591 Dönem Net Zararı Hesabı
Sınıf / grup: 5 Özkaynaklar / 59 Dönem Net Kârı (Zararı)(−)
Kısa tanım
Dönemin tüm gelir, gider ve vergi etkileri sonucunda net zarar oluştuğunda bu zararın izlendiği özkaynak azaltıcı hesaptır.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
Dönemin tüm gelir, gider ve vergi etkileri sonucunda net zarar oluştuğunda bu zararın izlendiği özkaynak azaltıcı hesaptır. 591'in borç bakiyesi, işletmenin kurumlar vergisi matrahının da mutlaka zarar olduğu anlamına gelmez; KKEG ve istisnalar nedeniyle muhasebe zararı varken mali kâr oluşabilir.
| Grup | 59 Dönem Net Kârı (Zararı) |
|---|---|
| Nitelik | Düzenleyici özkaynak |
| Normal bakiye | Borç |
| Borçlandırılır | 692 net zarar verdiğinde dönem sonunda. |
| Alacaklandırılır | Yeni dönemde 580 Geçmiş Yıllar Zararları hesabına devredildiğinde veya hata düzeltmesiyle net zarar yeniden sınıflandığında. |
| Başlıca karşı hesaplar | 690, 691, 692, 580. |
| Dönem sonu / sonraki dönem | Muhasebe net zararı ile vergi zararı/mali kâr köprüsü hazırlanır. Gelecek dönemde 591→580 aktarılır. |
| Mali tablodaki yeri | Özkaynak eksi kalemi. |
Muhasebe mantığı
Dönemin tüm gelir, gider ve vergi etkileri sonucunda net zarar oluştuğunda bu zararın izlendiği özkaynak azaltıcı hesaptır. 591'in borç bakiyesi, işletmenin kurumlar vergisi matrahının da mutlaka zarar olduğu anlamına gelmez; KKEG ve istisnalar nedeniyle muhasebe zararı varken mali kâr oluşabilir.
Uygulama 1 - 690 zararının 692’ye aktarılması
690 hesabı 3.000.000 TL borç bakiyesiyle zarar vermiştir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 692 | Dönem Net Kârı veya Zararı | ₺3.000.000,00 | |
| 690 | Dönem Kârı veya Zararı | ₺3.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.
Uygulama 2 - Net zararın 591’e aktarılması
Vergi gideri olmadığı basit örnekte 692’de 3.000.000 TL borç bakiyesi vardır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 591 | Dönem Net Zararı (-) | ₺3.000.000,00 | |
| 692 | Dönem Net Kârı veya Zararı | ₺3.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.
Uygulama 3 - Ertesi yıl geçmiş yıl zararına devir
Yeni yılda 591 bakiyesi 580’e aktarılır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 580 | Geçmiş Yıllar Zararları (-) | ₺3.000.000,00 | |
| 591 | Dönem Net Zararı (-) | ₺3.000.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 3,000,000.00 TL = Alacak toplamı 3,000,000.00 TL.
Uygulama 4 - Muhasebe zararı varken vergi kârı
Ticari vergi öncesi zarar 1.000.000 TL, KKEG 2.000.000 TL olsun. Mali kâr 1.000.000 TL’dir. Genel %25 varsayımıyla 250.000 TL cari vergi doğar.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 691 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺250.000,00 | |
| 370 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 250,000.00 TL = Alacak toplamı 250,000.00 TL.
Uygulama 5 - Zarar ve cari verginin net sonuca kapatılması
690’daki 1.000.000 TL zarar ve 691’deki 250.000 TL vergi, 692’de toplam 1.250.000 TL net zarar oluşturur.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 692 | Dönem Net Kârı veya Zararı | ₺1.000.000,00 | |
| 690 | Dönem Kârı veya Zararı | ₺1.000.000,00 | |
| 692 | Dönem Net Kârı veya Zararı | ₺250.000,00 | |
| 691 | Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | ₺250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,250,000.00 TL = Alacak toplamı 1,250,000.00 TL.
Uygulama 6 - 1.250.000 TL net zararın 591’e aktarılması
692 borç bakiyesi 1.250.000 TL’dir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 591 | Dönem Net Zararı (-) | ₺1.250.000,00 | |
| 692 | Dönem Net Kârı veya Zararı | ₺1.250.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1,250,000.00 TL = Alacak toplamı 1,250,000.00 TL.
Uygulama 7 - Vergi zararı için DTA tanıma testi
Muhasebe zararı 4.000.000 TL, vergi beyannamesinde taşınabilir zarar 2.500.000 TL olsun. %25 ile teorik DTA 625.000 TL’dir; ancak gelecekteki vergilendirilebilir kârın muhtemel olduğuna dair yeterli kanıt yoksa varlığın tamamı tanınmayabilir.
Bu uygulama kaydı fiş üretmeyen kontrol, mutabakat veya çerçeve karşılaştırmasıdır; yevmiye satırı yoktur.
- Vergi zararı × oran = üst teorik etki
- Tanıma = gelecekte kullanımın muhtemelliği
- Her raporlama döneminde yeniden değerlendirme
Uygulama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 529.90 | Geri Alınan Paylar (-) - yardımcı alt hesap | ₺1.000.000,00 | |
| 102 | Bankalar | ₺1.000.000,00 |
Uygulama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 102 | Bankalar | ₺1.200.000,00 | |
| 529.90 | Geri Alınan Paylar (-) | ₺1.000.000,00 | |
| 529.91 | Kendi Pay İşlemleri Sermaye Yedeği | ₺200.000,00 |
Uygulama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 570 | Geçmiş Yıllar Kârları | ₺400.000,00 | |
| 540 | Yasal Yedekler | ₺400.000,00 |
Uygulama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 570 | Geçmiş Yıllar Kârları | ₺400.000,00 | |
| 540 | Yasal Yedekler | ₺400.000,00 |
Uygulama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 570 | Geçmiş Yıllar Kârları | ₺5.000.000,00 | |
| 331 | Ortaklara Borçlar | ₺4.250.000,00 | |
| 360 | Ödenecek Vergi ve Fonlar | ₺750.000,00 |
Uygulama
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 570 | Geçmiş Yıllar Kârları | ₺2.200.000,00 | |
| 542 | Olağanüstü Yedekler | ₺2.200.000,00 |
Vergisel değerlendirme
Vergi matrahı muhasebe net zararından bağımsız vergi düzeltmeleriyle hesaplanır. Örneğin yüksek KKEG nedeniyle ticari zarar varken vergiye tabi kâr doğabilir ve cari vergi ödenebilir. KVK 9 kapsamındaki taşınabilir vergi zararları da 591 değil beyannamedeki mali zarar üzerinden izlenir.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| IFRS / TFRS | TMS 12 açısından muhasebe zararı bulunması cari verginin sıfır olmasını zorunlu kılmaz; vergi kuralları farklı matrah doğurabilir. Kullanılmamış vergi zararlarından ertelenmiş vergi varlığı yalnız gelecekte yeterli vergilendirilebilir kârın muhtemel olduğu ölçüde tanınır. Ayrıca OCI'daki zararlar 591'e girmeyebilir; net kâr/zarar ile toplam kapsamlı gelir ayrıdır. 100 çalışana kişi başına 1.000 opsiyon verilmiş; grant-date gerçeğe uygun değer 12 TL, hakediş süresi 3 yıldır. İlk yıl %90, ikinci yıl %95 beklenen hakediş; finalde %90 gerçekleşmiştir. Giderler sırasıyla 360.000, 400.000 ve 320.000 TL’dir. Toplam 1.080.000 TL özkaynak rezervi oluşur. Opsiyonlar kullanıldığında rezerv kâr veya zarara geri alınmaz; sermaye/prim kalemlerine yeniden sınıflanır. |
|---|---|
| BOBİ FRS | BOBİ FRS'de net zarar finansal raporlama ölçümlerine göre belirlenir; vergi zararları ayrı cari/ertelenmiş vergi katmanıdır. 591 yasal bakiye BOBİ net zararına köprü düzeltmeleriyle eşlenir. Şirket kendi paylarını 1.000.000 TL’ye geri almış, sonra 1.200.000 TL’ye yeniden satmıştır. TMS 32 ve KÜMİ 10.53 temel ilkesi: geri alımda özkaynak azalır; yeniden satış/iptal farkı P/L’ye gitmez. 200.000 TL fark özkaynak işlemidir. TTK’nın kendi payları ve yedek şartları ayrıca uygulanır. |
| KÜMİ FRS | KÜMİ FRS'de net zarar, KÜMİ ölçüm ve vergi hükümlerine göre oluşur. Vergi beyannamesindeki zarar/kâr yine ayrı hesaplanır. Şirket nakit yerine gerçeğe uygun değeri 1.500.000 TL olan bir taşınmazı ortaklara dağıtma kararı almıştır. KÜMİ FRS 10.55, dağıtım yükümlülüğünün ilan/kaçınılmazlık aşamasında varlığın gerçeğe uygun değeriyle tanınmasını, ödeme tarihine kadar gerçeğe uygun değer değişikliklerinin dağıtım tutarı üzerinden özkaynakta güncellenmesini ve ödeme anında varlık ile yükümlülüğün defter değeri farkının kâr veya zarara yansıtılmasını öngörür. Vergi, KDV ve tapu etkileri ayrıca işlem bazında incelenir. Kritik hesap ayrımları - hızlı karar tablosu Yayın öncesi profesyonel kontrol listesi 500-599 sınıfındaki resmi hesap adları kullanılan MSUGT metniyle tekrar karşılaştırıldı mı? Boş kodlara hayalî resmî hesap adı atanmadı mı ve yardımcı alt hesaplar açıkça “yardımcı” olarak etiketlendi mi? Her yevmiye kaydında borç toplamı = alacak toplamı sağlandı mı? 500 Sermaye ve 501 Ödenmemiş Sermaye ticaret sicili, esas sözleşme ve sermaye ödeme belgeleriyle mutabık mı? TMS 32 açısından hukuken sermaye/pay olarak adlandırılan araçların finansal yükümlülük özelliği olup olmadığı kontrol edildi mi? 520 ihraç primlerinde doğrudan işlem maliyetleri TMS 32, BOBİ FRS ve KÜMİ FRS yönünden netleştirildi mi? Kendi paylar geri alım/satış/iptal farkları kâr veya zarara yanlışlıkla alınmadı mı? TFRS 2 hisse bazlı ödeme hesaplarında grant-date FV, hakediş koşulları ve çalışan tahminleri belgeli mi? 502/503 VUK/MSUGT enflasyon düzeltmesi ile TMS 29/BOBİ/KÜMİ yüksek enflasyon raporlaması ayrı tutuldu mu? 522 ve 549 altındaki yeniden değerleme/özel fonların hukuki dayanağı açık mı? VUK yenileme fonu için satış tarihi, yenileme kararı, kullanım süresi ve amortisman mahsup çizelgesi mevcut mu? 2026 VUK-196 kapsamındaki yapılmakta olan yatırım özel fonu varsa diğer 549 fonlarından ayrı izleniyor mu? TTK 519 birinci ve ikinci yasal yedek hesapları, %5/%20 sınırı ve dağıtım tablosuyla doğrulandı mı? Kâr payı stopaj oranı dağıtım tarihi ve alıcı statüsüne göre GİB’den güncellendi mi? Raporlama döneminden sonra ilan edilen temettüler TMS 10’a aykırı biçimde önceki dönem borcu yapılmadı mı? 570 ve 580 bakiyeleri TMS 8 geçmiş dönem hata düzeltmeleriyle gerekiyorsa geriye dönük olarak düzeltildi mi? 580 muhasebe zararı ile KVK 9 geçmiş yıl vergi zararları ayrı çizelgede izleniyor mu? 590/591 için ticari kâr, mali kâr, KKEG, istisnalar, cari vergi ve ertelenmiş vergi köprüsü hazırlanmış mı? TMS 33 kapsamındaki işletmelerde ağırlıklı ortalama pay sayısı ve sulandırıcı araçlar kontrol edildi mi? Özkaynak hareket tablosu 500-591 hesap hareketleriyle matematiksel olarak mutabık mı? Kaynaklar ve güncellik sistemi |
| Vergi / MSUGT | Ölçüm / muhasebeleştirme: TDHP hesabı, TTK/VUK/KVK/GVK ve işlemin özel mevzuatındaki koşullarla birlikte değerlendirilir. | Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi ölçümü, finansal raporlama standardının ölçümüyle aynı kabul edilmez. |
| IFRS / TFRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Özkaynak tanımı, aracın sözleşmesel özü, doğrudan özkaynak işlemleri ve OCI/ertelenmiş vergi etkileri esas alınır. | Kritik ayrım: Hesap kodu değil ekonomik öz ve standart sunumu belirleyicidir. |
| BOBİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Bölüm 9 ve ilgili bölümlerdeki özkaynak, dağıtım, hata ve yeniden değerleme hükümleri esas alınır. | Kritik ayrım: BOBİ FRS hükümleri TFRS’den otomatik kopyalanmaz. |
| KÜMİ FRS | Ölçüm / muhasebeleştirme: Özellikle Bölüm 10.46-10.55 kapsamında ihraç, ödenmemiş sermaye, ihraç maliyeti, kendi payları ve dağıtımlar ayrıca analiz edilir. | Kritik ayrım: KÜMİ FRS’nin kendi özkaynak ve raporlama hükümleri uygulanır. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
591 ile mali zarar çizelgesi ayrı hazırlanmalıdır. KKEG nedeniyle muhasebe zararı varken cari vergi doğup doğmadığı kontrol edilmelidir. Ertelenmiş vergi varlığı otomatik tanınmamalıdır. Yeni dönemde 591→580 devir kaydı yapılmalıdır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- 591 varsa vergi ödenmez sanmak.
- KKEG düzeltmesini gelir tablosundan çıkarmak.
- Vergi zararının tamamını otomatik DTA yapmak.
- BÜTÜNLEŞİK İLERİ DÜZEY VAKALAR
- Aşağıdaki vakalar hesapları tek tek değil, aynı ekonomik olayın şirketler hukuku, vergi, yasal kayıt ve finansal raporlama katmanlarını birlikte ele alır. Tutarlar eğitim amaçlı varsayımdır.
- Kontrol: Borç toplamı 1,000,000.00 TL = Alacak toplamı 1,000,000.00 TL.
- Kontrol: Borç toplamı 1,200,000.00 TL = Alacak toplamı 1,200,000.00 TL.
- Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
- Kontrol: Borç toplamı 400,000.00 TL = Alacak toplamı 400,000.00 TL.
- Kontrol: Borç toplamı 5,000,000.00 TL = Alacak toplamı 5,000,000.00 TL.
- Kontrol: Borç toplamı 2,200,000.00 TL = Alacak toplamı 2,200,000.00 TL.
- Kontrol: 400.000 + 400.000 + 5.000.000 + 2.200.000 = 8.000.000 TL. Dağıtım tablosu özkaynak içi yeniden sınıflama ve ortak borcu yaratır; gider değildir.
- Önceki yıl 600.000 TL’lik makine gider yazılmış; varlık halen işletmededir. TMS 8’e göre önemli hata geriye dönük düzeltilir. Gerçekte önceki yıl amortismanı ve vergi etkisi hesaplanır; yalnız 600.000 TL’yi 570’e yazmak tam çözüm değildir. Örneğin geçmiş dönem amortismanı 120.000 TL ve vergisel değer farklıysa net açılış özkaynak düzeltmesi 480.000 TL’den ayrıca TMS 12 vergi etkisi düşülerek belirlenir.
Mesleki kontrol sorusu: İşletme 1 milyon TL ticari zarar açıklarken 250 bin TL kurumlar vergisi karşılığı ayırabilir mi; hangi vergi düzeltmesi bunu mümkün kılar?
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.