satın alması, yeniden satması veya iptalinden kâr veya zarara kazanç/kayıp yansıtılmayacağını açıkça belirtir. Bu ilke 521'in 'kâr' sözcüğünün yanlış anlaşılmasını önler.
Vergi / MSUGT	Ölçüm / muhasebeleştirme: TDHP hesabı, TTK/VUK/KVK/GVK ve işlemin özel mevzuatındaki koşullarla birlikte değerlendirilir. \| Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi ölçümü, finansal raporlama standardının ölçümüyle aynı kabul edilmez.
IFRS / TFRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Özkaynak tanımı, aracın sözleşmesel özü, doğrudan özkaynak işlemleri ve OCI/ertelenmiş vergi etkileri esas alınır. \| Kritik ayrım: Hesap kodu değil ekonomik öz ve standart sunumu belirleyicidir.
BOBİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Bölüm 9 ve ilgili bölümlerdeki özkaynak, dağıtım, hata ve yeniden değerleme hükümleri esas alınır. \| Kritik ayrım: BOBİ FRS hükümleri TFRS’den otomatik kopyalanmaz.
KÜMİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: Özellikle Bölüm 10.46-10.55 kapsamında ihraç, ödenmemiş sermaye, ihraç maliyeti, kendi payları ve dağıtımlar ayrıca analiz edilir. \| Kritik ayrım: KÜMİ FRS’nin kendi özkaynak ve raporlama hükümleri uygulanır.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

Iskat hukuki süreci tamamlanmadan 521 kullanılmamalıdır. Yeni pay ihracı giderleri ve önceki ödemeler ayrı belgelenmelidir. 521 bakiyesi P/L hesabına kapatılmamalıdır. TTK 519 yasal yedek aktarımı kontrol edilmelidir.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

“İptal kârı” adından hareketle gelir yazmak.
Sermaye taahhüdü temerrüdü ile normal pay geri alımını aynı işlem saymak.
Iskat için hukuki dayanak olmadan 521 yaratmak.

Mesleki kontrol sorusu: 521 hesabındaki “kâr” neden TMS 32 ve özkaynak işlemleri mantığında gelir tablosu kârı değildir?

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.